آلمان در نصب کنتورهای هوشمند از دیگر کشورهای اروپا بهشدت عقب مانده است.
با رشد انرژیهای تجدیدپذیر، نظامهای برق اروپا دگرگونی اساسی را پشت سر گذاشتهاند.
آگهی
آگهی
تا پیش از این، تقاضای برق عمدتا از طریق تولید قابلکنترل نیروگاههای زغالسنگ، گاز، هستهای و برقآبی تامین میشد؛ تولیدی که میشد آن را متناسب با تغییر مصرف تنظیم کرد.
اما انرژی بادی و خورشیدی بر اساس برنامه زمانی ثابت کار نمیکنند و تابع شرایط جوی هستند. مثلا برق خورشیدی در ساعات روز تولید میشود، در حالی که مصرف انرژی در طول روز کمتر است چون بسیاری از مردم سر کار یا مدرسهاند و در خانه نیستند.
سازگار شدن با این نوسانها یکی از بزرگترین چالشهای پیش روی نظام انرژی اروپا در حال حاضر است و کنتورهای هوشمند یکی از کلیدهای حل این معما به شمار میروند.
برای حفظ پایداری روی شبکه برق، عرضه و تقاضا باید در توازن دقیقی نگه داشته شود. هرچه سهم منابع تجدیدپذیر متغیر در تولید برق بیشتر میشود، رسیدن به این توازن پیچیدهتر میشود.
در حال حاضر ظرفیت بادی و خورشیدی اروپا سریعتر از بسیاری از ابزارهای انعطافپذیری شبکه، از جمله سامانههای ذخیرهسازی باتری رشد کرده است و همین مدیریت هوشمندتر شبکه را برای جلوگیری از عدمتطابق عرضه و تقاضا ضروری میکند.
آژانس بینالمللی انرژیهای تجدیدپذیر (آیرِنا) میگوید ترکیب ذخیرهسازی باتری با برق بادی و خورشیدی میتواند حتی در شرایط نامناسب جوی، تامین برق پایدار ۲۴ ساعته در ۷ روز هفته را ممکن کند. با این حال اتحادیه اروپا باید ظرفیت سامانههای ذخیرهسازی باتری خود را تا ۱۰ برابر افزایش دهد تا بتواند به اهداف ۲۰۳۰ برسد.
کنتورهای هوشمند چگونه کار میکنند؟
کنتورهای هوشمند دادههای مربوط به مصرف برق را به صورت خودکار برای تامینکننده انرژی یا بهرهبردار شبکه ارسال میکنند و با حذف قرائت دستی، امکان صدور صورتحساب دقیقتر را فراهم میسازند.
این کنتورها همچنین کنترل بیشتری بر مصرف انرژی در اختیار شما میگذارند و اجازه میدهند از تعرفههای انعطافپذیر «زمان مصرف» استفاده کنید؛ تعرفههایی که در دورههای تقاضای پایین یا تولید بالای انرژی تجدیدپذیر، قیمت کمتری دارند.
همین ویژگیها باعث میشود کنتورهای هوشمند ابزار مهمی برای ادغام منابع تجدیدپذیر ناپایدار مانند باد و خورشید در شبکه باشند. این کنتورها با پشتیبانی از تعرفههای انعطافپذیری که خانوارها را تشویق میکند لوازم پرمصرفی مثل ماشین لباسشویی را در زمان وفور تولید تجدیدپذیر به کار بیندازند، به نزدیکتر شدن مصرف برق به سطح عرضه کمک میکنند.
این کار نیاز به کاهش اجباری تولید را کمتر میکند؛ یعنی مواقعی که به تولیدکنندگان انرژیهای تجدیدپذیر پول پرداخت میشود تا تولید خود را کم کنند یا موقتا نیروگاهها را خاموش کنند، چون میزان برق تولیدی بیش از ظرفیتی است که شبکه میتواند بپذیرد.
با رواج خودروهای برقی، پمپهای حرارتی و سامانههای باتری خانگی در میان خانوارها، نقش کنتورهای هوشمند پررنگتر خواهد شد، زیرا کمک میکنند این منابع بزرگتر تقاضای برق به دورههایی منتقل شوند که انرژی تجدیدپذیر فراوان است.
تاخیر اروپا در نصب کنتورهای هوشمند
با وجود همه این مزیتها، روند نصب کنتورهای هوشمند در اتحادیه اروپا با تاخیرها و عقبماندگیهای متعدد روبهرو بوده است.
در سال ۲۰۰۹، بسته سوم انرژی اتحادیه اروپا مقرر کرد کشورهایی که برای کنتورهای هوشمند ارزیابی مثبت هزینه-فایده دارند، تا سال ۲۰۲۰ دستکم ۸۰ درصد خانوارها را به این کنتورها مجهز کنند. اکنون شش سال از آن ضربالاجل گذشته و سطح پوشش در کل اتحادیه حدود ۶۰ درصد است.
اهداف جدید نصب سراسری اتحادیه اروپا برای کنتورهای هوشمند، که ژوئن امسال پیشنهاد شدهاند، محتاطانهترند: اگر تصویب شوند، باید تا سال ۲۰۳۰ دستکم ۵۰ درصد مصرفکنندگان نهایی و تا ۲۰۳۳ حدود ۶۵ درصد آنها به کنتور هوشمند مجهز شوند.
در سراسر اتحادیه اروپا و بریتانیا، خانوارها معمولا بابت نصب اولیه کنتور هوشمند هزینهای پرداخت نمیکنند، هرچند وظیفه اجرای طرح در هر کشور متفاوت است. در برخی کشورها از جمله بریتانیا، شرکتهای تامینکننده در صورت عقبماندن از اهداف نصب جریمه میشوند، در حالی که در فرانسه ممکن است خانوارهایی که از نصب این کنتورها سر باز میزنند برای قرائت دستی قبوض جداگانهای پرداخت کنند.
هزینهها معمولا از طریق تعرفههای تنظیمشده شبکه یا اجزای دیگر قبضهای انرژی مصرفکنندگان جبران میشود، هرچند شیوه دقیق آن در کشورهای مختلف فرق دارد.
کنتور هوشمند چقدر میتواند در هزینههای شما صرفهجویی کند؟
کمیسیون اروپا بر اساس یک سناریوی خوشبینانه میگوید انعطافپذیری در سمت تقاضا میتواند تا سال ۲۰۳۰ هر سال بیش از ۷۱ میلیارد یورو برای مصرفکنندگان اتحادیه اروپا صرفهجویی به همراه داشته باشد، هرچند این رقم از مطالعهای به دست آمده که صنعت در سال ۲۰۲۲ سفارش داده و رواج گسترده سازوکارهای انعطافپذیری را مدلسازی کرده است، نه صرفا صرفهجویی ناشی از کنتورهای هوشمند.
برآوردهای محتاطانهتر اتحادیه اروپا میزان صرفهجویی معمولی ناشی از استفاده از کنتور هوشمند را بین ۲ تا ۱۰ درصد قبض برق یک خانوار میدانند، بهویژه وقتی با تعرفههای زمان مصرف همراه شود.
کنتورهای هوشمند همچنین با در اختیار گذاشتن اطلاعات دقیقتر برای بهرهبرداران شبکه، به کاهش هزینههای مدیریت شبکه کمک میکنند و برنامهریزی سرمایهگذاری و مدیریت تقاضا را آسانتر میسازند. این کنتورها همچنین نیاز به کاهش اجباری تولید تجدیدپذیر را کمتر میکنند؛ هزینهای که در نهایت از طریق سیستم برق به دوش مصرفکنندگان گذاشته میشود.
آلمان تنها در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۳۵ میلیون یورو به تولیدکنندگان انرژی تجدیدپذیر بابت کاهش اجباری تولید پرداخت کرد، در حالی که این رقم در بریتانیا حدود ۳۶۳ میلیون پوند، معادل تقریبا ۴۲۴ میلیون یورو بود.
کنتورهای هوشمند با ثبت این که چه کسی برق تولید، به اشتراک گذاشته یا مصرف کرده است، امکان مشارکت خانوارها در جوامع انرژی و طرحهای اشتراکگذاری انرژی را فراهم میکنند.
این ابتکارهای شهروندمحور به جوامع محلی اجازه میدهد به صورت جمعی انرژی تجدیدپذیر تولید و مصرف کنند و به برق ارزانتر و پاکتری دست یابند که کمتر در معرض نوسان قیمتهای عمده سوختهای فسیلی است.
کدام کشورهای اروپایی در نصب کنتورهای هوشمند پیشرو هستند؟
آژانس همکاری نهادهای تنظیمگر انرژی اتحادیه اروپا (آیسر (منبع به زبان انگلیسی)) میگوید تا سال ۲۰۲۴ حدود ۶۰ درصد خانوارهای اروپایی به کنتور هوشمند مجهز شده بودند. در ۱۵ کشور عضو اتحادیه این سهم از ۸۰ درصد هم فراتر رفته بود.
سوئد و ایتالیا از پیشگامان این حوزه بودند. ایتالیا از سال ۲۰۰۱ نصب کنتورهای دیجیتال را آغاز کرد و تا ۲۰۱۱ تقریبا پوشش کامل به دست آورد، در حالی که سوئد در سال ۲۰۰۳ قرائت ماهانه کنتورها را الزامی کرد و تا ۲۰۰۹ عملا به پوشش کامل کنتور هوشمند رسید.
دانمارک نیز به پوشش ۱۰۰ درصدی تا سال ۲۰۲۴ (منبع به زبان انگلیسی) رسیده بود؛ استونی، فنلاند، لتونی، لوکزامبورگ، نروژ، پرتغال و اسپانیا هر یک حدود ۹۹ درصد؛ اتریش و اسلوونی ۹۷ درصد؛ فرانسه ۹۴ درصد؛ مالت ۹۳ درصد؛ هلند ۹۰ درصد؛ ایرلند ۸۴ درصد؛ بریتانیا ۷۰ درصد و لیتوانی ۵۱ درصد پوشش داشتند.
کشورهایی مانند بلژیک با ۴۶ درصد، لهستان با ۳۶ درصد، کرواسی با ۳۴ درصد، رومانی با ۲۷ درصد و مجارستان با ۱۱ درصد از این روند عقب مانده بودند. در آن زمان، سهم پوشش در قبرس صفر بود اما این جزیره از سال ۲۰۲۵ طرح نصب گسترده کنتورهای هوشمند را آغاز کرد.
با این حال شاید چشمگیرترین نمونه آلمان باشد؛ تا سال ۲۰۲۴ فقط ۲ درصد خانوارهای این کشور به کنتور هوشمند پیشرفته مجهز شده بودند. با وجود اینکه از سال ۲۰۲۵ نصب کنتور هوشمند برای برخی گروههای مصرفکننده اجباری شده، روند گسترش آن همچنان کند مانده است.
توضیح مفصلتری درباره دلایل این کندی تا پایان ماه منتشر خواهد شد.