آنیتا، با نام هنری «آنیتا پاپیست»، آوازخوانی را با بازخوانی ترانههای دیگران آغاز کرد؛ اما یک ویدیوی کوتاه که در خیابان ولیعصر تهران ضبط کرد، برای او به تشکیل پرونده قضایی، صدور حکم ۷۴ ضربه شلاق، ممنوعالخروجی و پلمب استودیو انجامید.
او میگوید در نهایت با پرداخت حدود ۱۰۰ میلیون تومان (رقمی حدود ۱۷۰۰ دلار به قیمت دلار دو سال پیش)، هزینههای مربوط به پرونده، شلاق و بدحجابی را پرداخت کرد و حکم شلاق اجرا نشد.
آگهی
آگهی
آنیتا از جمله زنانی است که صدور حکم شلاق و محدودیتهای قضایی علیه آنها کمتر رسانهای شده است. او میگوید حدود دو سال پس از این اتفاق و پایان پرونده، تصمیم گرفت درباره آنچه بر او گذشته صحبت کند؛ بخشی از روایتی که به گفته خودش، میخواهد آن را در کنار روایت زنانی قرار دهد که جستهوگریخته درباره برخورد قضایی با آنها به دلیل آواز خواندن شنیده: «میخواستم در کنار دیگر زنانی باشم که شنیده بودم حکمهایی گرفتهاند و به خاطر خوانندگی تنبیه شدهاند.»
در قوانین جمهوری اسلامی ایران ممنوعیت صریحی برای «آواز خواندن زنان» به این عبارت وجود ندارد، اما آواز زنان در فضای عمومی از نظر شرعی «حرام» تلقی میشود و در عمل، زنان خواننده ممکن است با عنوانهایی مانند «کشف حجاب» یا «جریحهدار کردن عفت عمومی» تحت پیگرد قرار گیرند.
«صدای من بخشی از بدن من است»
آنیتا میگوید در تمام این سالها، سختترین بخش تجربهاش نه خود خوانندگی، بلکه زن بودن و مشکلاتی بوده که به دلیل زن بودن با آنها روبهرو شده است. او میگوید: «صدا بخشی از تن و بدن من است. نمیتوانم دستم را بکنم و دور بیندازم. صدای من هم همینطور.»
به گفته آنیتا، خوانندگی نباید جرم باشد و او تنها میخواسته در کشور خودش کار کند.
ممنوعالخروجی در فرودگاه و با خبر شدن از ابلاغیههای قضایی
آنیتا میگوید مجموع هزینههایی که در جریان این پرونده پرداخت کرده، از جمله هزینه مربوط به حکم شلاق، بدحجابی و وکیل، حدود ۱۰۰ میلیون تومان بوده است. این مبلغ، به گفته او، هزینههای مربوط به پلمب استودیو و بازگشایی آن را شامل نمیشود.
این خواننده میگوید پس از اینکه متوجه شد افرادی سراغش را گرفتهاند، دریافت که ابلاغیههای قضایی برایش ارسال شده اما از آنها بیخبر بوده است. زمانی که قصد خروج از ایران داشت، در فرودگاه پاسپورتش ضبط و به او اعلام شد ممنوعالخروج است. او سپس با گرفتن وکیل، از جزئیات پرونده و حکم صادرشده مطلع شد.
از یک بازخوانی در ولیعصر تا حکم ۷۴ ضربه شلاق
اجرایی که به تشکیل پرونده برای آنیتا انجامید، بازخوانی قطعهای از ابی و شادمهر با عنوان «رویای آزادی» بود. او میگوید صدا را در استودیو ضبط کرد و ویدیو را خودش در خیابان ولیعصر تهران، بدون به سر داشتن روسری و با پوشش کت و شلوار ساخت.
آنیتا میگوید میخواست با این ویدیو بپرسد چرا یک زن نمیتواند در کشور خودش اجرا داشته باشد و در کپشن نوشته بود که حق دارد در کشور مادریاش کار کند. به گفته او، ویدیو صبح روز بعد حدود دو میلیون بازدید گرفت و با واکنش گسترده کاربران روبهرو شد. اما همین دیده شدن، کار دست آنیتا داد و برای او آغاز یک پرونده قضایی شد.
«شاکی من یک بازپرس بود»
آنیتا میگوید شاکی پرونده یک بازپرس بود که به ویدیوی ضبط شده در خیابان ولیعصر اعتراض کرده بود. او توضیح میدهد که در این ویدیو اجرای خیابانی نداشته و فقط فیلمبرداری کرده است، اما در جریان پرونده با اتهام دیگری مربوط به سال ۱۴۰۲ نیز روبهرو شد؛ در حالی که به گفته خودش، آن زمان اصلا در ایران نبوده است.
پس از آن، استودیوی او پلمب شد و اجازه فعالیت دوباره پیدا نکرد. آنیتا میگوید در نهایت متوجه شد به ۷۴ ضربه شلاق، با اتهاماتی از جمله بدحجابی و جریحهدار کردن عفت عمومی، محکوم شده است. او میگوید به دلیل نداشتن سابقه کیفری توانست با پرداخت هزینه، حکم شلاق را بخرد و این مجازات اجرا نشد.
«مو به تنم سیخ شد»
پرستو احمدی، خواننده دیگر ایرانی نیز پس از انتشار ویدیوی اجرای بدون حجابش در یک کاروانسرای تاریخی با پرونده قضایی روبهرو شد. گزارشها درباره صدورو بعدتر تایید حکم ۷۴ ضربه شلاق برای او نیز بازتاب گستردهای داشت.
آنیتا میگوید: «نخستین بار که اجرای پرستو احمدی را آنلاین دیدم مو به تنم سیخ شد» به گفته او، دیدن این اجرا یادآور تجربه خودش و زنانی بود که با وجود محدودیتها تلاش میکنند صدایشان را به گوش مخاطبان برسانند.
در همین حال، محمد مرندی، استاد دانشگاه و از چهرههای نزدیک به جمهوری اسلامی، درباره اجرای حکم شلاق در ایران گفته این شیوه با شلاق زدن اسب یا تصاویری که از شلاق زدن بردگان (مانند فیلم روتس) در آمریکا دیده میشود متفاوت و «بسیار ملایم» است.
روی بدنم تتو زدند
آنیتا میگوید حدود هفت تا هشت سال در آنتالیا زندگی کرده و با اجرای موسیقی در هتلها درآمد داشته است. او که پس از مرگ پدرش به ایران بازگشته میگوید در ترکیه نیز به دلیل ناآشنایی با مسائل حقوقی و مالی، قراردادی با یک شرکت ثبتشده امضا کرد که بعدها متوجه شد برایش تعهد مالی پنجساله ایجاد کرده است.
آنیتا همچنین مدعی است در جریان این قرارداد، بدون رضایتش روی بدن او تتو زدهاند. او میگوید: «بعد فهمیدم چه قرارداد بردگیای را امضا کردهام» و تاکید میکند که نباید بدون مشورت با وکیل قرارداد کاری امضا کرد.
وقتی کار از اساس غیرقانونی است، قرارداد چه ارزشی دارد؟
آنیتا میگوید پس از بازگشت به ایران، با دیدن نقش پررنگ شبکههای اجتماعی در فعالیت هنرمندان، تصمیم گرفت خودش تهیهکننده و تولیدکننده محتوای خود باشد.
او اما میگوید زنان خواننده به دلیل نبود امکان فعالیت رسمی، از قراردادهای کاری قابل اتکا نیز برخوردار نیستند: «اصولا چون فعالیت خوانندگی زنان غیرقانونی است، قرارداد قانونی هم برای آن وجود ندارد. شما قراردادی بین خودتان مینویسید، اما این قرارداد چه ارزشی دارد؟»
حقوق پدر؛ تنها درآمدی که باقی مانده بود
به گفته او، همین وضعیت زنان خواننده را در برابر قراردادهای ناعادلانه و مشکلات مالی آسیبپذیر میکند.
آنیتا میگوید پس از بازگشت به ایران، بخشی از هزینههای زندگیاش از حقوق بازنشستگی پدرش تامین میشد، چون امکان فعالیت رسمی به عنوان خواننده نداشت. به گفته او، در جریان پرونده قضایی این حقوق نیز قطع شد و یکی از منابع اصلی درآمدش را از دست داد.
«پاشو دختر ایران، برو بخون»
آنیتا میگوید دو سال پس از پرونده، وقتی داستانش را در اینستاگرام منتشر کرد، پیامهای همدلانه زیادی دریافت کرد. برخی گفته بودند نمیتوانند علنا از او حمایت کنند، اما میخواستند بداند که همراه او هستند.
او میگوید حتی برخی چهرههای شناختهشده نیز با او ابراز همراهی کردند. آنیتا اکنون هفتهای چند روز تولید محتوا میکند و میگوید وقتی انتشار کارش به تعویق میافتد، مخاطبانش سراغ او را میگیرند: «پاشو، پاشو دختر ایران، برو، باید بخونی.»
«سختترین بخش این مسیر برای من زن بودن بود»
در پنج دهه گذشته، زنان خواننده در ایران با محدودیتهایی برای حضور در صحنههای عمومی روبهرو بودهاند و بخشی از فعالیت موسیقایی آنها به فضاهای خصوصی و در سالهای اخیر به شبکههای اجتماعی منتقل شده است.
برای بسیاری از زنان جوان، اینستاگرام، یوتیوب و دیگر پلتفرمها به جای صحنههایی شدهاند که امکان حضور در آنها را ندارند. آنیتا میگوید پس از انتشار ویدیویش فهمید تجربهای که شخصی تصور میکرد، برای بسیاری از زنان دیگر نیز آشناست.
قوه قضاییه جمهوری اسلامی در روزهای اخیر از تشدید برخورد با آنچه «برهنگی و بدحجابی» میخواند خبر داده است. در چنین فضایی، زنان خواننده همچنان از شبکههای اجتماعی و دیگر مسیرها برای رساندن صدای خود به مخاطبان استفاده میکنند.
با وجود محدودیتهای چند دهه گذشته، صدای زنان بهطور کامل از فضای عمومی حذف نشده؛ از استودیوهای کوچک و خیابانها گرفته تا اینستاگرام و دیگر شبکههای اجتماعی، زنان در تلاشند تا برای ارتباط با مخاطبان همچنان راههایی برای شنیده شدن پیدا کنند.