دادستانی تهران علیه برگزارکنندگان پنجمین دوره نمایشگاه «آرت‌فیر تهران» اعلام جرم کرد و از احضار عوامل برگزاری، مسدود شدن وب‌سایت فروش بلیت و حساب کاربری برگزارکننده خبر داده‌اند. با این حال، تاکنون جزئیات و مصادیق دقیق تخلفات ادعایی اعلام نشده است.
پنجمین دوره نمایشگاه «آرت‌فیر تهران» یا «اکسپو آرت تهران» که با حضور گسترده بازدیدکنندگان، از جمله زنان بدون حجاب اجباری، در مجتمع ایران‌مال برگزار شد، با واکنش قضایی روبه‌رو شده است. دادستانی تهران علیه برگزارکنندگان این رویداد اعلام جرم کرده و حساب کاربری رسمی برگزارکننده نیز با حکم قضایی مسدود شده است.
آگهی
آگهی
این نمایشگاه از ۲۸ مهر تا اول آبان ۱۴۰۵، برابر با ۲۰ تا ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶، در مرکز نمایشگاه‌های بین‌المللی مجتمع ایران‌مال برگزار شد. رویدادی که با شعار «هنرمند مستقل» و به مدیریت گروه هنری نگارا، علاوه بر نمایش و عرضه آثار هنرهای تجسمی، میزبان برنامه‌هایی از جمله اجرای موسیقی، تئاتر، پرفورمنس و کارگاه‌های آموزشی بود.
ویدیوهای منتشرشده از نمایشگاه، حضور زنان بدون حجاب اجباری و بخش‌هایی از اجراهای هنری را نشان می‌دادند. انتشار این تصاویر در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی بازتاب گسترده‌ای داشت و انتقاد برخی رسانه‌ها و جریان‌های نزدیک به حکومت را برانگیخت.
اعلام جرم دادستانی و مسدود شدن حساب برگزارکننده
خبرگزاری میزان، رسانه رسمی قوه قضائیه جمهوری اسلامی، روز دوشنبه ۴ آبان، برابر با ۲۶ اکتبر، اعلام کرد که دادستانی تهران به دلیل آنچه «عدم رعایت موازین قانونی و شرعی» خوانده، علیه عوامل و دست‌اندرکاران این نمایشگاه اعلام جرم کرده است.
بر اساس این گزارش، وب‌سایت فروش بلیت و حساب کاربری برگزارکننده در شبکه‌های اجتماعی مسدود شده و متهمان برای ارائه توضیحات به دادسرا احضار شده‌اند.
با این حال، دادستانی تاکنون مصادیق دقیق تخلفات ادعایی یا هویت افراد احضارشده را اعلام نکرده است.
پیگیری‌های یورونیوز نشان می‌دهد حساب رسمی گروه هنری نگارا، برگزارکننده این رویداد، با حکم قضایی مسدود شده و تمامی تصاویر و ویدیوهای منتشرشده در آن نیز حذف شده‌اند.
حضور زنان بدون حجاب اجباری؛ شکلی از مقاومت روزمره
حضور زنان بدون حجاب اجباری در این نمایشگاه را می‌توان در چارچوب تغییرات اجتماعی گسترده‌تری بررسی کرد که طی سال‌های گذشته در فضاهای عمومی ایران شکل گرفته است.
آصف بیات، جامعه‌شناس و نویسنده کتاب «زندگی همچون سیاست»، مقاومت اجتماعی را صرفاً محدود به اعتراضات سازمان‌یافته نمی‌داند. او در آثار خود توضیح می‌دهد که کنش‌های روزمره افراد، حتی بدون هماهنگی یا سازمان‌دهی سیاسی، می‌توانند به‌تدریج مرزهای محدودیت‌های اجتماعی را جابه‌جا کنند.
از این منظر، حضور زنانی که بدون حجاب اجباری در خیابان‌ها، مراکز خرید و رویدادهای فرهنگی ظاهر می‌شوند، می‌تواند در امتداد دهه‌ها مقاومت روزمره زنان ایرانی در برابر تحمیل حجاب تحلیل شود.
برخورد قضایی با برگزارکنندگان آرت‌فیر تهران نیز در شرایطی صورت گرفته که حضور زنان بدون حجاب اجباری در بخش‌هایی از فضای عمومی ایران، با وجود تداوم قوانین محدودکننده، به پدیده‌ای قابل مشاهده تبدیل شده است.
آرت‌فیر در کنار مناقشه بر سر نمایشگاه فیتکس
ورود دادستانی به پرونده «آرت‌فیر تهران» در حالی صورت می‌گیرد که نمایشگاه تخصصی تناسب اندام و تجهیزات ورزشی «فیتکس» در تهران نیز طی روزهای گذشته به دلیل حضور و اجرای برنامه‌های ورزشی زنان با انتقاد رسانه‌ها و جریان‌های نزدیک به حکومت روبه‌رو شده است.
مهرداد وهابی، استاد دانشگاه سوربن شمالی، پیش‌تر در گفت‌وگو با یورونیوز فارسی، تغییر الگوهای پوشش و حضور زنان در فضاهای عمومی ایران را نشانه ورود جامعه به مرحله‌ای توصیف کرده بود که از آن با عنوان «دوره پساجمهوری اسلامی» یاد می‌کند.
به باور او، جامعه ایران در حالی که همچنان تحت حاکمیت جمهوری اسلامی قرار دارد، شاهد شکل‌گیری الگوهایی از پوشش و حضور اجتماعی زنان است که پیش‌تر تصور می‌شد تنها پس از پایان این نظام سیاسی امکان‌پذیر باشند.
وزارت ورزش: نمایشگاه فیتکس از ما مجوز نگرفته بود
انتشار تصاویر و ویدیوهایی از اجرای حرکات ورزشی و آکروباتیک زنان در نمایشگاه فیتکس، واکنش انتقادی شماری از رسانه‌ها و کاربران حامی حکومت را برانگیخت.
خبرگزاری دانشجو در گزارشی درباره این رویداد از تعبیر «شرم نیابتی» استفاده کرد و رسانه‌هایی از جمله مشرق و جوان آنلاین نیز به پوشش انتقادی برنامه‌های این نمایشگاه پرداختند.
در پی این واکنش‌ها، صفحه اینستاگرام فیتکس مسدود شد.
وزارت ورزش و جوانان روز سوم آبان اعلام کرد که این نمایشگاه ارتباطی با وزارتخانه یا اداره کل ورزش و جوانان استان تهران نداشته و از هیچ‌یک از این دو نهاد مجوزی دریافت نکرده است.
این وزارتخانه همچنین اعلام کرد که گزارش‌های مربوط به رعایت نشدن ضوابط فرهنگی و موازین اسلامی در این رویداد در دست بررسی است.
انتقادها از کیفیت هنری و شیوه برگزاری نمایشگاه
در کنار مناقشه بر سر پوشش زنان و پیگیری قضایی علیه برگزارکنندگان، کیفیت هنری و شیوه برگزاری پنجمین دوره «آرت‌فیر تهران» نیز با انتقادهایی روبه‌رو شده است.
صالح تسبیحی، طراح گرافیک، در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس، از فاصله این رویداد با جامعه هنری و غلبه ملاحظات تجاری بر کیفیت آثار انتقاد کرد. او همچنین نسبت به تبدیل شدن فروش آثار هنری و حضور در حراجی‌ها به معیار اصلی موفقیت هنرمندان هشدار داد.
محمد کلهر، روزنامه‌نگار، نیز با اشاره به ویدیوهای منتشرشده از نمایشگاه، از تکرار کلیشه‌ها و کیفیت برخی اجراهای هنری انتقاد کرد.
او همچنین به ادعای گروه هنری نگارا، برگزارکننده نمایشگاه، مبنی بر حضور بیش از ۱۰۰ هزار بازدیدکننده با بلیت ۲۵۰ هزار تومانی اشاره کرد. این آمار از سوی منابع مستقل تأیید نشده است.
ادامه مناقشه بر سر حجاب اجباری و فعالیت‌های فرهنگی
اعلام جرم علیه برگزارکنندگان آرت‌فیر تهران در شرایطی صورت می‌گیرد که طی هفته‌های اخیر، گزارش‌های دیگری نیز از برخورد قضایی با برگزارکنندگان رویدادهای عمومی به دلیل رعایت نشدن حجاب اجباری منتشر شده است.
خبرگزاری فارس روز ۱۵ مهر گزارش داد که تالار محل برگزاری مراسمی در قم به دستور دادستانی پلمب شده است. به گزارش این خبرگزاری، علت این اقدام رعایت نشدن حجاب اجباری از سوی همسر علی دایی، بازیکن پیشین تیم ملی فوتبال ایران، در این مراسم بوده است.
همچنین گزارش‌هایی از برخورد با مجموعه‌های ورزشی و برگزارکنندگان برنامه‌های عمومی به دلیل آنچه مقام‌های حکومتی «رعایت نشدن ضوابط شرعی» می‌خوانند، منتشر شده است.
پس از اعتراضات سراسری سال ۱۴۰۱ و شکل‌گیری جنبش «زن، زندگی، آزادی» در پی جان‌باختن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد، حضور زنان بدون روسری در خیابان‌ها، مراکز خرید، کافه‌ها و رویدادهای عمومی شهرهای ایران آشکارتر شده است.
با وجود تداوم قوانین حجاب اجباری و فشارهای حکومتی برای اجرای آن، بسیاری از زنان همچنان بدون رعایت پوشش مورد تأیید جمهوری اسلامی در فضاهای عمومی حضور می‌یابند؛ روندی که به یکی از عرصه‌های اصلی تقابل میان سیاست‌های رسمی حکومت و تغییرات اجتماعی در ایران تبدیل شده است.