گزارش جدید و مهم سازمان ملل بهتفصیل خطرهای عبور از گرمایش ۱.۵ درجه سانتیگراد و راههای محدود کردن آنها را بررسی میکند.
بر اساس گزارش جدید برنامه محیط زیست سازمان ملل (یونپ)، دیگر امکان حفظ گرمایش جهانی زیر ۱٫۵ درجه سانتیگراد وجود ندارد، اما هنوز مسیری برای برونرفت وجود دارد.
آگهی
آگهی
این گزارش میگوید راهبرد «عبور موقت، اوج و سپس کاهش» اکنون بهترین امید ما برای بازگشت به زیر آستانه گرمایشی تعیینشده در توافق اقلیمی پاریس است تا از بدترین پیامدهای تغییرات اقلیمی جلوگیری شود.
این گزارش در بهترین حالت ۱٫۸ درجه سانتیگراد گرمایش و در دیگر سناریوها بیش از ۲ درجه سانتیگراد را پیشبینی میکند. بالاتر از حد ۱٫۵ درجه، آثار اقلیمی و خطر رسیدن به نقاط واژگونی با هر کسری از درجه شدت میگیرد.
آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل میگوید برای تضمین آینده بشر باید این عبور از حد مجاز تا حد امکان «کوچک و کوتاه» باشد.
انرژیهای تجدیدپذیر بخش مهمی از این معادلهاند.
اما گزارش جداگانهای که بهتازگی از سوی اندیشکده بینالمللی کمیسیون گذارهای انرژی (ETC) منتشر شده، «پارادوکس پیشرفت» را در حوزه انرژی آشکار میکند. جهش تقاضا از سوی مراکز داده هوش مصنوعی و سردسازی در کنار شبکههای برق از پیش اشباعشده، از دستاوردهای رشد بیسابقه تجدیدپذیرها پیشی میگیرد.
چرا رکوردهای انرژی تجدیدپذیر باعث کاهش انتشارها نمیشود
اکنون هر ساله رکورد ۱٫۹ تریلیون یورو در انرژی پاک سرمایهگذاری میشود و رشد سریعی را رقم میزند، اما این حجم تنها ۴۰ درصد افزایش تقاضا را پوشش میدهد.
موجهای گرما تقاضا برای کولرهای بسیار پرمصرف را بالا میبرند، در حالی که رونق هوش مصنوعی فشار تازه و بزرگی بر سیستمهای برق وارد کرده است.
مصرف انرژی مراکز داده در سال ۲۰۲۵، ۱۷ درصد افزایش یافت و بنا بر دادههای آژانس بینالمللی انرژی (IEA) حدود ۱٫۵ تا ۲ درصد مصرف جهانی را به خود اختصاص داد. انتظار میرود این میزان تا سال ۲۰۳۰ دو برابر شود.
این مراکز همچنین از آمریکا تا بریتانیا برای اتصال به شبکههای برق بیشبار رقابت میکنند؛ جایی که زمان انتظار برای دریافت اتصال تا ۱۰ سال کش میآید و برای حفظ جایگاه در صف، بررسی دریافت هزینههای اولیه سنگین در جریان است. در نتیجه، برخی توسعهدهندگان به ساخت راهحلهای تولید برق در محل، مانند میکروشبکههای خورشیدی و گازی روی آوردهاند.
همزمان، شبکههای برق فرسوده بخش بزرگی از ظرفیت انرژی سبز را هدر میدهند؛ تنها در اروپا ۳۷۵ گیگاوات انرژی تجدیدپذیر در انتظار اتصال است، در حالی که ۲۳۰۰ گیگاوات در صفهای آمریکا گیر کردهاند.
در نتیجه، انتشارهای جهانی به جای کاهش، در سطحی ثابت ماندهاند و بنا بر ارزیابی ETC جهان را در مسیر گرمایش ۲٫۵ درجهای قرار میدهند.
از آنجا که برق تنها حدود یکپنجم مصرف کل انرژی را تشکیل میدهد، کربنزدایی از گرمایش، صنعت و حملونقل نیز ضروری است.
محدود کردن عبور از حد مجاز؛ جهان چگونه میتواند دوباره به مسیر درست برگردد؟
هر دو گزارش بر راهحلهای کوتاهمدت برای این مشکل تاکید دارند؛ از جمله مقابله با متان.
این گاز گلخانهای بسیار قوی که بهمراتب نیرومندتر از دیاکسید کربن است، مسئول حدود ۰٫۵ درجه از گرمایش جهانی بهشمار میرود؛ هرچند در مقایسه، مدت زمان کمتری در جو باقی میماند.
کاهشهای زودهنگام، با هدف قرار دادن بخش نفت و گاز، ضایعات غذایی و محلهای دفن زباله، میتوانند دماها را بهطور قابل توجهی پایین بیاورند.
کشورها باید سرمایهها را از زیرساختهای قدیمی و پرانتشار، مانند نیروگاههای فسیلی، سامانههای حملونقل و تاسیسات صنعتی، به گزینههای کمانتشار مانند تجدیدپذیرها منتقل کنند.
در سال ۲۰۲۵، منابع تجدیدپذیر نزدیک به ۳۴ درصد برق جهان را تولید کردند. به گفته گزارش یونپ، رساندن این سهم به ۶۰ تا ۷۰ درصد تا سال ۲۰۳۰ به تحقق سناریوی عبور محدود از حد مجاز کمک خواهد کرد.
این هدف با تعهد اجلاس COP28 برای سه برابر کردن ظرفیت جهانی انرژی تجدیدپذیر تا پایان این دهه همخوان است. طبق تاکید کمیسیون گذارهای انرژی، باید تمرکز بر ذخیرهسازی، انعطافپذیری تقاضا و نوسازی شبکهها باشد؛ چرا که حجم تولید پاک تامینمالیشدهای که در انتظار اتصال به شبکه است از کل کمبود سالانه ۹۰۰ گیگاوات مورد نیاز برای رسیدن به هدف ۲۰۳۰ بیشتر است.
گزارش یونپ میگوید هرچه انتشارها سریعتر کاهش یابد، کمتر ناچار خواهیم بود به فناوریهای آینده نامطمئن مانند حذف دیاکسید کربن (CDR) تکیه کنیم؛ با این حال، این گزارش بر استقرار مسئول، پایش و گسترش CDR به عنوان تمرکز مهم بلندمدت تاکید میکند.
یونپ هشدار میدهد کاهش تقاضا بخش کلیدی دیگری از این معادله است و بر راهحلهای کمهزینهای همچون افزایش بهرهوری انرژی، برقرسانی به سامانههای گرمایش و سردسازی و تغییر رفتار در حوزه حملونقل و الگوی تغذیه تاکید دارد؛ تغییراتی که به گفته این نهاد بیش از آنکه بر انتخابهای فردی متکی باشند، نیازمند دگرگونی سیاستها هستند.