سطح محدودیتهای تجاری در سراسر اروپا به طور چشمگیری رو به کاهش است، اما یک کشور مشخص از این روند مستثنا باقی مانده است.
مزارع خورشیدی و بادی اروپا به طور فعال تصمیم میگیرند برق تولید نکنند، در حالی که کارشناسان هشدار میدهند برای ذخیره سازی و فناوری های انعطاف پذیر به سرمایه گذاری بیشتری نیاز است.
آگهی
آگهی
بر اساس داده های یورواستات، در سه ماهه نخست 2026 منابع تجدیدپذیر 45.5 درصد از کل برق اتحادیه اروپا را تامین کردند؛ در حالی که کشورهای عضو همچنان در حال فاصله گرفتن از سوخت های فسیلی آلاینده هستند. باد با سهم 44.9 درصدی از کل سبد تجدیدپذیر در صدر قرار گرفت و پس از آن برقابی با 28 درصد و خورشیدی با 17.3 درصد قرار داشت.
این روند در حالی رخ میدهد که جنگ علیه ایران قیمت نفت و گاز را به شدت بالا برده و اروپایی ها را بیش از پیش به سمت گذار سبز سوق میدهد.
با این حال، قیمت های منفی برق نیز رو به افزایش است و در مناطقی مانند شبه جزیره ایبری به بالاترین سطوح تاریخی رسیده است. در چنین شرایطی قیمت عمده فروشی برق به دلیل پیشی گرفتن عرضه از تقاضا به زیر صفر سقوط میکند.
این موضوع در بحبوحه رونق تجدیدپذیرها به نگرانی فزاینده ای تبدیل شده است، زیرا نیروگاه های خورشیدی و بادی در واکنش به شرایط معین آب و هوایی برق تولید میکنند نه بر اساس تقاضای واقعی.
به همین دلیل، تولید برق تجدیدپذیرها اغلب به طور موقت متوقف یا خروجی آنها کاهش داده میشود؛ روندی که به آن محدودسازی تولید گفته میشود. این وضعیت زمانی هم رخ میدهد که شرایط حاد آب و هوایی برای تولید تجدیدپذیر خطر ایجاد میکند؛ برای مثال وقتی شدت باد آنقدر زیاد است که توربین ها نمیتوانند با ایمنی کار کنند.
وقتی محدودسازی تولید صرفا به این دلیل انجام میشود که تولید برق دیگر از نظر اقتصادی به صرفه نیست، و نه به خاطر محدودیت های شبکه، به آن محدودسازی حساس به قیمت یا محدودسازی تجاری گفته میشود.
کدام کشور اتحادیه اروپا بیشترین میزان تجدیدپذیرها را خاموش میکند؟
یک تحلیل جدید از شرکت اطلاعات بازار انرژی مونتل نشان میدهد که در نیمه نخست 2026 میزان محدودسازی تجاری در بیشتر نقاط قاره در مقایسه با دوره مشابه سال گذشته کاهش یافته است، با یک استثنای مهم.
در آلمان، محدودسازی تجاری 20 درصد افزایش یافت و از 1,216
به 1,463 گیگاوات ساعت رسید، در حالی که ساعات دارای قیمت منفی در این کشور از 389 به 299 ساعت کاهش یافت؛ کاهشی معادل 23 درصد.
این بدان معناست که اکنون وقتی قیمت ها به زیر صفر میرسد، حجم بسیار بیشتری از تولید تجدیدپذیر خاموش میشود.
براساس قانون سقف خورشیدی آلمان که سال گذشته معرفی شد، دارایی های تجدیدپذیر تازه ساخته شده به محض منفی شدن قیمت عمده فروشی برق، پرداخت یارانه تکمیلی تضمین شده خود را از دست میدهند.
کارشناسان میگویند این سیاست برای بهره برداران نیروگاه های تجدیدپذیر یک «انگیزه تجاری بسیار قوی تر» ایجاد کرده تا به جای ادامه تولید همراه با زیان، تولید را متوقف کنند.
ژان پل هاررمان نویسنده این گزارش میگوید: «از زمان اجرای قانون آلمانی Solarspitzengesetz در فوریه 2025، دارایی های تجدیدپذیر تازه به بهره برداری رسیده هر بار که قیمت عمده فروشی برق منفی میشود بلافاصله پرداخت های حمایتی خود را از دست میدهند، در حالی که زمانی که قیمت ها دقیقا صفر باقی میماند، همچنان تمام حق الزحمه را دریافت میکنند.»
همزمان، گذار آلمان به برگزاری مزایده های روز-پیش با بازه های پانزده دقیقه ای که از اکتبر گذشته آغاز شد، باعث افزایش دوره های کوتاه مدت دارای قیمت منفی شده است.
کاهش محدودسازی تجدیدپذیرها در سراسر اروپا
فرانسه بیشترین تفاوت را با آلمان داشت؛ محدودسازی تجاری در این کشور نسبت به سال گذشته 32 درصد کاهش یافت، با وجود آنکه تعداد ساعات دارای قیمت منفی 14 درصد افزایش پیدا کرد.
رشد چشمگیر تولید هسته ای و تولید خورشیدی این کشور باعث شد قیمت ها بیشتر به زیر صفر برسد، اما مقررات یارانه ای فرانسه تولیدکنندگان را تشویق میکند که به جای خاموش کردن نیروگاه ها به تولید برق پاک ادامه دهند.
گزارش موج گرمای اواخر ژوئن را عامل افزایش تقاضای برق به دلیل نیاز به سرمایش میداند؛ عاملی که «مازادهای نیمروزی در گرم ترین روزها» را از بین برد.
با این حال، در میان 10 کشوری که در گزارش بررسی شده اند، فنلاند بیشترین کاهش را ثبت کرد. در این کشور، محدودسازی تجاری به طرز چشمگیری 89 درصد کاهش یافت و تعداد ساعات دارای قیمت منفی از 337 به تنها 40 ساعت رسید.
در این گزارش آمده است: «عامل اصلی، کمبود هیدرولوژیک در منطقه نوردیک بود که قیمت های عمده فروشی را بالا برد و تا حد زیادی شرایط مازاد عرضه مسئول قیمت های منفی را از بین برد.»
این گزارش توضیح میدهد: «تراز آبی نوردیک از مازاد نسبتا مطلوب سال گذشته به کسری شدید در سال 2026 رسید؛ در حالی که ذخیره برف در نروژ به نزدیک پایین ترین سطح 20 سال اخیر سقوط کرد و سطح آب مخازن به طور قابل توجهی زیر حد معمول قرار گرفت.»
در هلند، بلژیک، سوئیس و لهستان نیز محدودسازی تجاری کاهش یافت.
کشورها چگونه میتوانند محدودسازی را کاهش دهند؟
هاررمان میگوید: «این یافته ها نشان میدهد که در نیمه نخست امسال، محدودسازی تجاری بیش از آنکه فقط تحت تاثیر رشد تجدیدپذیرها باشد، به طور فزاینده ای از طراحی بازارهای ملی، رژیم های یارانه ای، الگوهای آب و هوایی و میزان انعطاف پذیری تاثیر گرفته است.»
او اضافه میکند: «آلمان همچنان روشن ترین نشانه است که نشان میدهد برای جذب حجم های رو به افزایش تولید تجدیدپذیر که در غیر این صورت به لحاظ تجاری محدود میشوند، به سرمایه گذاری در ذخیره سازی، پاسخگویی مصرف و سایر فناوری های انعطاف پذیر نیاز خواهد بود.»
ذخیره سازی باتری به عنوان مهم ترین ابزار جلوگیری از هدر رفت برق و افزایش انعطاف پذیری تولید بادی و خورشیدی مطرح میشود.
انتظار میرود ظرفیت ذخیره سازی باتری در بخش های تجاری و صنعتی تقریبا سه برابر شود و از 9 گیگاوات ساعت در 2026 به 24 گیگاوات ساعت در 2028 برسد، در حالی که کارشناسان صنعت میگویند به سرمایه گذاری حتی بیشتری نیاز است.
گزارشی که آژانس بین المللی انرژی های تجدیدپذیر (آیرنا) در سال 2026 منتشر کرد نشان میدهد وقتی برق خورشیدی و بادی با ذخیره سازی باتری ترکیب شود، میتواند از نظر هزینه با نیروگاه های جدید زغال سنگ رقابت کند و برق مطمئن 24 ساعته در تمام روزهای هفته تامین کند، بدون توجه به شرایط آب و هوایی.
کنتورهای هوشمند نیز به عنوان یکی از راه حل های کلیدی برای مشکل هدر رفت انرژی در اروپا شناخته شده اند، زیرا به خانوارها امکان میدهند کنترل بیشتری بر مصرف خود داشته باشند و از تعرفه های انعطاف پذیر «زمان استفاده» بهره ببرند، تعرفه هایی که وقتی تقاضا پایین یا تولید انرژی تجدیدپذیر بالا است، قیمت های کمتری ارائه میکنند.
با پشتیبانی از تعرفه های انعطاف پذیری که خانوارها را تشویق میکند لوازم پرمصرفی مانند ماشین لباسشویی را در زمان فراوانی تولید تجدیدپذیر روشن کنند، این کنتورها به همسویی بهتر تقاضای برق با عرضه کمک میکنند.
برق رسانی بیشتر به خانوارها، برای مثال با استفاده از خودروهای برقی، نیز میتواند با افزایش تقاضا در زمان فراوانی عرضه، از منفی شدن قیمت برق جلوگیری کند.