پژوهشگر مرل لااوون میگوید: «این فقط بحرانی برای کشاورزان نیست، بلکه بحرانی است که دامنگیر آسیبپذیرترین اقشار اروپا هم میشود.»
دانشمندان میگویند خشکسالیهای اروپا بیش از پیش نه به دلیل کمبود بارش، بلکه به خاطر گرمای سوزان رخ میدهد و رطوبت خاک «سریعتر از آنچه در جهانی بدون تغییرات اقلیمی رخ میداد» از بین میرود.
آگهی
آگهی
فرانسه در آستانه بدترین برداشت ذرت در ۵۰ سال گذشته است. رومانی بیش از یک میلیون هکتار از محصولات کشاورزی خود را از دست داده است. سطح آب رودخانههای سراسر قاره آنقدر پایین آمده که مسیرهای کشتیرانی مختل شده و تولید انرژی تحت فشار قرار گرفته است.
بر اساس پژوهشی تازه، علت اصلی فقط کمبود بارش نیست، بلکه گرما است.
تحقیقی که توسط گروه World Weather Attribution (WWA)، یک همکاری بینالمللی از دانشمندان اقلیم، انجام شده نشان میدهد گرمای رکوردشکن تابستانی با تبخیر کردن آب خاک با سرعتی بیش از توان جایگزینی آن، خشکسالی را در سراسر اروپا به شدت تشدید میکند.
دانشمندان ۱۲ کشور اروپایی برای مشخص کردن سهم تغییرات اقلیمی در خشکسالی امسال، روند بارشها، خشکسالی کشاورزی (رطوبت خاک) و «تبخیر و تعرق بالقوه»، یعنی معیاری از «تشنگی» جو یا توانایی آن برای تبخیر رطوبت را تحلیل کردند.
آنها به این نتیجه رسیدند که هرچند روندهای بلندمدت بارش در نقاط مختلف قاره متفاوت است، این گرمای شدید است که دورههای معمولی بیبارانی را به خشکسالیهای شدید تبدیل میکند.
رطوبت خاک با سرعتی نگرانکننده در حال از بین رفتن است
این مطالعه نشان داد به دلیل تغییرات اقلیمی، احتمال وقوع خشکسالی خاک کشاورزی در اروپای غربی اکنون پنج برابر شده است. در اروپای شرقی، جایی که شرایط خشکی از شش ماه پیش ادامه دارد، احتمال خشکسالی خاک ۱۱ برابر بیشتر است.
در اروپای غربی مشخص شد که تغییرات اقلیمی عامل اصلی کمبارشی به خودی خود نیست، اما شرایط موجهای گرما که زمانی نادر بود اکنون بسیار رایجتر شده و به طور چشمگیری میزان «تشنگی» جو را تغییر داده است.
همان میزان بارش اندکی که پیشتر فقط میتوانست یک دوره خشکی خفیف و قابل مدیریت ایجاد کند، اکنون به خشکسالی جدی منجر میشود، چون گرمای اضافی رطوبت را بسیار سریعتر از گذشته از خاک بیرون میکشد.
در اروپای غربی احتمال رخ دادن موجهای گرمایی که میتوانند چنین شرایط تبخیری شدیدی ایجاد کنند، اکنون حدود ۸۰ برابر بیشتر از جهانی بدون تغییرات اقلیمی است. در اروپای شرقی این احتمال حدود ۴۰ برابر افزایش یافته است.
گرمای شدید در اروپا به عامل اصلی خشکسالی تبدیل شده است
دکتر سارا کیو، اقلیمشناس در موسسه سلطنتی هواشناسی هلند (KNMI)، میگوید: «اقلیم اروپا به سرعت در حال تغییر است. در حالی که الگوهای بارش همچنان آشفته است، یافتههای ما نشان میدهد گرمای شدید دارد به عامل اصلی خشکسالی در قاره ما تبدیل میشود.»
او میافزاید: «ما شاهدیم منابع آب از خاکها و رودخانههایمان سریعتر از آنچه در جهانی بدون تغییرات اقلیمی رخ میداد تبخیر میشود و دورههای خشکی قابل مدیریت را به خشکسالیهای شدید تبدیل میکند.»
دکتر دومینیک شوماخر از موسسه علوم جو و اقلیم در دانشگاه ETH زوریخ میگوید این الگو نشاندهنده تغییر در نحوه شکلگیری خشکسالیهای اروپا از ابتدا است.
او میگوید: «با وجود افزایش بارشهای زمستانی در بیشتر نقاط اروپا، اکنون تمایل بیشتری به خشک شدن غیرعادی خاک از همان بهار، یعنی پیش از آغاز تابستان، میبینیم. این نتیجه کار خود ماست؛ هرچه دما بالا میرود، تشنگی جو به سرعت افزایش مییابد و رطوبت را از رودخانهها، دریاچهها، مخازن و خاک میمکد.
او تاکید میکند: «این وضعیت به شکلی اساسی نحوه شکلگیری خشکسالیهای اروپا را تغییر میدهد؛ هرچه کمتر به دلیل نبود بارش و هرچه بیشتر به خاطر هوای گرمتری که نمیگذارد آب باران در خاک بماند.»
قیمت مواد غذایی و خانوارهای آسیبپذیر در خط مقدم قرار دارند
پیامدها مدتهاست فراتر از مزارع کشاورزان احساس میشود. از بین رفتن محصولات، پایین آمدن سطح رودخانهها و فشار بر سیستمهای انرژی، قیمت کالاهای اساسی خانوار را تهدید به افزایش میکند؛ باری که بیش از همه بر دوش خانوارهای کمدرآمد سنگینی میکند.
مرل لاوون از دانشگاه و تحقیقات واخنینگن در هلند میگوید: «این فقط بحران کشاورزان نیست، بحرانی است که به اقشار بسیار آسیبپذیر اروپا نیز سرایت میکند. از دست رفتن محصولات، پایین بودن سطح رودخانهها و محدودیتهای مصرف آب، قیمت کالاهای اساسی مانند غذا و انرژی را تهدید به افزایش میکند و بیشترین ضربه را به خانوارهای کمدرآمد میزند.
او اضافه میکند: «با آنکه علم به ما میگوید در آینده با خشکسالیهای شدیدتر و مکررتر روبهرو خواهیم شد، برنامههای مدیریت خشکسالی هنوز از سوی اتحادیه اروپا الزامی نشده و سطح آمادگی کشورها در سراسر اروپا یکسان نیست.»
با افزایش دما، شرایط خشکسالی میتواند به وضعیت عادی جدید تبدیل شود
با توجه به پیشبینی ادامه افزایش دما در صورت کاهش ندادن فوری انتشار گازهای گرمکننده سیاره، شرایط خشکسالی در اروپا میتواند به سرعت وخیمتر شود.
دکتر مریم زکریا از مرکز سیاستهای زیستمحیطی در امپریال کالج لندن میگوید: «آنچه بیش از همه نگرانکننده است این است که این شرایط در گرمای ۱.۴ درجهای رخ میدهد. اگر همانطور که پیشبینی شده، انتشار جهانی گازها دما را تا ۲.۸ درجه افزایش دهد، احتمال وقوع این شرایط تبخیری شدید میتواند دو برابر شود و خشکسالیهایی مانند همین مورد را به رویدادی عادی تبدیل کند.»
او هشدار میدهد که اگر اقدام سریعی صورت نگیرد، «تابستانهای سوزان و خشک» به رخدادی سالانه در اروپا تبدیل خواهد شد.
سایمون استیل، دبیر اجرایی نهاد تغییرات اقلیمی سازمان ملل، تشدید خشکسالیها در اروپا را «هشدار قرمز غیرقابل چشمپوشی» میخواند که نشان میدهد سیاره ما در حالی که بحران اقلیمی به سرعت وخیمتر میشود، بیش از حد در حال گرم شدن است.
او هشدار میدهد: «تا زمانی که بشر سوزاندن حجم عظیمی از زغالسنگ، نفت و گاز را متوقف نکند، این خشکسالیهای خشن ناشی از اقلیم فقط شدیدتر و پرهزینهتر خواهد شد؛ هم برای خانوارها و هم برای کل اقتصادها.»
او تاکید میکند: «اما راهحلها هم به همین اندازه روشن است؛ باید بسیار سریعتر به سمت انرژیهای تجدیدپذیر ـ که اکنون ارزانتر از سوختهای فسیلی آلاینده است ـ حرکت کنیم، اقتصادها را برقی کنیم و در تابآوری سرمایهگذاری کنیم تا جوامع، کسبوکارها و اقتصادها بهتر محافظت شوند.»