دولت ترامپ امیدوار است ادامه محاصره و فشار اقتصادی، ایران را به پذیرش توافقی با شرایط آمریکا نزدیک کند، اما برخی بر این باورند این محاسبه ممکن است نتیجه معکوسی به همراه داشته باشد.
ولی نصر، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، معتقد است این محاسبه ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد: هرچه فشار بر تهران بیشتر شود، احتمال اینکه برای شکستن بنبست به تشدید درگیری روی بیاورد نیز افزایش مییابد.
نصر در گفتوگو با فارن پالیسی میگوید واشنگتن میان گزینههایی گرفتار شده که هیچکدام نتیجه مطلوبی را تضمین نمیکنند. حمله گستردهتر میتواند با تلافی ایران علیه کشورهای خلیج فارس و آسیب بیشتر به اقتصاد جهانی همراه شود، در حالی که توافق نیز مستلزم پذیرش بخشی از خواستههای تهران است؛ امتیازهایی که دادن آنها برای ترامپ آسان نیست.
این ارزیابی در برابر استدلال مقالهای در فارن افرز به قلم جیمز جفری، سفیر پیشین ایالات متحده در آمریکا، ترکیه و عراق قرار میگیرد که پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا منتشر شده و ادامه محاصره را بهترین گزینه موجود برای واشنگتن میداند. اختلاف اصلی دو تحلیل بر سر این است که کدام طرف زودتر زیر فشار فرسوده میشود و آیا فشار اقتصادی، ایران را به مصالحه میرساند یا به تشدید جنگ.
آیا زمان به سود واشنگتن است؟
مقاله فارن افرز استدلال میکند که آمریکا، با اتکا به منابع انرژی و اقتصاد بزرگتر خود، توان بیشتری برای تحمل هزینههای بنبست دارد، در حالی که محدود شدن صادرات نفت، درآمد ارزی ایران را کاهش میدهد و بهتدریج توان اقتصادی و نظامی آن را تحلیل میبرد.
از این منظر، عقبنشینی آمریکا بدون گرفتن امتیاز به تهران امکان میدهد خود را پیروز معرفی کند و اهرم فشارش در تنگه هرمز را حفظ کند. حمله نظامی تازه نیز، حتی اگر خسارت سنگینی وارد کند، تضمینی برای پذیرش خواستههای واشنگتن به دست نمیدهد. بنابراین، نویسنده ادامه محاصره را راهی برای افزایش فشار، بدون پذیرفتن هزینههای یک جنگ گستردهتر میداند.
نصر اما معتقد است دولت آمریکا هنوز شواهد قانعکنندهای ارائه نکرده که نشان دهد این فشارها موضع رهبران ایران را تغییر داده است. او با تأکید بر دشواریهای جدی اقتصاد ایران میگوید واشنگتن نمیداند فشار باید تا کجا افزایش یابد تا تهران حاضر به عقبنشینی شود.
او همچنین کارآمدی و دوام محاصره را زیر سوال میبرد و میگوید ایران همچنان راههایی برای فروش نفت و کسب درآمد دارد، در حالی که حفظ طولانیمدت عملیات دریایی برای آمریکا پرهزینه و نیازمند نیروی انسانی و تجهیزات فراوان است. به تعبیر او، ادامه محاصره بدون چشماندازی برای توافق، بیش از آنکه راهبرد باشد، به انتظار کشیدن شباهت دارد.
محاسبه تهران پس از انتخابات آمریکا
نصر میگوید رهبران ایران نتیجه انتخابات میاندورهای را نشانهای از اثرگذاری راهبرد خود میدانند؛ راهبردی که هدف آن تحمیل تدریجی هزینه اقتصادی و سیاسی به واشنگتن است.
به باور او، تهران لزوما در پی رساندن قیمت نفت به سطحی بیسابقه نیست و بر بیثبات نگه داشتن بازار انرژی حساب میکند. افزایش مداوم هزینه نفت، گاز، سوخت هواپیما، گازوئیل و کود شیمیایی ممکن است بهتنهایی اقتصاد جهانی را فلج نکند، اما انباشته شدن این هزینهها میتواند بر رایدهندگان و تصمیمهای دولتها اثر بگذارد.
با این حال، نصر هشدار میدهد که ایران نمیتواند شکست انتخاباتی جمهوریخواهان را به معنای پایان خطر جنگ بداند. ترامپ همچنان اختیار اقدام نظامی دارد و ممکن است برای جبران موقعیت سیاسی خود، به تشدید درگیری روی بیاورد. در مقابل، نگرانی جمهوریخواهان از انتخابات ۲۰۲۸ و افزایش فشار کنگره میتواند انگیزه بیشتری برای یافتن راهحل دیپلماتیک ایجاد کند.
خطری که هر دو تحلیل میبینند
با وجود اختلاف درباره میزان پایداری محاصره، هر دو تحلیل احتمال واکنش نظامی ایران به فشار بیشتر را جدی میدانند. جیمز جفری نیز میپذیرد که تهران ممکن است بهجای امتیاز دادن، حملات به کشتیرانی یا زیرساختهای انرژی منطقه را گسترش دهد و آمریکا را به جنگی بکشاند که قصد اجتناب از آن را دارد.
جفری بر ادامه محاصره همراه با تهدید نظامی معتبر تاکید میکند، در حالی که نصر معتقد است همین فشار، اگر مؤثرتر شود، ممکن است ایران را به برهم زدن وضع موجود سوق دهد.
در مسیر مذاکره نیز اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات پابرجاست چرا که به گفته نصر، ایران خواهان بازگشت آمریکا به تفاهم اسلامآباد و اجرای آن پیش از ورود به موضوعات دیگر است، اما ترامپ میخواهد پرونده هستهای از ابتدا محور توافق باشد تا بتواند جنگ را توجیه کند.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
تا زمانی که دو طرف بر این ترتیب توافق نکنند، ادامه محاصره با این خطر همراه خواهد بود که یکی از آنها برای تغییر محاسبات طرف مقابل، دوباره به نیروی نظامی متوسل شود.