امنیت اقلیمی پایدار برای جهان بدون حفاظت از جنگل آمازون امکانپذیر نیست.
بر اساس گزارشی تازه، شمار آتشسوزیهای جنگلی در آمازون برزیل در سال 2025 پس از رسیدن به اوج در سال قبل به پایینترین سطح ثبتشده کاهش یافتهاست.
آگهی
آگهی
گزارش شبکه پایش محیط زیست MapBiomas میگوید جنگلزدایی در بزرگترین جنگل بارانی جهان نیز در سال گذشته کاهش یافته و این امر مقدار سوخت در دسترس برای آغاز آتشسوزیها را به طور چشمگیری کم کردهاست.
با استفاده از تصاویر ماهوارهای، MapBiomas برآورد کردهاست که سال گذشته 3.1 میلیون هکتار از جنگلها سوخته است؛ کمترین مساحت سوخته از زمان آغاز ثبت آمار در سال 1985.
این پیشرفت برای رئیسجمهور چپگرای برزیل لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا خبر خوبی است؛ او که هنگام انتخاب شدن در سال 2022، وعده داد به جنگلزدایی پایان دهد
حفاظت از آمازون برای مقابله با بدترین پیامدهای تغییرات اقلیمی حیاتی است زیرا پوشش گیاهی متراکم آن گازهای گلخانهای عامل گرمایش جهانی را جذب میکند.
خشکسالی 2024 ممکن است جوامع آمازون را به حفاظت بیشتر از سرزمینهایشان ترغیب کرده باشد
آتشسوزیهای جنگلی در آمازون در سال 2024 به اوج رسید؛ زمانی که یک خشکسالی بیسابقه گسترش آتشها را رقم زد؛ آتشهایی که بیشتر منشأ انسانی داشتند. شعلهها بزرگترین جنگل بارانی استوایی جهان را دربر گرفت و به از دست رفتن بیشمار درختان، گیاهان و گونههای نادر جانوری که کربن را جذب میکنند انجامید.
دادههای جدید نشان میدهد که در سال 2025 وضعیت بحرانی معکوس شدهاست. آنه آلنکار، جغرافیدان و هماهنگکننده این گزارش، به خبرگزاری AFP گفت کاهش آتشسوزیها «غیرمعمول» بوده است.
در حالی که الگوهای آشفته آبوهوا در بسیاری از نقاط جهان خسارت به بار میآورند، در آمازون از یک جنبه به سود جنگل تمام شد. آلنکار میگوید فصل بارانی که بین 2024 و 2025 با تاخیر آغاز شد مانع شکلگیری «پنجره مناسب برای سوزاندن در برخی مناطق» شد؛ دورهای که در آن از آتش برای پاکسازی زمینهای کشاورزی استفاده میشود.
آتشسوزیهایی از این نوع که مدیریت مناسبی ندارند با اقدامهای غیرقانونیای مانند جنگلزدایی تشدید میشوند؛ اقدامی که در مناطقی با فعالیتهای معدنی غیرقانونی رایج است.
گزارش بر «عامل روانی» در میان جوامعی تاکید کرده که از تکرار فصلی مانند فصل آتشسوزی 2024 بیم داشتند و همین ترس باعث شد در مهار هرگونه شعلهور شدن نقش داشته باشند. در گزارش آمده است کاهش تعداد آتشسوزیها «روند چندین ساله گسترش آتش را قطع میکند و کشور را به سطح تاریخیِ پایینتری از مساحت سوخته بازمیگرداند».
آتشسوزیها در سراسر برزیل نیز در سال 2025 فروکش کرد و مساحتهای سوخته در سراسر کشور به کمترین میزان از سال 2018 رسید. آنه آلنکار گفت دشت وسیع سرادو در مرکز برزیل با این حال «همچنان در همان سطح میسوخت».
چرا «سوپر ال نینو» میتواند به آتشسوزیهای بیشتر منجر شود
آلنکار احتمال شکلگیری «سوپر ال نینو» را به عنوان عامل خطر برای افزایش آتشسوزیهای جنگلی مطرح کرده است.
سازمان ملی اقیانوسی و جو آمریکا (NOAA) در ماه مارس امسال پیشبینی کرد که 62 درصد احتمال دارد ال نینو تابستان امسال شکل بگیرد. مرکز پیشبینی اقلیم این سازمان اعلام کرده است: «اگر ال نینو شکل بگیرد، قدرت بالقوه آن همچنان بسیار نامطمئن است و یکسوم احتمال وجود دارد که این پدیده در دوره اکتبر تا دسامبر 2026 «قوی» باشد».
هرچند این اصطلاح رسمی نیست، این پدیده نیرومند آبوهوایی «سوپر ال نینو» لقب گرفته است. به گفته آنه آلنکار، هماهنگکننده گزارش، در آمازون این پدیده میتواند «فصل خشک طولانیتر و خطر بیشتر آتشسوزیهای جنگلی» به همراه داشته باشد.
ال نینو میتواند بر اثر مجموعهای از تندبادهای حارهای از غرب آغاز شود که بادهای تجاری را تضعیف یا حتی معکوس میکنند. در این شرایط آب گرم سطح دریا دوباره به سوی آمریکای جنوبی رانده میشود و گرم شدن آب سطحی مانع بالا آمدن آبهای سرد عمقی میشود.
ال نینو که به طور نامنظم رخ میدهد و معمولا حدود یک سال ادامه دارد، تمایل دارد دمای جهانی را افزایش دهد و همین امر میتواند به رخدادهای حادتر آبوهوایی مانند سیلهای گسترده منجر شود.
دلیل آن این است که با هر 1 درجه سانتیگراد افزایش دمای هوا، جو میتواند حدود 7 درصد رطوبت بیشتری در خود نگه دارد و این موضوع به بارشهای شدیدتر و سنگینتر میانجامد. ال نینو همچنین میتواند موجهای گرمایی را در مناطق حارهای تشدید کند و به همین خاطر سالهای ال نینو معمولا جزو گرمترین سالهای ثبتشده هستند.
رئیسجمهور لولا: «بیایید برای جنگلزدایی صفر مبارزه کنیم»
وقتی رئیسجمهور برزیل لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا در سال 2022 به قدرت رسید، فهرست بلندبالایی از اقدامهای زیستمحیطی پیش رو داشت.
در دوره رئیسجمهور پیشین ژائیر بولسونارو، جنگلزدایی در آمازون به بالاترین سطح تاریخی خود رسید. تنها در سال 2019، نخستین سال دولت بولسونارو، 9 هزار و 762 کیلومتر مربع از جنگلها نابود شد؛ افزایشی 30 درصدی نسبت به سال قبل. آدریانا راموس از موسسه جامعهمحیطی (Instituto Socioambiental) آن زمان گفت: «دوره زمامداری ژائیر بولسونارو به عنوان رئیسجمهور برزیل شاهد بزرگترین عقبگرد در حوزه حمایتهای اجتماعی و محیطزیستی در تاریخ کشور ما بوده است».
لولا در سخنرانی پیروزی خود در سال 2022 گفت: «بیایید برای جنگلزدایی صفر مبارزه کنیم» و وعده داد تا سال 2030 به این روند پایان دهد. این وعده از آن زمان در مرکز سیاستهای او قرار داشته است. او در کوپ27 گفت: «بدون آمازون حفاظتشده، امنیت اقلیمی برای جهان وجود ندارد» و افزود برزیل «هر کاری لازم باشد انجام میدهد تا به جنگلزدایی و تخریب زیستبومهای خود پایان دهد».
به نظر میرسد وعدههای او نتیجه داده است؛ جنگلزدایی در آمازون در شش ماه نخست دوره ریاستجمهوری او یکسوم کاهش یافت. تا آوریل 2023، این کاهش به 68 درصد نسبت به سال قبل رسیده بود. دادههای سهماهه نخست 2026 نشان میدهد جنگلزدایی در این دهه به پایینترین سطح خود رسیده است.
این رهبر چپگرا در انتخابات اکتبر در پی آن است که برای چهارمین بار، هرچند نه به طور متوالی، به مقام ریاستجمهوری برسد و بخشی از کارزار خود را بر دفاع از مسائل محیطزیستی بنا کرده است. با این حال تصمیم او برای حمایت از یک طرح بزرگ اکتشاف نفت در فراساحلِ نزدیک سواحل آمازون با انتقادهای تند فعالان محیطزیست روبهرو شده است.