در روز پایانی کوپ۳۱، یک کشور اعلام کرد که نام خود را به زبان سهلانگارانه یا بیاثر در پیمان نهایی که نیازمند اجماع است، «قرض» نخواهد داد.
با شروع آخرین روز مذاکرات در کوپ۳۱ (COP31)، زمان تصمیمگیری فرا رسیده است؛ پس از آنکه نسخه پیشنویس توافقی کمرمق موجی از واکنشهای تند را برانگیخت.
نشست سالانه اقلیمی سازمان ملل متحد که اینبار در آنتالیا در ترکیه برگزار میشود، ممکن است به دلیل شکافهای رو به افزایش تا آخر هفته ادامه پیدا کند.
روز نوزدهم نوامبر، استرالیا، یکی از میزبانان نشست، نسخهای سادهشده از پیشنویس توافق را منتشر کرد که همه اشارهها به سوختهای فسیلی، که اصلیترین عامل تغییرات اقلیمی هستند، را حذف میکرد؛ اقدامی که در حالی انجام شد که شتاب برای تدوین راهبرد خروج از سوختهای فسیلی رو به افزایش است.
این اقدام یادآور تکرار اتفاقات کنفرانس کوپ۳۰ در بلیم در سال گذشته است؛ جایی که فرآیند «گذار از سوختهای فسیلی» با مخفف تاف (TAFF) در نتیجه مخالفت کشورهای صادرکننده سوختهای فسیلی از متن توافق نهایی حذف شد.
پاناما تهدید میکند توافق نهایی کوپ۳۱ را مسدود کند
توافقهای کوپ نیازمند اجماع همه طرفها است، یعنی نزدیک به دویست کشور، و همین باعث میشود روند پیشرفت معمولاً کند و مرحلهبهمرحله باشد.
با این حال، به نظر میرسد پاناما قاطعانه ایستاده و تهدید کرده هر توافق نهاییای را که در کنار دفاع محکم از علم، سقفی برای تولید نفت تعیین نکند، مسدود خواهد کرد.
خوان کارلوس ناوارو، وزیر محیط زیست پاناما، در نامهای به میزبانان کوپ۳۱ نوشت: «کشور ما به هیچ اجماعی نخواهد پیوست و در نشستهای اختتامیه به طور رسمی با تصویب هر تصمیمی که به نتیجهای رضایتبخش برای اصول و ارزشهای ما منجر نشود، مخالفت خواهد کرد».
آقای ناوارو افزود: «پاناما نام خود را به زبانی راضیطلب یا بیاثر در پیمان نهایی قرض نخواهد داد».
این سیاستمدار اوایل همین هفته گفت: «جهان گروگان مافیای نفت است و کشورها عاشق گروگانگیرهای آن شدهاند».
او گفت: «آنها برای خیر ما شکنجهمان میکنند، برای خیر ما سیارهمان را نابود میکنند. آنها طبیعت را برای کمک به ما از بین میبرند و عشق بیچشمداشت، بیپایان، نامحدود و بیحد و مرز ما را طلب میکنند. و ما آنقدر احمق هستیم که فریب آنها را میخوریم».
نقشهراههای تاف خارج از چارچوب سازمان ملل محبوبیت پیدا میکند
کشورها در کوپ۲۸ که سال ۲۰۲۳ در دوبی برگزار شد، بر سر گذار از سوختهای فسیلی توافق کردند، اما واژگان مربوط به منابع انرژی در این نشستهای سالانه به شدت محل مناقشه است.
با این حال، پس از نخستین کنفرانس تاف که ماه آوریل در سانتا مارتا در کلمبیا برگزار شد، چندین کشور راهبرد خروج خود را تدوین کردهاند و اروپا در این مسیر پیشگام است.
پیش از آغاز کوپ۳۱، فرانسه، آلمان و هلند نقشهراههای ملی برای فاصله گرفتن از زغالسنگ، نفت و گاز منتشر کردند.
در روز ۱۱ نوامبر، یعنی دو روز پس از آغاز مذاکرات، فنلاند تعهد خود به تاف را تأیید کرد.
نزدیک به یک هفته بعد، در روز ۱۷ نوامبر، دانمارک، پرتغال، لوکزامبورگ و اسپانیا برنامههای ملی خود را اعلام کردند.
هایکه هن، معاون وزارت محیط زیست آلمان، روز دوشنبه ۱۶ نوامبر در آستانه انتشار پیشنویس به خبرنگاران گفت: «همیشه میتوان آرزو کرد و مبارزه کرد تا تاف در تصمیم اصلی گنجانده شود، اما این از نظر ما معیار نهایی موفقیت نیست». او افزود: «موفقیت در عمل کردن و در یک ائتلاف رو به رشد است».
کوپ۳۱ در نهایت چه تصمیمی خواهد گرفت؟
کارشناسان حذف اشاره به سوختهای فسیلی از تازهترین پیشنویس توافق را مورد انتقاد قرار دادهاند و هشدار میدهند که خطر آن وجود دارد این مذاکرات به «کوپ شبح» تبدیل شود.
محمد عدو، بنیانگذار و مدیر اندیشکده اقلیمی «پاور شیفت آفریقا»، روز پنجشنبه ۱۹ نوامبر گفت: «این اجلاس هیچ چیز برای نشان دادن آنچه اینجا رخ داده در دست نخواهد داشت».
او افزود: «پس از پیشرفتی که سال ۲۰۲۳ در کوپ۲۸ در دوبی حاصل شد و در آن برای نخستین بار از سوختهای فسیلی نام برده شد، اکنون هیچ اشارهای به واژه «ف» در کار نیست».
او گفت: «کوپ۳۱ در برابر مهمترین تهدیدی که بحران اقلیم را ایجاد کرده، ساکت و بیصدا شده است».
اینگا فریتسن بوان از گروه محیط زیستی «صندوق جهانی طبیعت» به خبرگزاری فرانسپرس گفت که برخی از تولیدکنندگان بزرگ انرژی فسیلی میکوشند هر آنچه به کاهش انتشار و گذار انرژی مربوط میشود را «تخریب» کنند.
بوان افزود: «با این پیشنویس آنها در حال موفق شدن هستند. این فقط اختلافنظر بر سر جایگاه یک ویرگول نیست».
برقرسانی در مرکز توجه قرار میگیرد
در متن تازه، درخواست شده سهم جهانی تأمین نهایی انرژی از طریق برق تا سال ۲۰۳۵ میلادی به ۳۵ درصد افزایش یابد؛ ابتکاری کلیدی از سوی ترکیه.
با این حال، نگرانیها همچنان پابرجاست که پیشنویس توافق به طور صریح الزام نمیکند برق اضافی از انرژی پاک و نه از زغالسنگ یا گاز تأمین شود.
مونیک باربو، وزیر گذار اکولوژیک فرانسه، به خبرنگاران گفت: «ما برای برقرسانی پاک که از تجدیدپذیرها و انرژی هستهای تأمین شود، مبارزه خواهیم کرد».
برخی کشورها درخواستها برای گسترش فناوری جذب، استفاده و ذخیرهسازی کربن را رد کردهاند؛ فناوریای که منتقدان آن را انحرافی پرهزینه از کاهش آلودگی میدانند.
این پیشنویس همچنین پیشنهاد میکند مذاکرات بیشتری برای «سه برابر کردن» منابع مالی اقدامات سازگاری با اقلیم تا سال ۲۰۳۵ میلادی انجام شود، اما هدف ۱۲۰ میلیارد دلار (حدود ۱۰۹ میلیارد یورو) که کشورهای در حال توسعه خواستار آن بودند را کنار میگذارد.
کشورهای ثروتمند مدتها است در برابر درخواستها برای افزایش حمایت از کشورهایی که برای سازگار شدن با تغییرات اقلیمی تقلا میکنند مقاومت کردهاند و با اشاره به محدودیتهای بودجهای، اصرار دارند اقتصادهای بزرگ نوظهور مانند چین نیز مشارکت کنند.
در پیشنویس توافق همچنین به «بهترین علم موجود» اذعان شده و به کار هیئت بیندولتی تغییرات اقلیم اشاره شده است؛ موضوعی که به یکی از میدانهای اصلی جدل در کوپ۳۱ تبدیل شده است.