با الهام از برنامه «شلیک به ماه» جان اف. کندی که میلیونها نفر را برای رسیدن به ماه متحد کرد، جایزه «اِرشات» شاهزاده ویلیام از معتبرترین جوایز محیطزیستی جهان بهشمار میرود.
یک جنبش مردمی برای ممنوعیت «مواد شیمیایی ماندگار»، یک شرکت زغالسوز که به انرژیهای تجدیدپذیر روی آورده و حتی یک کشور کامل، از جمله راهحلهای برنده جایزه ارثشات (Earthshot Prize) در سال جاری هستند.
امروز در بمبئی، روز ۱۷ نوامبر، با معرفی پنج برنده، شاهزاده بریتانیا ویلیام نوآوران جوان را «مشعلداران یک جنبش جهانی» خواند، در حالی که رهبران جهان در نشست کوپ۳۱ بر سر اقدام اقلیمی درگیر مناقشهاند.
بنیاد خیریه «رویال» متعلق به این شاهزاده بریتانیایی در سال ۲۰۲۰ میلادی برنامهای ۱۰ ساله برای اعطای این جوایز را آغاز کرد، با هدف یافتن راهحلها و فناوریهای تازه برای مقابله با بزرگترین تهدیدهای زیستمحیطی کره زمین.
هر برنده ۱ میلیون پوند (۱.۲ میلیون یورو) دریافت میکند و همچنین از حمایت شرکتها و سرمایهگذاران برخوردار میشود تا راهحل خود را سریعتر و در مقیاس بزرگتری توسعه دهد.
این جوایز پنج «ارثشات» یا هدف دارند: حفاظت و احیای طبیعت؛ پاکسازی هوای ما؛ احیای اقیانوسها؛ ساختن جهانی بدون پسماند؛ و تثبیت اقلیم.
برندگان از میان ۱۵ نامزد نهایی در ششمین مراسم اعطای جایزه ارثشات انتخاب شدند.
برندگان جایزه ارثشات ۲۰۲۶ چه کسانی هستند؟
بزرگترین شب اعطای جوایز این جایزه تاکنون در بمبئی، جشنی از امیدواری بود که در آن شاهزاده و شاهدخت ولز در کنار ستارههای ورزش، بولیوود و سینما حضور داشتند. سفیران ارثشات، رابرت اروین، کنشگر حفاظت از طبیعت و مجری تلویزیونی استرالیایی، و نومزامو مباتا، بازیگر و نیکوکار اهل آفریقای جنوبی، نیز روی صحنه رفتند.
برندگان علاوه بر شاهزاده ویلیام، توسط چهرههای برجسته حوزه اقلیم نیز انتخاب شدند: کریستیانا فیگورس، معمار توافق پاریس، در هیئت داوران در کنار لوئیزا نویباوئر، کنشگر اقلیمی آلمانی، و وانجیرا ماتای، فعال محیط زیست اهل کنیا حضور داشت.
علاوه بر جایزه ۱ میلیون پوندی (۱.۲ میلیون یورو) برای هر یک از برندگان، همه ۱۵ فینالیست جایزه ارثشات (منبع به زبان انگلیسی) از حمایت سرمایهگذاران قدرتمند، نیکوکاران و سازمانهای محیط زیستی برخوردار میشوند که به آنها کمک میکند برای شتاب بخشیدن به رشد خود به منابع مالی و تخصص دسترسی پیدا کنند.
برنده بخش «اصلاح اقلیم»: اورستد
اورستد نمونهای روشن است از اینکه کنار گذاشتن سوختهای فسیلی چگونه میتواند به تبدیل شدن به یک شرکت سودآور در گذار اروپا به انرژی پاک منجر شود.
این شرکت ۲۰ سال پیش با نام «دانگ انرژی» شناخته میشد که یکی از شرکتهای خدمات برق بسیار وابسته به زغالسنگ در اروپا بود. پس از آن، بخش نفت و گاز خود را فروخت و در حوزه باد فراساحلی پیشگام شد و انتشار مستقیم کربن خود را بیش از ۹۸ درصد کاهش داد. از سال ۱۹۹۱ میلادی تاکنون، اورستد بیش از ۱۱ گیگاوات ظرفیت باد فراساحلی نصب کرده است که برای تامین نیازهای ۲۲ میلیون نفر کافی است و ۷.۲ گیگاوات دیگر نیز در سه قاره در دست ساخت دارد.
راسموس اربو، رئیس گروه و مدیرعامل اورستد، درباره این دگرگونی گفت: «بیشک این مسیر آسان نبوده و ما هنوز باید هر روز سخت کار کنیم تا انرژی امن، مقرونبهصرفه و پاک عرضه کنیم و حتی شغلهای بیشتری برای جوامعمان فراهم کنیم. اما جهان به همین نیاز دارد و امیدوارم کار ما بتواند الهامبخش دیگران باشد.»
اوایل امسال، اورستد در برابر دولت ترامپ ایستاد و زمانی که این دولت تلاش کرد اجارههای همه پروژههای بزرگ باد فراساحلی در آمریکا را معلق کند، شکایتی قضایی مطرح کرد. پس از انتشار این خبر، ارزش سهام اورستد حدود ۴ درصد افزایش یافت.
تا سال ۲۰۳۰ میلادی، اورستد قصد دارد ۸.۱ گیگاوات ظرفیت جدید باد فراساحلی احداث کند، از جمله پروژه «هورنسی ۳» در بریتانیا که پس از راهاندازی، بزرگترین مزرعه منفرد باد فراساحلی جهان خواهد بود. مجموعا انتظار میرود این پروژهها برق حدود ۱۷ میلیون خانه دیگر را تامین کنند و هر سال از انتشار بیش از ۲۸ میلیون تن دیاکسید کربن جلوگیری کنند.
اورستد با کسب جایزه ارثشات میخواهد معیار تازهای برای این صنعت تعیین کند و الهامبخش دیگر توسعهدهندگان انرژیهای تجدیدپذیر باشد.
برنده بخش «جهانی بدون پسماند بسازیم»: ابتکار «فرانسه بدون پیافایاس»
ابتکار «فرانسه بدون پیافایاس» جنبشی مردمی به راه انداخت که به تصویب قانون تاریخی فرانسه در سال ۲۰۲۵ میلادی برای حذف تدریجی بسیاری از موارد استفاده از پیافایاس (PFAS)، یعنی مواد شیمیایی سمیِ «ماندگار» که در هزاران محصول روزمره یافت میشوند، و واداشتن آلایندهها به پرداخت هزینه پاکسازی منجر شد.
بیش از ۱۴۰ هزار شهروند فرانسوی از کارزار «فرانسه بدون پیافایاس» حمایت کردند و نشان دادند که مردم عادی چگونه میتوانند صنعت را وادار کنند محصولات بهتری تولید کند، محیط زیست را پاکسازی کند و سلامت انسانها را برای نسلهای آینده حفظ کند.
تا سال ۲۰۳۰ میلادی، هدف «فرانسه بدون پیافایاس» این است که قانون فرانسه به طور کامل اجرا شود و به تحقق ممنوعیتهای مشابه در پنج کشور یا منطقه مهم دیگر کمک کند.
دریافت جایزه ارثشات از پژوهشهای علمی، کارزارهای عمومی و مشارکتهای بینالمللی برای تسریع تصویب قوانین سختگیرانهتر حمایت خواهد کرد و میلیونها نفر دیگر را در برابر این مواد شیمیایی زیانآور محافظت میکند.
برنده بخش «حفاظت و احیای طبیعت»: بوتان
برای نخستین بار در تاریخ این جایزه، یک کشور کامل برنده ارثشات شده است.
بوتان گام پیشگامانهای برداشته و حفاظت از طبیعت را در قانون اساسی خود گنجانده است. جنگلهای این کشور از سامانههای آبی هیمالیا محافظت میکنند که به تامین آب ۱.۶ میلیارد نفر در پاییندست در سراسر جنوب آسیا کمک میکنند. کشوری با تنها ۸۰۰ هزار نفر جمعیت به حفاظت از امنیت آبی نزدیک به یکپنجم جمعیت بشر کمک میکند.
دریافت جایزه ارثشات به بوتان کمک میکند به اهداف خود تا سال ۲۰۳۰ میلادی دست یابد. این کشور از طریق ابتکار «بازسازی بوتان»، ائتلاف ملی طبیعت خود، قصد دارد ۵۰ هزار هکتار از اراضی آسیبدیده را احیا کند، جنگلها و رودخانهها را زنده کند، نزدیک به ۲ میلیون تن صرفهجویی در انتشار دیاکسید کربن به همراه آورد و ۱۳۳ میلیارد لیتر آب را تضمین کند.
برنده بخش «هوای ما را پاک کن»: شرکت «ماهیندرا لست مایل موبیلیتی»
شرکت «ماهیندرا لست مایل موبیلیتی» در هند با سرعت یکی از بزرگترین منابع آلودگی هوای ناشی از تردد جادهای در جهان را در مسیر برقی شدن قرار میدهد. با فروش بیش از ۴۰۰ هزار ریکشای برقی و با مقرونبهصرفه کردن خودروهای برقی برای رانندگانی که مالک و بهرهبردار آنها هستند، ماهیندرا یکی از سریعترین و تاثیرگذارترین گذارهای سبز را که تاکنون روی زمین رخ داده، به پیش میبرد.
تا سال ۲۰۳۰ میلادی، این شرکت قصد دارد یک میلیون خودروی برقی را روانه جادههای هند کند و برق را به انتخاب نخست برای سفرهای کوتاه درونشهری تبدیل کند. کسب جایزه ارثشات به تسریع گسترش ریکشاهای برقی در شهرهای بزرگ، از جمله بمبئی، احمدآباد، بنگالورو و دهلی کمک خواهد کرد و با پرداختن به چالشهای مربوط به پارکینگ، نقاط شارژ و سیاستگذاری، رفتوآمد پاکتری را به پررفتوآمدترین مراکز شهری هند خواهد آورد.
برنده بخش «اقیانوسهای ما را احیا کن»: نهاد «نیوه اوشن واید تراست» (Niue Ocean Wide Trust)
کشور جزیرهای نیوه در اقیانوس آرام تنها ۱۷۰۰ نفر جمعیت دارد، اما نهاد «نیوه اوشن واید تراست» این کشور از منطقهای از اقیانوس حفاظت میکند که از قلمرو بریتانیا بزرگتر است. نیوه از طریق شیوهای نوآورانه در سرمایهگذاری برای حفاظت، تامین مالی حفاظت بلندمدت از آبهای خود را بر عهده گرفته و همزمان حیات دریایی را حفظ و جوامعی را که به این آبها وابستهاند حمایت میکند. این طرح پیشگامانه تاکنون به افزایش ۶۰ درصدی شمار ماهیها کمک کرده است.
دریافت جایزه ارثشات به نهاد «نیوه اوشن واید تراست» کمک میکند سرمایه و شریکان مورد نیاز خود را جذب کند تا تا سال ۲۰۲۸ میلادی ۱۰ میلیون دلار آمریکا (۹.۰۹ میلیون یورو) دیگر گردآوری کند. این امر آن را به هدف ایجاد صندوق دائمی ۱۸ میلیون دلاری آمریکا (۱۶.۳ میلیون یورو) برای حفاظت از اقیانوس نیوه برای نسلهای آینده نزدیکتر خواهد کرد. این جایزه همچنین به نیوه کمک میکند الگوی خود را با دیگر کشورهای جزیرهای اقیانوس آرام به اشتراک بگذارد، با هدف آنکه دستکم یک کشور دیگر تا سال ۲۰۲۸ میلادی آن را به کار گیرد.
برندگان پیشین جایزه ارثشات اکنون در چه وضعی هستند؟
فینالیستها و برندگان سال ۲۰۲۶ میلادی به جامعه موجودی از ۷۵ فینالیست میپیوندند که از سال ۲۰۲۰ میلادی تحت حمایت بودهاند و تلاشهای آنها در مجموع از انتشار یا با جذب بیش از ۱۸ میلیون تن دیاکسید کربن جلوگیری کرده، ۵۸ میلیون هکتار زمین و ۸۵ میلیون هکتار اقیانوس و ساحل را حفاظت یا احیا کرده، ۴۶۵ هزار تن زباله را حذف یا از تولید آن جلوگیری کرده، ۲۱ میلیون تن آب را صرفهجویی کرده و کیفیت هوا را در مناطقی که ۶۰۰ میلیون نفر در آن زندگی میکنند بهبود بخشیده است.