دانشمندان به دلیل تغییرات سریع آب و هوا ناشی از گرمایش جهانی ناچار شدهاند شیوه نامگذاری ال نینو و لا نینا را بازبینی و بهروزرسانی کنند.
هواشناسان میگویند چرخه طبیعی ال نینو که الگوهای آبوهوا را در سراسر جهان بر هم میزند، هم به گرمتر شدن جهان دامن میزند و هم خود تحت تاثیر این روند قرار میگیرد.
آگهی
آگهی
یک مطالعه تازه محاسبه کرده است که یک پیچش غیرعادی اخیر در چرخه گرم و سرد شدن که شامل ال نینو و همتای آن لا نینا است، میتواند به توضیح این معمای علمی کمک کند که چرا دمای روبهافزایش زمین در سه سال گذشته ناگهان به سطحی تازه جهش کرده است.
از سوی دیگر، دانشمندان به دلیل تغییرات سریع آبوهوا ناشی از گرم شدن جهانی ناچار شدهاند نحوه برچسبگذاری ال نینو و لا نینا را بهروز کنند. گرمتر شدن آبها در سراسر جهان باعث شده است سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) در این ماه روش محاسبه زمان ورود این الگوی آبوهوایی به چرخهای تازه را تغییر دهد. به احتمال زیاد این کار باعث میشود رویدادهای بیشتری در رده لا نینا و تعداد کمتری به عنوان ال نینو در آبهای گرمسیریِ در حال گرم شدن طبقهبندی شوند.
دمای میانگین ماهانه زمین در اوایل 2023 از روند افزایشی بلندمدتِ ناشی از تغییرات اقلیمیِ حاصل از فعالیتهای انسانی جهشی محسوس داشت و این افزایش تا سال 2025 ادامه یافت. دانشمندان فرضیههای گوناگونی درباره آنچه رخ داده است دارند، از جمله شتاب گرفتن گرمایش ناشی از گازهای گلخانهای، کاهش آلودگیِ ذراتِ ناشی از کشتیها، فوران یک آتشفشان زیرآبی و افزایش خروجی انرژی خورشید.
در یک مطالعه تازه در نشریه «نیچر جئوساینس» (منبع به زبان انگلیسی) که این ماه منتشر شده، پژوهشگران ژاپنی بررسی کردهاند که چگونه اختلاف میان انرژیِ ورودی به زمین و انرژیِ خروجی از آن که «عدم توازن انرژی زمین» نامیده میشود، در سال 2022 افزایش یافته است. دانشمندان میگویند افزایش این عدم توازن، یا به عبارتی حبس شدن گرمای بیشتر، به دماهای بالاتر منجر میشود. پژوهشگران محاسبه کردهاند که حدود سهچهارم تغییر در عدم توازن انرژی زمین را میتوان به ترکیبِ تغییرات اقلیمیِ بلندمدتِ ناشی از فعالیتهای انسانی و گذار از یک چرخه سهساله سردِ لا نینا به یک چرخه گرمِ ال نینو نسبت داد.
ال نینو و لا نینا چه تفاوتی دارند؟
ال نینو به گرم شدن دورهای و طبیعی بخشهایی از اقیانوس آرام استوایی گفته میشود که سپس الگوهای آبوهوایی جهان را تغییر میدهد، در حالی که لا نینا با خنکتر بودن دمای آب از میانگین مشخص میشود.
هر دو، الگوهای بارش و دما را جابهجا میکنند اما به شکلهای متفاوت. ال نینوها معمولا دمای جهانی را بالا میبرند و لا نیناها آهنگ افزایش بلندمدت را کاهش میدهند.
مطالعات نشان داده است که لا نیناها به دلیل افزایش فعالیت طوفانهای حارهای و خشکسالی، در ایالات متحده معمولا خسارت بیشتری به بار میآورند.
چرا چرخههای آبوهوایی از گرم به سرد تغییر میکنند؟
از سال 2020 تا 2023، زمین با یک دوره غیرمعمولِ «سهگانه» لا نینا روبهرو بود، بدون آنکه در میانه آن دورهای از ال نینو رخ دهد. در دوره لا نینا، آب گرم در عمق بیشتری حبس میشود و در نتیجه سطح آب سردتر میشود. یو کوساکا، دانشمند اقلیم در دانشگاه توکیو و همنویسنده این مطالعه، میگوید این وضعیت مقدار انرژیای را که به فضا فرار میکند کاهش میدهد.
او این وضعیت را به حالتی تشبیه میکند که انسان تب میکند.
کوساکا میگوید: «وقتی دمای بدن ما بالاست، بدن تمایل دارد انرژی خود را به بیرون پس بدهد و برای زمین هم همین اتفاق میافتد. هر چه دما بالاتر برود، سامانه به گونهای عمل میکند که انرژی بیشتری را به بیرون تابش کند. اما در دوره سهساله لا نینا، ماجرا برعکس است.»
او میگوید در نتیجه، انرژی بیشتری که به صورت گرما در میآید روی زمین به دام میافتد. کوساکا میافزاید: «لا نیناها معمولا با یک یا دو سال انباشت اضافیِ عدم توازن انرژی همراه هستند، اما این بار این دوره طولانیتر بود، بنابراین تفاوت محسوستر شد و به دماهای بالاتر هم انجامید.»
تام دی لیبرتو، هواشناس پیشین سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا که اکنون با موسسه «کلایمت سنترال» همکاری میکند، توضیح میدهد: «وقتی گذار از لا نینا به ال نینو رخ میدهد، انگار درِ قابلمه برداشته میشود» و گرما آزاد میشود.
به گفته نویسندگان این مطالعه، حدود 23 درصد از عدم توازن انرژیای که پشت دماهای بالاتر اخیر قرار دارد، از این الگوی غیرمعمولِ لا نینای طولانی ناشی میشود و کمی بیش از نیمی از آن به گازهای حاصل از سوزاندن زغالسنگ، نفت و گاز مربوط است. بقیه میتواند ناشی از عوامل دیگر باشد.
جنیفر فرانسیس، دانشمند مرکز پژوهشی اقلیم «وودول» که در این مطالعه مشارکت نداشت، میگوید این پژوهش منطقی است و افزایشِ عدم توازن انرژی را توضیح میدهد؛ افزایشی که برخی دانشمندان آن را به شتاب گرفتن گرمایش نسبت میدادند.
تغییر در نحوه برچسبگذاری ال نینو و لا نینا
در 75 سال گذشته، وقتی هواشناسان ال نینو و لا نینا را محاسبه میکردند، مبنا اختلاف دما در سه ناحیه استوایی اقیانوس آرام نسبت به وضعیت نرمال بود. در این تعریف، ال نینو زمانی رخ میداد که دما نیم درجه سلسیوس از حد معمول گرمتر و لا نینا زمانی بود که به همین میزان از حد معمول سردتر میشد.
مشکل در جهانی که در حال گرم شدن است این است که آنچه «نرمال» تلقی میشود مدام در حال تغییر است.
تا کنون، NOAA میانگین 30 ساله را به عنوان وضعیت نرمال در نظر میگرفت. این نهاد هر ده سال یکبار این میانگین 30 ساله را بهروز میکرد؛ همان بازهای که بیشتر اندازهگیریهای اقلیمی و آبوهوایی خود را بهروز میکند. اما سپس آب در دورههای ال نینو و لا نینا آنقدر گرم شد که NOAA تعریف وضعیت نرمال را هر پنج سال یکبار بهروز کرد، ولی به گفته نت جانسون، هواشناس آزمایشگاه دینامیک سیالات ژئوفیزیکیِ این سازمان، این هم کافی نبود.
جانسون میگوید از این ماه، NOAA شاخصی نسبی برای ال نینو تعریف کرده است. در این شاخص تازه، دماها با بقیه مناطق استواییِ زمین مقایسه میشود. او میافزاید که در سالهای اخیر اختلاف میان روش قدیم و جدید گاه تا نیم درجه سلسیوس بوده است و «همین مقدار برای ایجاد اثر کافی است».
جانسون توضیح میدهد دلیل این کار آن است که آنچه در مورد ال نینو و لا نینا واقعا اهمیت دارد، شیوه برهمکنش آبها با جو است. او میگوید در سالهای اخیر این برهمکنشها با برچسبگذاری قدیمی همخوانی نداشت، اما با روش جدید همخوان است.
جانسون میگوید این تغییر احتمالا به آن معناست که در مقایسه با سیستم قدیمی، چند دوره لا نینای بیشتر و چند دوره ال نینوی کمتر ثبت خواهد شد.
یک ال نینوی دیگر در راه است
بر اساس پیشبینی NOAA، در اواخر تابستان یا پاییز امسال یک دوره ال نینو شکل خواهد گرفت. اگر این پدیده به اندازه کافی زود رخ دهد میتواند از شدت فعالیت طوفانهای اقیانوس اطلس بکاهد، اما در عوض به معنای دمای بالاتر جهانی در سال 2027 خواهد بود.
فرانسیس از مرکز وودول در ایمیلی میگوید: «وقتی ال نینو شکل بگیرد، به احتمال زیاد رکورد تازهای در دمای جهانی ثبت خواهیم کرد. وضعیت "نرمال" دههها پیش پشت سر گذاشته شد و با این حجم از گرما در سامانه، همه باید خود را برای رویدادهای حدیِ آبوهواییای که این گرما به آنها دامن خواهد زد آماده کنند.»