گزارش تازه شاخصهای تغییرات اقلیمی جهان نشان میدهد نرخ گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی همچنان در بالاترین سطح تاریخ قرار دارد.
جهان به شکلی نگرانکننده به آستانه ۱٫۵ درجه سانتیگراد گرمایش تعیینشده در توافق پاریس نزدیک میشود و یک گزارش مهم جدید هشدار میدهد که گرمایش ناشی از فعالیتهای انسانی در سال ۲۰۲۵ به ۱٫۳۷ درجه سانتیگراد خواهد رسید.
آگهی
آگهی
بر اساس تحلیلی که بیش از ۷۰ دانشمند از ۵۶ نهاد در ۱۷ کشور انجام دادهاند، اگر انتشار گازهای گلخانهای در سطح کنونی ادامه یابد، محدودیت ۱٫۵ درجهای حدود سال ۲۰۳۰ پشت سر گذاشته خواهد شد.
چهارمین نسخه از گزارش شاخصهای تغییرات اقلیم جهانی (منبع به زبان انگلیسی) (IGCC) که امروز (۱۱ ژوئن) در نشریه Earth System Science Data منتشر شده، اندازهگیریهای کلیدیای را پیگیری میکند که نشان میدهند اقلیم با چه سرعتی و چرا در حال تغییر است. این گزارش تصویری روشن ارائه میدهد: زمین با شتاب فزایندهای در حال گرمشدن است و این روند تقریبا به طور کامل ناشی از فعالیتهای انسانی است.
دکتر ویلیام لمب، پژوهشگر ارشد در موسسه پوتسدام برای پژوهشهای تاثیرات اقلیمی (PIK) در آلمان، میگوید: «مطالعه ما نشان میدهد انتشار گازهای گلخانهای به بالاترین حد در تاریخ رسیده که عمدتا ناشی از سوزاندن سوختهای فسیلی است.»
او میافزاید: «خبر خوب این است که راهحلها هماکنون در دسترساند. دولتها با سرمایهگذاری روی انرژیهای تجدیدپذیر و برقرسانی میتوانند ضمن کاهش انتشار، نظامهای انرژی پاکتر، قابلاعتمادتر و امنتری بسازند.»
بودجه کربن جهان ظرف سه سال تمام میشود
بودجه کربن، یعنی کل میزان دیاکسید کربنی که هنوز میتوان بدون آنکه گرمایش بیش از ۱٫۵ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی برود در جو منتشر کرد، از ابتدای سال ۲۰۲۶ فقط ۱۳۰ میلیارد تن برآورد میشود. با سطح کنونی انتشار گازهای گلخانهای، این بودجه در حدود سه سال آینده به طور کامل مصرف خواهد شد.
حد ۱٫۵ درجهای سنگبنای توافق پاریس سال ۲۰۱۵ است؛ معاهدهای بینالمللی که برای جلوگیری از فاجعهبارترین پیامدهای بحران اقلیمی طراحی شده است.
انتشار جهانی گازهای گلخانهای در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۵۶٫۸ میلیارد تن دیاکسیدکربنِ معادل رسید؛ رکوردی که عمدتا از سوزاندن سوختهای فسیلی ناشی میشود. غلظت سه گاز اصلی گلخانهای، یعنی دیاکسید کربن، متان و اکسید نیتروس، همگی از سال ۲۰۱۹ افزایش یافتهاند و غلظت CO2 اکنون به ۴۲۵٫۶ جزء در میلیون رسیده است.
دکتر مت پالمر، همکار علمی در اداره هواشناسی بریتانیا (Met Office)، میگوید: «در نهایت به یک اصل ساده برمیگردد: ما اکنون بیش از هر زمان دیگری گازهای گلخانهای منتشر میکنیم و این امر باعث افزایش بیسابقه سطح این گازها شده است؛ گازهایی که هرچه بیشتر گرما را در جو به دام میاندازند و جهان را از تعادل خارج میکنند.»
این گزارش همچنین نشان میدهد عدمتعادل انرژی زمین، یعنی فاصله میان گرمایی که به سیاره وارد میشود و گرمایی که از آن خارج میشود، در دهههای اخیر بیش از دو برابر شده و اکنون در بالاترین سطح ثبتشده قرار دارد. این یعنی سیاره با سرعتی بیش از هر زمان در دوره اندازهگیریهای معاصر در حال ذخیره گرما است.
دکتر کارینا فون شوکمان از موسسه فرانسوی مرکتور اوشن اینترنشنال میگوید: «عدمتعادل انرژی زمین به سرعت در حال افزایش است و در همه اجزای سامانه اقلیمی، از جمله گرمایش اقیانوسها و قارهها، ذوب لایه منجمد دائمی خاک، از دست رفتن یخها و بالا آمدن سطح دریاها، تغییرات ایجاد میکند.»
سطح دریاها در حال بالا آمدن و گرمتر شدن است
سطح دریاها در سراسر جهان در سال ۲۰۲۵ به رکورد تازهای رسید: ۲۳ سانتیمتر افزایش نسبت به سال ۱۹۰۱، و این روند در حال شتاب گرفتن است. اقیانوسها بخش بزرگی از گرمای اضافی را جذب میکنند و میانگین دمای سطح دریاها سال گذشته به دومین سطح بالای ثبتشده رسید.
یک شاخص تازه که امسال به این گزارش اضافه شده، ابعاد موجهای گرمای دریایی را نشان میدهد: تعداد روزهایی که تحت تاثیر این پدیده بودهاند، در فاصله ۱۹۹۱ تا ۲۰۲۵ در سطح جهان بیش از سه برابر شده است. تنها در سال ۲۰۲۵، جهان ۶۵ روز موج گرمای دریایی را تجربه کرد؛ پدیدهای که به اکوسیستمها آسیب زده، ذخایر ماهی را تهدید کرده و سامانههای اقیانوس-اتمسفر تنظیمکننده اقلیم زمین را بر هم زده است.
در خشکی هم تصویر به همین اندازه تیره است. میانگین حداکثر دما روی خشکی در دهه گذشته نزدیک به نیم درجه بیشتر از دهه پیش از آن بوده؛ تغییری که موجهای گرمای شدید را در سراسر جهان به سطوح بیسابقهای رسانده است.
دکتر سامانتا برجس از سرویس تغییرات اقلیمی کوپرنیکوس میگوید: «تقریبا تمام گرمایشی که در دهه گذشته رخ داده، ناشی از فعالیتهای انسانی است. تاثیرات آن بر معیشتها و اکوسیستمها در سراسر جهان همین حالا هم احساس میشود و با ادامه افزایش دما شتاب خواهد گرفت.»
دانشمندانی که پشت این گزارش قرار دارند همچنین نسبت به خطری کمتر قابل مشاهده هشدار میدهند: مجموعهدادههای جهانیای که برای رصد این تغییرات به کار میروند خود در معرض تهدید قرار گرفتهاند. کاهش بودجهها، از جمله تصمیم دولت ترامپ برای لغو برنامه پایش جهانی کیفیت هوای وزارت خارجه آمریکا در سال گذشته، شکافهای خطرناکی در بنیان شواهدی ایجاد میکند که علم و سیاستگذاری اقلیمی بر آن تکیه دارد.
دکتر کریس اسمیت از موسسه بینالمللی تحلیل سامانههای کاربردی هشدار میدهد: «بدون این دادهها، انجام ارزیابیهای آینده در زمانی که به اقدام فوری برای مقابله با بحران اقلیمی نیاز است، بسیار دشوارتر خواهد شد.»