ایتالیا در پانزده سال گذشته بودجه بخش فضایی غیرنظامی خود را دو برابر کرده است؛ این پول دقیقا کجا هزینه میشود؟
اقتصاد فضا که زمانی حوزهای محدود و تخصصی به شمار میرفت، اکنون به یک نیروی صنعتی بزرگ و بالغ تبدیل شده که نوآوری، اهداف سیاستگذاری عمومی و ارائه خدمات را در اروپا و فراتر از آن پشتیبانی میکند.
آگهی
آگهی
کشورهای عضو اتحادیه اروپا در حال حاضر کمی بیش از ۰.۰۴ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به این حوزه اختصاص میدهند، هرچند برخی کشورها بسیار سریعتر از بقیه پیش میروند.
در حوزه پروژه های فضایی غیرنظامی، ایتالیا اکنون به نسبت تولید ناخالص داخلی خود بیشتر از هر کشور اروپایی دیگر (به جز لوکزامبورگ) هزینه میکند و پس از افزایش چشمگیر بودجه در ۱۵ سال گذشته، از فرانسه پیشی گرفته است.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، در تازه ترین گزارش خود با عنوان «اقتصاد فضا در یک نگاه» میگوید اقتصاد فضایی ایتالیا «اکنون یک اکوسیستم صنعتی و دیجیتال راهبردی و با ارزش افزوده بالاست که با حوزههای تخصصی در صنایع هوافضا، الکترونیک، مخابرات، نرم افزار و مهندسی پیشرفته قابل مقایسه است» و خروجی آن حدود ۸ میلیون یورو برآورد میشود.
ژاپن نیز بودجه فضایی خود را دو برابر کرده و از نظر سهم بودجه نسبت به تولید ناخالص داخلی، به بزرگترین هزینه کننده در میان کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تبدیل شده است.
رشد چشمگیر دیگری، هرچند در مقیاسی کوچک تر، در لوکزامبورگ روی داده که از سال ۲۰۱۰ بودجه فضایی خود را سه برابر کرده است.
با این حال، بر پایه دادههای جدید سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، وقتی به سرمایهگذاریهای کلان دولتی نگاه کنیم، فرانسه و آلمان همچنان پیشتازان اروپایی در حوزه فضا به شمار میروند.
این دو کشور در سال ۲۰۲۵ به ترتیب تا ۲.۴ و ۲.۵ میلیارد یورو برای برنامه های فضایی غیرنظامی اختصاص داده اند و پس از آنها ایتالیا با حدود ۲ میلیارد یورو قرار دارد.
دامنه فعالیتهایی که از طریق بودجههای فضایی دولتها تامین مالی میشود، در کشورهای مختلف بسیار متفاوت است و میتواند شامل ساخت و بهره برداری از زیرساخت های فضایی، استفاده از داده ها و سیگنالهای ماهوارهای، تجهیزات ناوبری، تلفن های ماهواره ای، خدمات ارتباطی، اطلاعات ژئواسپاسیال همچنین پژوهش و توسعههای مرتبط با آن باشد.
فضای نظامی؛ آلمان در مسیر تبدیل شدن به بزرگترین سرمایه گذار اروپا
پاریس و رم در حوزه پژوهش نیز سرمایهگذاری زیادی انجام میدهند و فضا در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۴ درصد از بودجه پژوهش و توسعه غیرنظامی هر دو دولت را به خود اختصاص داده است.
این سهم، بیش از دو برابر میانگین ۶.۳ درصدی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی است.
اما در زمینه هزینههای نظامی، ماجرا متفاوت است و همزمان با برنامه ریزی برای تبدیل شدن به قدرتمندترین ارتش اروپا، آلمان به فاصله زیادی در صدر هزینه کنندگان قرار گرفته است.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی میگوید تقاضای عمومی بهطور فزایندهای تحت تاثیر الزامات دفاعی و امنیتی شکل میگیرد «هرچند مقایسه ها همچنان دشوار است، زیرا بسیاری از برنامه ها محرمانه یا دو منظوره هستند».
برلین برنامه دارد تا سال ۲۰۳۰ میلادی حدود ۳۵ میلیارد یورو در توانمندیهای دفاعی مرتبط با فضا سرمایهگذاری کند؛ رقمی بسیار بالاتر از فرانسه که برای دوره ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ میلادی حدود ۱۰.۶ میلیارد یورو کنار گذاشته و در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۵ درصد از بودجه فضایی دولت خود را به این حوزه اختصاص میدهد.
برای مقایسه با آن سوی اقیانوس اطلس، ایالات متحده سال گذشته ۴۶.۳ درصد از بودجه فضایی خود را صرف حوزه نظامی کرده است.
در مورد چین، این گزارش میگوید که برآورد هزینههای پکن همچنان «بسیار دشوار» است، زیرا فعالیتهای غیرنظامی، تجاری و نظامی در چارچوب «نظامی-غیرنظامی» این کشور بهشدت با یکدیگر ادغام شدهاند. این گزارش میافزاید که برآوردهای اولیه نشان میدهد چین ممکن است دومین کشور جهان از نظر میزان هزینههای دولتی در حوزه فضا باشد، هرچند این ارقام صرفا جنبه تخمینی دارند.
ماهوارهها؛ پیشتازی چشمگیر بریتانیا در اروپا به لطف بازار ناوبری
بر اساس این گزارش، پاریس میتواند به ناوگان بزرگ ماهوارهای خود ببالد؛ فرانسه ۱۰۴ ماهواره دارد، در حالی که این عدد برای ایتالیا ۸۰ و برای آلمان ۶۵ است. اما بزرگترین ناوگان متعلق به لندن است؛ بریتانیا تا ژوئن ۷۵۷ ماهواره در مدار داشت.
این صنعت در حال حاضر نقش مهمی در اقتصاد بریتانیا بازی میکند، به طوری که در سال ۲۰۲۲ میلادی حدود ۱۸ درصد از تولید ناخالص داخلی غیرمالی این کشور را نسبت به ۱۶ درصد در سال ۲۰۲۱ پشتیبانی کرده است.
گزارش میگوید: «بزرگترین سهم برآوردشده مربوط به صنایعی است که به خدمات موقعیتیابی، ناوبری و زمانسنجیِ ارائهشده توسط ماهوارههای ناوبری وابستهاند (۱۴ درصد از تولید ناخالص داخلی)؛ پس از آن صنایعی قرار دارند که از خدمات ماهوارههای هواشناسی بهره میبرند (۱۱ درصد) و در نهایت صنایعی که به خدمات ارتباطات ماهوارهای و پایش زمین متکی هستند (که هرکدام حدود ۷ درصد از تولید ناخالص داخلی را پشتیبانی میکنند).»
بخش خصوصی مالک حدود ۹۸ درصد از ماهوارههای بریتانیاست.
اگرچه اروپا چند بازیگر قدرتمند خصوصی در عرصه فضا دارد، واقعیتِ موجود در تصویر کلی، بسیار تأملبرانگیز است: در سال ۲۰۲۵ میلادی تنها حدود ۱۲.۸ درصد از سرمایهگذاری جهانی بخش خصوصی در حوزه فضا، نصیب شرکتها و نهادهای اروپایی شده، در حالی که ۶۷ درصد آن به ایالات متحده اختصاص یافته است.
این شکاف در حوزه پرتاب ماهوارهها حتی چشمگیرتر است.
سال گذشته آمریکا ۱۸۱ تلاش برای پرتاب ماهواره به مدار انجام داد؛ این رقم برای اروپا فقط هشت پرتاب بود و فاصله زیادی با چین داشت که ۹۲ پرتاب انجام داد.