فعالان اقلیم و نمایندگان رسانهها برای شرکت در یکی از مهمترین کنفرانسهای محیط زیستی سال با موانع بیسابقه و سختگیرانه روبهرو شدهاند.
این هفته نگاهها به شهر بن آلمان دوخته شده است؛ جایی که نمایندگان کشورهای مختلف جهان برای یکی از بزرگترین کنفرانسهای زیستمحیطی سال گرد هم آمدهاند.
آگهی
آگهی
شصتوچهارمین نشست نهادهای فرعی (SB64) کنوانسیون چهارچوب سازمان ملل درباره تغییر اقلیم (UNFCC) نخستین دور مهم مذاکراتی از زمان برگزاری کوپ۳۰ در بلم است؛ جایی که نزدیک به ۲۰۰ کشور با وجود شتاب گرفتن مطالبهگری جهانی، نتوانستند نقشه راهی برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی تدوین کنند.
این گفتوگوها که از ۸ ژوئن آغاز شده و تا ۱۸ ژوئن ادامه خواهد داشت، در شرایطی برگزار میشود که فشار فزایندهای برای تبدیل تعهدهای سیاسی به برنامههای اجرایی در حوزه سازگاری، سوختهای فسیلی، نظامهای غذایی، کاربری زمین، تجارت و گذار عادلانه وجود دارد.
یکی از پرسشهای اصلی در این نشست این خواهد بود که ابتکارهای سیاسی چگونه میتوانند بیرون از فرایند رسمی سازمان ملل شکل بگیرند؛ بهویژه پس از موفقیت کنفرانس سانتا مارتا درباره سوختهای فسیلی که آوریل برگزار شد.
در عین حال نگرانیها از آن رو به افزایش است که این مذاکرات اقلیمی هر روز بستهتر و دسترسناپذیرتر میشوند؛ بهویژه برای کسانی که در کشورهای در حال توسعه زندگی میکنند و بیشترین آسیب را از تغییرات اقلیمی میبینند.
«پنجرهای حیاتی» به درون مذاکرات اقلیمی
محمد عدوا، بنیانگذار و مدیر اندیشکده اقلیمی پاور شیفت آفریقا، به یورونیوز ارث میگوید: «مذاکرات اقلیمی بر زندگی میلیاردها نفر در سراسر جهان تاثیر میگذارد، اما بیشتر مردم نمیتوانند در اتاق حضور داشته باشند.»
او میافزاید: «نشستهای خبری جامعه مدنی یکی از مهمترین راههایی است که از طریق آن افکار عمومی گزارشی مستقل از آنچه پشت درهای بسته میگذرد دریافت میکند. این موضوع بهویژه از آن رو مهم است که بسیاری از خبرنگاران، بهویژه از کشورهای در حال توسعه، به دلیل هزینهها، موانع ویزا یا کاهش بودجه تحریریهها نمیتوانند به صورت حضوری شرکت کنند.»
در سه دهه گذشته شبکه اقدام اقلیمی (CAN)، شبکهای جهانی متشکل از بیش از ۲۵۰۰ سازمان جامعه مدنی در بیش از ۱۵۰ کشور، هر روز در جریان نشستهای اقلیمی سازمان ملل نشست خبری برگزار کرده است.
این نشستها مهمترین مسیر برای این سازمانهاست تا بتوانند آنچه در جریان مذاکرات میگذرد را به خبرنگاران، ناظران و افکار عمومی انتقال دهند.
با این حال امسال در بن، برای کن تنها پنج نوبت کنفرانس خبری در کل مدت برگزاری نشست در نظر گرفته شده بود. عدوا در لینکدین این اقدام را «تلاشی آگاهانه برای تنگ کردن فضای مدنی» توصیف کرد.
پس از آنکه نوشته عدوا در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای پیدا کرد، سازمان ملل اکنون دو نوبت اضافی برای کنفرانس خبری در جریان نشست اسبی۶۴ به کن اختصاص داده است.
دکتر کتاکاندریانا «کی» رافیتوسون، مدیر اجرایی شبکه عدالت منابع، به یورونیوز ارث میگوید: «گزارشهایی که نشان میدهد دسترسی رسانهای جامعه مدنی در اسبی۶۴ به طور قابل توجهی کاهش یافته است، ما را عمیقا نگران کرده است.»
او ادامه میدهد: «نشستهای اطلاعرسانی جامعه مدنی از معدود راههایی است که از طریق آن افکار عمومی میتواند بفهمد در مذاکرات بسیار فنی چه میگذرد. محدود کردن این فضا، خطر تضعیف سازوکار پاسخگویی را درست در زمانی بالا میبرد که طرفها باید اعتماد به اقدام چندجانبه اقلیمی را بازسازی کنند.»
به گفته دکتر رافیتوسون، اگر فرایند اقلیمی سازمان ملل در پی گذار عادلانه است، باید از فضای مدنیای حفاظت کند که به جوامع متاثر و نمایندگانشان امکان شنیده شدن میدهد.
جامعه مدنی بیرون، لابیگران نفت و گاز داخل
در همین حال تعداد لابیگران حامی نفت که در این نوع رویدادها شرکت میکنند رو به افزایش است. یک تحلیل در سال ۲۰۲۵ از سوی ائتلاف «کیک بیگ پولیترز آوت» (KBPO) نشان داد که از هر ۲۵ شرکتکننده در کوپ۳۰، یک نفر لابیگر صنعت سوخت فسیلی بوده است؛ افزایشی ۱۲ درصدی نسبت به نشست سال ۲۰۲۴ در باکو، جمهوری آذربایجان.
به گفته کیبیپیاو، این بالاترین تمرکز لابیگران سوخت فسیلی در نشستهای کوپ از زمان آغاز پایش شرکتکنندگان در سال ۲۰۲۱ است.
کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل (UNFCCC) زمانی که از آن درباره تعداد لابیگرانی که در نشست این هفته بن حضور دارند پرسیده شد، پاسخی فوری نداد.
عدوا هشدار میدهد: «وقتی دسترسی جامعه مدنی محدود میشود، فقط این سازمانهای غیردولتی نیستند که متضرر میشوند.»
او میگوید: «خبرنگاران، شهروندان و جوامع در سراسر جهان یک پنجره حیاتی به درون مذاکرات را از دست میدهند. آنچه در اینجا مطرح است این است که آیا صدای مستقل جامعه مدنی جایگاهی ثابت در چارچوب فرایند اقلیمی سازمان ملل دارد یا نه.»
مشکل بزرگ ویزا در بن
بابوکار نیانگ از کن آفریقا به یورونیوز ارث میگوید: «دولتهای زیادی استدلال میکنند که برای موثر بودن، مذاکرات به فضایی کنترلشده نیاز دارد، اما بین یک اتاق ساکت و یک اتاق بسته تفاوتی عمیق وجود دارد.»
او میافزاید: «مذاکرات میتوانند هم متمرکز باشند و هم عادلانه. اما وقتی مدام این نمایندگان آفریقایی، ساکنان جزایر اقیانوس آرام و نمایندگان جوامع خط مقدم هستند که ویزا نمیگیرند، در مرزها معطل میشوند یا به دلیل جهش قیمت هتلها از عهده هزینهها برنمیآیند، در حالی که هیاتهای کشورهای ثروتمند بدون کوچکترین مانعی وارد میشوند، این دیگر مدیریت فرایند نیست؛ حذف است با نقابی بوروکراتیک.
موانع ویزا برای نشستهای اقلیمی نه موضوعی تازه است و نه مختص بن. موسسه آلمانی توسعه و پایداری (IDOS) دستکم از سال ۲۰۰۸ درباره کنار گذاشته شدن نمایندگان کشورهای کمتر توسعهیافته از مذاکرات اقلیمی سازمان ملل در اروپا، به دلیل تاخیرهای اداری، هشدار میدهد.
در رویداد اقلیمی سال گذشته در بن، ۲۲۳ نماینده از آفریقا و آسیا برای گرفتن ویزا به موقع یا در کل، با مشکل مواجه شدند. درخواست ویزای ۲۵ نفر به طور کامل رد شد، ۱۶۷ درخواست بدون رسیدگی ماند و ویزای ۳۷ نفر نیز با تاخیر صادر شد.
به دلیل همین مشکلات، کشورهایی مانند بوروندی، کامرون، مصر، مراکش و رواندا حتی یک نماینده هم در نشست نداشتند و اوضاع رو به وخامت است. بر اساس دادههای آیدوس، موارد گزارششده درباره مشکل نمایندگان با درخواست ویزا به ۲۹۸ مورد رسیده است.
آشنایی با فعالان اقلیمی که از مذاکرات سازمان ملل کنار گذاشته شدند
راندا خالد از سازمان محیط زیستی مصری «گرینیش» تنها یکی از بسیاری از فعالان اقلیمی است که احتمالا به دلیل رسیدگی نشدن به موقع به درخواست ویزا، از حضور در مذاکرات بازمیماند.
خالد اعتبار رسمی کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل را دریافت کرد، برای ویزا درخواست داد و ۱۵۰ یورو پرداخت کرد، تدارکات سفر را انجام داد و به موقع مدارک خود را تحویل داد، اما هنوز مشخص نیست بتواند شرکت کند یا نه.
خالد به یورونیوز ارث میگوید که از عقبافتادن رسیدگی به ویزاها «از پا افتاده و بهتزده» شده است و میافزاید: «آنچه این وضعیت را بهویژه ناامیدکننده میکند این است که در مذاکرات اقلیمی بارها بر شمول، برابری و مشارکت تاکید میشود.
او میگوید: «با این حال وقتی نمایندگان کشورهایی مانند مصر نمیتوانند به طور فیزیکی به فضاهایی دسترسی داشته باشند که تصمیمها در آن گرفته میشود، این اصول بیش از آنکه جهانی به نظر برسند، مشروط جلوه میکنند.»
به گفته خالد، تبعات مالی این وضعیت نیز «قابل توجه» است: «منابع بسیاری از سازمانهای محلی و ابتکارهای جوانان از ابتدا هم محدود است. هر ویزای به تاخیر افتاده، هر وقت سفارت که به تعویق میافتد و هر عدم قطعیت، هزینه مالی واقعیای دارد که سازمانهای ثروتمندتر در کشورهای توسعهیافته معمولا بهتر میتوانند آن را جذب و جبران کنند.»
خالد معتقد است این مشکل ادامهدار با روح حاکم بر حکمرانی اقلیمی جهانی در تضاد است و میگوید تحرک و دسترسی باید خود بخشی از عدالت اقلیمی تلقی شود.
به یورونیوز ارث گفته شده است که درخواست ویزای آلمان یکی از کارکنان پاورشفت آفریقا که در غنا زندگی میکند، رد شده است.
نیانگ میگوید: «تصور کنید ماهها وقت بگذارید و خود را برای نمایندگی از جامعهتان در مهمترین نشست اقلیمی جهان آماده کنید و در نهایت یا پشت در سفارت به شما نه بگویند یا حتی پاسخی دریافت نکنید.»
او میافزاید: «این واقعیت بسیاری از نمایندگان آفریقایی است. وقتی کسانی که هر روز با سیل، خشکسالی و ناامنی غذایی زندگی میکنند نمیتوانند وارد اتاق شوند، چگونه میتوان از عادلانه بودن نتایج سخن گفت؟
اعتماد در بیانیههای آراسته و پرزرق و برق ساخته نمیشود. اعتماد زمانی شکل میگیرد که یک کشاورز اوگاندایی، یک ماهیگیر زن کنیایی یا یک دامدار در منطقه ساحل کسی را بر سر میز مذاکره ببیند که شبیه خودش است و در مسیر او قدم گذاشته است.»