اتحادیه اروپا در واکنش به تازهترین بحران سوختهای فسیلی واردات را محدود کرده، اما سه کشور با افزایش واردات، وابستگی خود را عمیقتر کردهاند.
صد روز از آغاز جنگ علیه ایران میگذرد؛ جنگی که جهان را وارد یکی از بزرگترین شوکهای سوختهای فسیلی در دوران ما کرده است.
آگهی
آگهی
رونق انرژیهای تجدیدپذیر در اروپا تا حد زیادی این قاره را در برابر جهش قیمت نفت و گاز که به دلیل کنترل ایران بر تنگه هرمز همچنان پرنوسان است محافظت کرده است و تنها انرژی خورشیدی تا ۲ ژوئن ۱۲.۸ میلیارد یورو برای اروپا صرفهجویی کرده است.
با این حال اتحادیه اروپا همچنان میلیاردها یورو صرف واردات سوختهای فسیلی میکند و وابستگی خود به دو تامینکننده اصلی گاز طبیعی مایع (الانجی) یعنی آمریکا و روسیه را افزایش داده است.
آیا اتحادیه اروپا واردات سوخت فسیلی خود را کاهش میدهد؟
تحلیل تازه موسسه «تحلیل اقتصاد و مالی انرژی» (IEEFA (منبع به زبان انگلیسی)) نشان میدهد واردات گاز طبیعی مایع در اتحادیه اروپا از ماه مارس ۱.۲ درصد کاهش یافته و این روند نزولی ادامه دارد.
در بریتانیا نیز واردات الانجی در همین بازه زمانی ۲۰ درصد کاهش یافته است. در مجموع این دو، کاهش کلی ۳ درصدی را نشان میدهد.
آنا ماریا یالر-ماکارویچ تحلیلگر انرژی در IEEFA میگوید: «اتحادیه اروپا متوجه شده است که تصمیم سال ۲۰۲۲ خود برای افزایش واردات الانجی دیگر پایدار نیست.»
او میافزاید: «محدودیتهای عرضه باعث کاهش واردات الانجی شده و بر نیاز فوری به کاهش بیشتر تقاضای گاز برای جلوگیری از به خطر افتادن امنیت انرژی این بلوک تاکید میکند.»
یالر-ماکارویچ میگوید: «در حالی که بسیاری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا در واکنش به بحران تازه سوخت فسیلی واردات الانجی را محدود کردهاند برخی دیگر با افزایش واردات، در معرض خطر بیشتری قرار گرفتهاند.»
واردات الانجی آلمان از مارس تا مه ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۲ درصد افزایش یافته و تندترین رشد در میان کشورهای اتحادیه اروپا بوده است. ایتالیا که در خطر از دست دادن هدف کاهش انتشار تا سال ۲۰۳۰ خود قرار دارد و همچنین بلژیک نیز طی یک سال گذشته واردات الانجی را افزایش دادهاند.
آیا اتحادیه اروپا بیش از پیش به گاز آمریکا و روسیه وابسته میشود؟
بر اساس تحلیل IEEFA وابستگی به الانجی آمریکا و روسیه در صد روز نخست جنگ در خاورمیانه ادامه یافته است.
پس از بسته شدن عملی تنگه هرمز واردات الانجی قطر به اروپا کاهش یافته است.
با این حال از مارس تا مه ۲۰۲۶ واردات سالبهسال الانجی اتحادیه اروپا از دیگر تامینکنندگان بزرگ افزایش یافته است: ۵ درصد از آمریکا، ۱۱ درصد از الجزایر، ۲۵ درصد از روسیه و ۸۴ درصد از نروژ.
در این دوره ۶۰ درصد از واردات الانجی اتحادیه اروپا از آمریکا تامین شده است در حالی که این سهم در سال قبل ۵۶ درصد بود.
برقیزه کردن، کلید تابآوری انرژی
افزایش هزینه واردات سوختهای فسیلی همراه با بیش از ۲۱۰ اقدام اضطراری که کشورهای عضو تصویب کردهاند، صورتحساب انرژی اتحادیه اروپا از این جنگ را به ۶۰ میلیارد یورو رسانده است.
آلیس موسکوویچی پژوهشگر اندیشکده اروپایی ژاک دلور میگوید: «کمتر از ۵ درصد یعنی حدود ۲ میلیارد یورو از این مبلغ صرف اقدامات برقیزهسازی شده است؛ تنها سرمایهگذاری ساختاری که امروز وابستگی را کاهش میدهد و برای فردا تابآوری انرژی میسازد.»
انرژیهای تجدیدپذیر تولید داخل سالها است که به عنوان بهترین راه کاهش وابستگی اتحادیه اروپا به سوختهای فسیلی معرفی میشود. سال گذشته انرژی پاک با کاهش واردات آلاینده ۵۱ میلیارد یورو برای اتحادیه اروپا صرفهجویی به همراه داشت و خورشیدی و بادی در این میان پیشتاز بودند.
خانوارهای اروپایی نیز برای مصون ماندن از افزایش سرسامآور قیمت انرژی به برقیزه کردن روی آوردهاند. فروش پمپهای حرارتی در ماههای نخست امسال در فرانسه، آلمان و لهستان ۲۵ درصد افزایش یافته است و شرکت بریتانیایی اوکتوپس انرژی گزارش میدهد که فروش این شرکت در سه هفته نخست ماه مارس نسبت به دوره مشابه در ماه قبل ۵۱ درصد رشد داشته است.
در بسیاری از بازارهای خودرو در اروپا علاقه به خودروهای برقی افزایش یافته است و بر اساس دادههای دولت بریتانیا در ماه مارس ۲۰۲۶ بیش از ۲۷ هزار نصب سامانه خورشیدی تکمیل شده که بالاترین رقم ماهانه از سال ۲۰۱۲ تاکنون است.
ادریان هیل مدیر ائتلاف برقیزهسازی میگوید: «شتاب دادن به گذار به سوی حملونقل، گرمایش و صنعت بر پایه برق برای کاهش وابستگی به سوختهای وارداتی و تقویت تابآوری ضروری است.»
او ادامه میدهد: «علت موفقیت این روند آن است که خانوارها و کسبوکارها هر سال دهها میلیارد یورو صرفهجویی خواهند کرد.»
آیا تجدیدپذیرها قیمت برق را پایین میآورند؟
در بسیاری از کشورهای اتحادیه اروپا قیمت برق همچنان به سوختهای فسیلی پرنوسان گره خورده است به دلیل آنچه اصل «ترتیب هزینه» یا مرِیت اردر نامیده میشود که بر اساس آن قیمت برق بر مبنای قیمت گرانترین نیروگاهی تعیین میشود که هنوز برای پاسخگویی به تقاضا لازم است.
با این حال سرمایهگذاری در تجدیدپذیرها به تدریج این سازوکار را بر هم میزند و اروپاییها را بیشتر در برابر شوکهای سوخت فسیلی محافظت و قبضهای انرژی را پایدارتر میکند.
آنتا استفانچیک کارشناس صنعت در رصدخانه اروپایی بیطرفی اقلیمی توضیح میدهد: «در پنج ماه نخست ۲۰۲۶ کشورهایی که سهم سوختهای فسیلی در ترکیب تولید برق آنها پایین بود نسبت به دیگر کشورها نسبت مطلوبتری میان قیمت گاز و برق داشتند.»
او میگوید: «این تفاوتها چشمگیر است؛ نسبت قیمت برق به گاز در اسپانیا بیش از دو برابر کمتر از کشورهایی است که وابستگی بیشتری به سوختهای فسیلی دارند مانند ایتالیا یا لهستان».
بر اساس دادههای اندیشکده انرژی امبر ۷۵ درصد برق اسپانیا در سال ۲۰۲۵ از منابع کمکربن تولید شده است در حالی که میانگین اتحادیه اروپا ۷۱ درصد بوده است.