شهرداران اروپایی از آتن تا اولو در میان ۵۰ شهردار در جهان قرار دارند که برای حفاظت از شهروندان در برابر موجهای شدید گرما همپیمان شدهاند.
در جولای گذشته، آنتالیا در ریوییرای ترکیه رکورد تازهای ثبت کرد، وقتی دما از ۴۶ درجه سانتیگراد سوزان هم فراتر رفت. این شهر مدیترانهای که بیش از ۲٫۶ میلیون نفر جمعیت دارد و هر تابستان میلیونها گردشگر دیگر را میزبانی میکند، مدتها بود به گرما عادت داشت.
آگهی
آگهی
اما چیزی تغییر کرده بود.
ملیکه کیرچجی باشی، رئیس اداره تغییرات اقلیم و پسماند صفر آنتالیا، میگوید: «در سالهای اخیر، گرما چهرهاش عوض شده است؛ موجهای گرمایی طولانیتر، شدیدتر و مکررتر که به ساکنان، کارگران فضای باز، خدمات درمانی و میلیونها بازدیدکنندهای که هر سال میزبانی میکنیم فشار میآورد.»
آنتالیا تنها نیست. گرمای شدید اکنون مرگبارترین مخاطره اقلیمی روی زمین است و هر سال تقریبا نیم میلیون نفر را میکشد.
موج گرمای ماه مه اروپا که در آن دما در فرانسه ۱۰ تا ۱۵ درجه بالاتر از حد معمول بود، همه رکوردهای بهاری را شکست و باعث مرگ و میر در سراسر قاره شد، از سوی سیمون استیل، رئیس بخش اقلیم سازمان ملل، «یادآوری خشن پیامدهای فزاینده بحران اقلیمی» توصیف شد.
با هشدار سازمان جهانی هواشناسی (WMO) مبنی بر این که یک پدیده احتمالا قدرتمند ال نینو در حال شکلگیری است و قرار است تابستان امسال دماهای از پیش رو به افزایش را در اروپا و فراتر از آن تشدید کند، فشار بر شهرها برای اقدام بیش از هر زمان دیگری است.
اکنون و در روز جهانی محیط زیست (۵ ژوئن)، بیش از ۵۰ شهردار، از آتن تا اولو و یانگژو، دست به دست هم دادهاند. ابتکار تازه برنامه محیط زیست سازمان ملل با نام «۵۰@۵۰» شهرها را گرد هم میآورد تا راهحلهای آزمودهشده را به اشتراک بگذارند، سامانههای خود را در برابر سناریوهای آینده گرما محک بزنند و پیش از آن که موج گرمای بعدی از راه برسد، اقدام را تسریع کنند.
اینگر اندرسن، مدیر اجرایی برنامه محیط زیست سازمان ملل (UNEP)، میگوید: «گرمای شدید همین حالا نیز زندگی روزمره در شهرهای سراسر جهان را دگرگون کرده است. ۵۰@۵۰ به رهبران محلی کمک میکند با به اشتراک گذاشتن راهحلهای عملی که از مردم محافظت میکند، نابرابری را کاهش میدهد و تابآوری شهری را تقویت میکند، سریعتر عمل کنند.»
نقشهبرداری از مواجهه با گرما برای اقدام هدفمند
در پی افزایش دما، آنتالیا پروژه CLIMAAX-MUHIR را با حمایت اتحادیه اروپا آغاز کرد؛ طرحی برای ارزیابی خطر گرما در سطح استان که خطرهای کنونی و آینده را مدلسازی میکند.
ملیکه کیرچجی باشی به یورونیوز ارث میگوید: «یافتهها هشداردهنده بود. برآوردهای اقلیمی ما نشان میدهد در سناریوی انتشار بالای کربن، وقوع موجهای گرما به شدت افزایش مییابد؛ برخی مناطق ممکن است تا میانه یا اواخر قرن شاهد چند برابر شدن دفعات موج گرما باشند.»
این پروژه همچنین نشان داد نقاط تقاطع میان جمعیتهای آسیبپذیر و گرمای شدید کجاست و نتایج به روشنی هشداردهنده بود. با آن که مناطق ساختهشده تنها ۲٫۵۶ درصد از مساحت آنتالیا را تشکیل میدهد، حدود ۵۶ درصد جمعیت این استان در همین مناطق زندگی میکنند و مناطق با بالاترین خطر گرمایی تقریبا دقیقا با جاهایی همپوشانی دارد که مردم در آن ساکناند. کیرچجی باشی میگوید: «این به ما نشان میدهد ابتدا باید کجا اقدام کنیم.»
با تکیه بر این یافتهها، آنتالیا یک برنامه اقدام در برابر گرما تدوین کرده که زیرساختهای خنککننده، سایه، فضاهای سبز، سامانههای هشدار زودهنگام و حمایتهای بهداشتی را به محلههایی هدایت میکند که بیش از همه به آن نیاز دارند.
بازتوسعه آسیبپذیرترین محلهها
رویکردی مشابه در آتن یکی دیگر از شرکتکنندگان ۵۰@۵۰ در جریان است؛ جایی که «اطلس گرمای شهری» مشخص میکند قرار گرفتن در معرض گرما و آسیبپذیری اجتماعی کجا بر هم منطبق میشود. این ابتکار، موتور بازتوسعه منطقه الایوناس، یکی از از نظر حرارتی آسیبپذیرترین محلههای شهر، است؛ جایی که یک پارک کلانشهری ۲۱۵ هزار مترمربعی در حال ایجاد است.
آتن تعهد کرده هر سال ۵ هزار درخت بکارد؛ از سال ۲۰۲۴ تاکنون بیش از ۱۲ هزار و ۴۰۰ درخت کاشته شده است. پیشرفت این طرح از طریق پلتفرم دیجیتالی «درختان آتن» که برای تقویت اعتماد عمومی و جلب مشارکت شهروندان طراحی شده، به صورت آنی قابل پیگیری است.
الیسئوس سارماس، مدیرعامل «دیولوپ آتن» میگوید: «این مداخلهها وقتی با باغهای مدرسهای، ریزجنگلها، بوستانهای محلی و المانهای خنککننده در فضاهای عمومی همراه میشود، به ما کمک میکند محیط شهری خنکتر و سالمتری بسازیم.»
هر دو شهر امیدوارند روشهای نقشهبرداری نقاط داغ آنها در میان قابلانتقالترین تجربیات شبکه ۵۰@۵۰ باشد.
به اشتراک گذاشتن دانش، هدف اصلی این ابتکار است. پاریس با تکیه بر تمرین شبیهسازی ۵۰ درجه سانتیگراد خود که در آن این شهر سامانههایش را در برابر دماهایی که هنوز تجربه نکرده، اما دانشمندان وقوع آن را محتمل میدانند، تحت فشار قرار داد، اکنون به گسترش این الگو در سراسر شبکه کمک میکند.
امانوئل گرگوار، شهردار پاریس، میگوید: «گرمای شدید دارد به یکی از چالشهای تعیینکننده شهرها در سراسر جهان تبدیل میشود. شهرها باید برای پیشبینی گرمای شدید و محافظت از ساکنانشان با هم عمل کنند. همکاری قدرتمندترین ابزار ماست.»
در سال پیش رو، دوجین شهر با حمایت برنامه محیط زیست سازمان ملل، گروه «شهرهای C40» برای رهبری اقلیم و شهرداری پاریس، آزمایشهای فشار خود در برابر گرمای شدید را انجام خواهند داد.
گرما از مدیترانه تا مدار قطب شمال را در مینوردد
شاید چشمگیرترین نشانه از این که مشکل گرمای شدید تا کجا پیش رفته، از شهری نزدیک به بالای جهان میآید. اولو، شمالیترین شهر بزرگ اتحادیه اروپا در فنلاند، نزدیک مدار قطب شمال قرار دارد و با این حال آن هم به ۵۰@۵۰ پیوسته است.
سال گذشته، فنلاند سه هفته متوالی دمای ۳۰ درجه سانتیگراد را در موج گرمایی «واقعا بیسابقه» تحمل کرد. یک پیست اسکیت روی یخ در شمال کشور به روی کسانی که به دنبال پناهگاه از گرما بودند باز شد و همزمان بیمارستانهای محلی زیر فشار قرار گرفتند. این موج گرما همچنین نگرانیهایی را درباره وضعیت گوزنهای شمالی برانگیخت که در معرض خطر گرمازدگی قرار داشتند.
معمار شهر، سانا پائاکونن، میگوید: «جزایر گرمایی شهری در حال شکلگیری است و فضاهای شهری را غیرقابلتحمل میکند.» به گفته او، چالش زمانی پیچیدهتر میشود که در نظر بگیریم این شهر فنلاندی برای آب و هوای کاملا متفاوتی ساخته شده است.
پائاکونن توضیح میدهد: «بیشتر آپارتمانها، مدارس، مراکز نگهداری از کودکان و محیطهای کاری ما با ذهنیت زمستانهای سرد ساخته شدهاند و اکنون در تابستان بیش از حد داغ میشوند.»
فراتر از گرما، «نقشهراه اقلیمی» اولو باید با سیلابهای بیشتر، توفانها و اختلالهایی کنار بیاید که تغییر در چرخه یخزدن و ذوب برای ساختمانها و زیرساختهایی که برای یخزدگی پایدار طراحی شدهاند به همراه میآورد.
برنامهریزان شهری اکنون نور خورشید، گرما و سایه را در طرحهای توسعه شهری جدید لحاظ میکنند و در زیرساختهای دوچرخهسواری و پیادهروی سرمایهگذاری میکنند تا انتشار ناشی از خودروها را که دماهایی را که ناچار به سازگاری با آن هستند بالا میبرد، کاهش دهند.
رشتهای که نقشههای گرمای آنتالیا، پارکهای جدید آتن و قواعد تازه برنامهریزی در اولو را به هم پیوند میدهد، یک پیام واحد دارد: شهرها دیگر نمیتوانند برای آب و هوایی که اکنون دارند طراحی کنند؛ آنها باید برای آب و هوایی که در راه است برنامهریزی کنند.
این که شهری نزدیک مدار قطب شمال اکنون برای گرمای تابستانی برنامهریزی میکند که هرگز برای تحمل آن ساخته نشده بود، نشان میدهد این مشکل با چه سرعتی در حال پیشروی است. برگزارکنندگان ۵۰@۵۰ استدلال میکنند که برای همگام شدن با این روند، شهرها باید از تلاش برای حل آن به تنهایی دست بردارند.
کدام شهرها در ۵۰@۵۰ مشارکت دارند؟
شهرهایی که در ابتکار ۵۰@۵۰ برنامه محیط زیست سازمان ملل مشارکت دارند، تمام قارهها به جز جنوبگان را در بر میگیرند. فهرست کامل به این شرح است:
Antalya، Athens، Balikesir، Barcarena، Barcelona، Barranquilla، Bauchi، Belo Horizonte، Blacktown، Bom Jesus do Itabapoana، Buenos Aires، Campinas، Cape Town، Casablanca، Contagem، Copenhagen، Corumbá، Delhi، Doha (Qatar Foundation)، Florianópolis، Fortaleza، Gaziantep، Iloilo City، Jakarta، Jalgaon، Jiaxing، Karachi، Kilifi، Kisumu، Lagos، Lahore، Maranguape، Melbourne، Mendoza، Montreal، Mumbai، Nagpur City، Nakuru، Oulu، Paris، Poá، Rio de Janeiro، Santiago، Santiago de Cali، Santo André، Sorocaba، São João de Meriti، São Lourenço do Sul، Taita Taveta County، Tamil Nadu state، Teresina، Tirana، Tokyo، Turbat، Warsaw و Yangzhou.