گزارش تازه «وضعیت اقلیم اروپا» از برنامه کوپرنیک نشان میدهد که دستکم ۹۵ درصد اروپا در سال ۲۰۲۵ گرمتر از حد معمول بوده است.
بر اساس تازهترین گزارش «وضعیت اقلیم اروپا» از برنامه کوپرنیکوس، در سال ۲۰۲۵ تقریبا هیچ نقطهای از اروپا از گرمای رو به افزایش در امان نماند و دستکم ۹۵ درصد قاره دماهایی بالاتر از میانگین را ثبت کرد.
آگهی
آگهی
اروپا که همچنان سریعترین قاره در حال گرمشدن در جهان است، در ۲۰۲۵ با افراطهای تازهای روبهرو شد؛ از گرمای ۳۰ درجهای در مدار شمالگان گرفته تا ۵۰ روز اضافی «تنش حرارتی» در جنوب و شرق اسپانیا؛ روزهایی که دما برای مردم ۳۲ درجه یا بیشتر احساس میشد.
ترکیه برای نخستین بار دمای سوزان ۵۰ درجه را تجربه کرد و ۸۵ درصد خاک یونان با دماهایی نزدیک به ۴۰ درجه یا بالاتر روبهرو شد که اوج آن به ۴۴ درجه رسید.
منطقه زیرقطبی فنوسکانیا که شمال نروژ، سوئد و فنلاند را در بر میگیرد، در ژوئیه طولانیترین و شدیدترین موجگرمای ثبتشده خود را تجربه کرد و دما تا ۳۴٫۹ درجه بالا رفت.
بریتانیا، نروژ و ایسلند نیز گرمترین سال ثبتشده خود را پشت سر گذاشتند.
زمستانهای اروپا در حال ناپدید شدن هستند
همه این گرما سرما را عقب میزند: مساحت بخشهایی از اروپا که روزهای زمستانی با دمای انجماد را تجربه میکنند در حال کوچکشدن است و طبق گزارش سازمان جهانی هواشناسی (WMO) و مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هواشناسی (ECMWF) که بخشی از برنامه پایش زمین کوپرنیکوس اتحادیه اروپا است، این مساحت در سال ۲۰۲۵ کمتر از میانگین بود.
یخچالهای طبیعی با سرعتی نگرانکننده در حال ذوبشدن هستند و روند چند دههای از دست رفتن یخ در سراسر اروپا ادامه دارد. ایسلند بهویژه دومین میزان بالای از دست رفتن یخ در تاریخ ثبتشده خود را تجربه کرد.
پوشش برف در پایان ماه مارس به طرز چشمگیری ۱٫۳۲ میلیون کیلومتر مربع کمتر از میانگین بود. برای درک ابعاد این رقم، کافی است بدانیم این مساحت تقریبا معادل مجموع مساحت اتریش، فرانسه، آلمان، ایتالیا و سوئیس است.
شاید تکاندهندهترین جزئیات از صفحه یخی گرینلند باشد؛ این توده یخی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۹ گیگاتن یخ از دست داد؛ معادل حدود یک و نیم برابر کل یخ ذخیرهشده در همه یخچالهای آلپهای اروپا، یا حجمی که میتواند بیش از ۵۵ میلیون استخر استاندارد المپیک را پر کند.
بزرگترین توده یخی نیمکره شمالی، یعنی صفحه یخی گرینلند، حدود ۸۰ درصد خاک گرینلند را میپوشاند و آنقدر آب در خود دارد که میتواند سطح دریاهای جهان را بیش از هفت متر بالا ببرد. این توده در حال حاضر بزرگترین منبع منفرد بالا آمدن سطح جهانی دریاها است و حدود ۲۰ درصد در این روند سهم دارد.
چرا اروپا اینقدر سریع گرم میشود؟
اروپا بیش از دو برابر متوسط جهانی در حال گرمشدن است و دماهای آن نسبت به دوره پیشاصنعتی حدود ۲٫۵ درجه افزایش یافته است.
بخشهایی از اروپا تا منطقه شمالگان، سریعترین منطقه در حال گرمشدن روی زمین، امتداد مییابند؛ جایی که دما با نرخی سه تا چهار برابر میانگین جهانی بالا میرود. با ذوب برف و یخ، بازتاب نور خورشید از سطح زمین کمتر میشود و سطوح تیرهتری که نمایان میشوند گرمای بیشتری جذب میکنند و روند ذوب را تشدید میکنند.
این فرایند که به نام بازخور آلبدو شناخته میشود، تنها یکی از چند فرایند و چرخه بازخوری بههمپیوسته است که در پدیدهای موسوم به «تقویت شمالگان» نقش دارند. این روند مناطق پربرف اروپا مانند آلپ را نیز تحت تاثیر قرار داده است.
کنترل انتشار گازها به اروپا کمک کرده آلودگی هوا را کاهش دهد که پیامدهای مثبت گستردهای برای سلامت انسان و محیط زیست داشته است اما در عین حال میزان ابرهای کمارتفاع ناشی از ذرات معلق را که مانند یک سپر خنککننده عمل میکردند هم کاهش داده است.
موجهای گرمای تابستانی در اروپا از جمله دومین موج گرمای شدیدِ ثبتشده در سال ۲۰۲۵، هرچه بیشتر به تغییرات گردش جو که با گرمشدن شمالگان پیوند دارد نسبت داده میشود.
افراطهای اقلیمی در حال تشدید است
آسیبپذیری اروپا در برابر وضعیتهای جوی حدی ناشی از تغییرات اقلیمی هر روز آشکارتر میشود. در سال ۲۰۲۵ آتشسوزیهای جنگلی بیش از یک میلیون هکتار از اراضی را سوزاندند که بزرگترین مساحت ثبتشده تاکنون است.
شرایط خشکسالی بیش از نیمی از قاره را در بر گرفت و باعث شد ۷۰ درصد رودخانههای اروپا جریان سالانهای کمتر از میانگین داشته باشند و امنیت آبی را تهدید کرد.
موجهای گرمای دریایی گسترده بودند و ۸۶ درصد آبهای اروپا را تحت تاثیر قرار دادند و دریای مدیترانه و دریای نروژ شدیدترین شرایط را تجربه کردند. دمای سطح دریا به رکوردهای تازهای رسید و اکوسیستمهای دریایی را بیشتر بر هم زد.
سامانتا برگس، مسئول راهبردی اقلیم در مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هواشناسی (ECMWF) میگوید: «شتاب تغییرات اقلیمی اقدامهای بسیار فوریتری را میطلبد. با افزایش دما، گسترش آتشسوزیهای جنگلی و خشکسالی، شواهد تردیدناپذیر است؛ تغییر اقلیم تهدیدی مربوط به آینده نیست، واقعیت امروز ماست.»
با درک این که تغییر اقلیم و تنوع زیستی بهطور جداییناپذیر به هم پیوند خوردهاند، استراتژی تنوع زیستی اروپا ۲۰۳۰ هدف دارد زیستبومهای طبیعی اتحادیه اروپا را حفاظت و احیا کند. تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود نیمی از اقدامهای توصیهشده در این استراتژی اجرا شده یا به پایان رسیده بود و بسیاری دیگر در دست انجام بود.
افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر
با وجود تصویر تیرهای که افراطهای اقلیمی ترسیم میکنند، دلیل دیگری هم برای امیدواری محتاطانه وجود دارد. بخش انرژیهای تجدیدپذیر اروپا در حال پاسخگویی به این چالش است. در سال ۲۰۲۵ منابع تجدیدپذیر نزدیک به نیمی از برق اروپا را تامین کردند (۴۶٫۴ درصد) و انرژی خورشیدی با ثبت رکوردی تازه ۱۲٫۵ درصد از کل تولید را به خود اختصاص داد.
این پیشرفت برای گذار اروپا به اقتصادی کمکربن حیاتی است و وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش میدهد و انتشار گازهای گلخانهای را پایین میآورد.
مائورو فاکینی، رئیس واحد کوپرنیکوس در کمیسیون اروپا میگوید: «حفظ دادههای پیشرفته و قابل اتکای خودمان درباره سامانه زمین برای اتخاذ تصمیمهای سیاستی آگاهانه در اقلیم بهسرعت در حال تغییر کنونی حیاتی است و به ما کمک میکند از حاکمیت، محیط زیست، سامانههای غذایی، ایمنی و اقتصاد خود حفاظت کنیم.»
فلوریان پاپنبرگر، مدیرکل مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هواشناسی (ECMWF) میافزاید: «این گزارش نقشه راهی برای آینده ارائه میکند و بینشهای روشن و قابل اجرایی در اختیار میگذارد تا از تصمیمهای سیاستی پشتیبانی کند و به عموم مردم کمک کند اقلیم در حال تغییری را که در آن زندگی میکنیم بهتر درک کنند.»