گزارش تازه وضعیت اقلیم اروپا از سوی برنامه کوپرنیکوس نشان میدهد در سال ۲۰۲۵ دستکم ۹۵ درصد قاره اروپا گرمتر از حد معمول بوده است.
در سال ۲۰۲۵ تنها شمار اندکی از مناطق اروپا از موج گرمای رو به افزایش در امان ماندند و بر اساس تازهترین گزارش «وضعیت اقلیم اروپا» از سوی کوپرنیکوس، دستکم ۹۵ درصد این قاره دماهایی بالاتر از میانگین را ثبت کرد.
آگهی
آگهی
اروپا که همچنان عنوان سریعترین قاره در حال گرم شدن جهان را دارد، در سال ۲۰۲۵ با اوجهای تازهای روبهرو شد؛ از گرمای ۳۰ درجهای در مدار شمالگان گرفته تا ۵۰ روز اضافی «تنش گرمایی» در جنوب و شرق اسپانیا، زمانی که دمای محسوس ۳۲ درجه سانتیگراد یا بیشتر بود.
ترکیه برای نخستین بار به دمای سوزان ۵۰ درجه سانتیگراد رسید و ۸۵ درصد خاک یونان با دماهایی نزدیک به ۴۰ درجه یا بالاتر دستوپنجه نرم کرد؛ دما در این کشور تا ۴۴ درجه نیز بالا رفت.
منطقه زیرشمالگان فنوسکانیا – شامل شمال نروژ، سوئد و فنلاند – در ژوئیه طولانیترین و شدیدترین موج گرمای ثبتشده خود را تجربه کرد و دما تا ۳۴.۹ درجه سانتیگراد جهش کرد.
بریتانیا، نروژ و ایسلند گرمترین سال ثبتشده تاریخ خود را پشت سر گذاشتند.
زمستانهای اروپا در حال ناپدید شدن است
این همه گرما جایی برای سرما باقی نمیگذارد؛ طبق گزارش مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هوا (ECMWF) و سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، گسترهای از اروپا که در آن روزهای زمستانی با دمای زیر صفر تجربه میشود رو به کاهش است و در سال ۲۰۲۵ نیز کمتر از میانگین بود.
یخچالهای طبیعی با نرخی نگرانکننده در حال ذوب شدن هستند؛ ادامه روندی چند دههای از کاهش یخ در سراسر اروپا. ایسلند بهویژه دومین میزان بزرگ از دست رفتن یخ در تاریخ ثبتشده خود را تجربه کرد.
پوشش برف در پایان ماه مارس بهطور شگفتآوری ۱.۳۲ میلیون کیلومتر مربع کمتر از میانگین بود؛ معادلی تقریباً برابر با مجموع مساحت اتریش، فرانسه، آلمان، ایتالیا و سوئیس.
شاید هشداردهندهترین داده از صفحه یخی گرینلند باشد که در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۳۹ گیگاتن یخ از دست داد؛ مقداری معادل حدود یک و نیم برابر کل یخ ذخیرهشده در همه یخچالهای طبیعی آلپهای اروپا یا حجمی کافی برای پر کردن بیش از ۵۵ میلیون استخر استاندارد المپیک.
بزرگترین توده یخی نیمکره شمالی، یعنی صفحه یخی گرینلند حدود ۸۰ درصد این سرزمین را میپوشاند و آنقدر آب در خود نگه میدارد که اگر ذوب شود میتواند سطح دریاهای جهان را بیش از ۷ متر بالا بیاورد. این صفحه یخی بزرگترین منبع منفرد افزایش کنونی سطح دریاهای جهان بهشمار میرود و حدود ۲۰ درصد از این افزایش را توضیح میدهد.
چرا اروپا اینقدر سریع در حال گرم شدن است؟
اروپا بیش از دو برابر میانگین جهانی در حال گرم شدن است و دمای آن نسبت به دوره پیشاصنعتی حدود ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته است.
بخشی از اروپا در شمالگان امتداد مییابد؛ منطقهای که سریعتر از هر جای دیگر جهان در حال گرم شدن است و دما در آن سه تا چهار برابر میانگین جهانی افزایش مییابد. با ذوب شدن برف و یخ، نور کمتری از سطح زمین بازتاب میشود و سطوح تیرهتر که آشکار میشوند گرمای بیشتری جذب میکنند و این خود روند ذوب را تشدید میکند.
این روند که با عنوان بازخورد آلبدو شناخته میشود تنها یکی از چندین فرایند بههمپیوسته و چرخه بازخوردی است که به پدیدهای موسوم به «تقویت شمالگان» دامن میزند؛ پدیدهای که بر مناطق برفی اروپا مانند آلپ نیز اثر میگذارد.
کنترل انتشارها به اروپا کمک کرده است آلودگی هوا را کاهش دهد؛ امری که منافع گستردهای برای سلامت انسان و محیط زیست داشته است. اما این روند همچنین از میزان ابرهای کمارتفاع ناشی از ذرات معلق کاسته است؛ ابرهایی که همانند سپری خنککننده عمل میکردند.
موجهای گرمای تابستانی در اروپا – از جمله دومین موج گرمای شدید ثبتشده در سال ۲۰۲۵ – نیز در نتیجه دگرگونیهای گردش جو که با گرم شدن شمالگان مرتبط است، تشدید میشود.
شدت گرفتن رخدادهای حدی اقلیمی
آسیبپذیری اروپا در برابر رخدادهای حدی آب و هوایی ناشی از تغییرات اقلیمی هر روز آشکارتر میشود. در سال ۲۰۲۵ آتشسوزیهای جنگلی بیش از یک میلیون هکتار از اراضی را درنوردید؛ بزرگترین مساحت ثبتشده تاکنون.
شرایط خشکسالی بیش از نیمی از قاره را تحتتاثیر قرار داد؛ بهطوریکه ۷۰ درصد رودخانههای اروپا جریان سالانهای کمتر از میانگین داشتند و امنیت آبی به خطر افتاد.
موجهای گرمای دریایی گسترده بود و ۸۶ درصد آبهای پیرامون اروپا را دربر گرفت؛ در این میان، دریای مدیترانه و دریای نروژ با شدیدترین شرایط روبهرو شدند. دمای سطح آب دریاها به رکوردهای تازهای رسید و اکوسیستمهای دریایی را بیش از پیش برهم زد.
سامانتا برگس، مسئول راهبرد اقلیم در مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هوا (ECMWF) میگوید: «سرعت تغییرات اقلیمی مستلزم اقداماتی بسیار فوریتر است. با افزایش دما، گسترش آتشسوزیهای جنگلی و خشکسالی، شواهد بهروشنی نشان میدهد که تغییر اقلیم خطری برای آینده نیست؛ واقعیت امروز ماست.»
با درک این که تغییر اقلیم و تنوع زیستی بهطور جداییناپذیری به هم پیوند خوردهاند، راهبرد تنوع زیستی اروپا ۲۰۳۰ هدف خود را حفاظت و احیای زیستبومهای طبیعی اتحادیه اروپا قرار داده است. تا پایان سال ۲۰۲۵ حدود نیمی از اقدامهای توصیهشده در این راهبرد یا اجرایی شده بود یا به پایان رسیده بود و بسیاری از اقدامهای دیگر نیز در دست اجرا بود.
افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر
با وجود تصویر تیرهای که رخدادهای حدی اقلیمی ترسیم میکند، دلیل دیگری برای احتیاط همراه با امیدواری وجود دارد. بخش انرژیهای تجدیدپذیر اروپا در حال پاسخگویی به این چالش است. در سال ۲۰۲۵ منابع تجدیدپذیر نزدیک به نیمی از برق اروپا (۴۶.۴ درصد) را تامین کردند و انرژی خورشیدی با ثبت رکوردی تازه ۱۲.۵ درصد از کل تولید برق را به خود اختصاص داد.
این پیشرفت برای گذار اروپا به اقتصادی کمکربن حیاتی است؛ گذاری که وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش میدهد و انتشار گازهای گلخانهای را پایین میآورد.
مائورو فاکینی، رئیس واحد کوپرنیکوس در کمیسیون اروپا میگوید: «نگهداری از دادههای روزآمد و قابل اتکای خودمان درباره سامانه زمین برای اتخاذ تصمیمهای سیاستی آگاهانه در اقلیم بهسرعت در حال تغییر کنونی حیاتی است… و به ما کمک میکند حاکمیت، محیط زیست، سامانههای غذایی، امنیت و اقتصاد خود را حفظ کنیم.»
فلوریان پاپنبرگر، مدیرکل مرکز اروپایی پیشبینیهای میانمدت هوا (ECMWF) میافزاید: «این گزارش نقشهراهی برای آینده ارائه میکند؛ با بینشهای روشن و قابل اجرا برای پشتیبانی از سیاستگذاری و کمک به افکار عمومی تا بهتر اقلیم در حال تغییر زندگی خود را درک کنند.»