فقط ۱۳ کشور جهان هوای امن تنفس می‌کنند؛ سه کشور در اروپا

تنها ۱۴ درصد شهرهای جهان هوای سالم تنفس می‌کنند که از ۱۷ درصد سال قبل کمتر است.

آگهی

آگهی

شرکت سوئیسی پایش آلودگی «آی‌کیوایر» برای گزارش تازه منتشرشده گزارش جهانی کیفیت هوا ۲۰۲۵ (منبع به زبان انگلیسی) داده‌های ۹۴۴۶ شهر در ۱۴۳ کشور، منطقه و قلمرو را تحلیل کرده است.

این گزارش نشان می‌دهد کیفیت هوا در سراسر جهان در حال بدتر شدن است که عمدتا نتیجه تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت‌های انسانی است. به‌ویژه دود آتش‌سوزی‌های جنگلی در سال ۲۰۲۵ همراه با توفان‌های گرد و غبار و دیگر رویدادهای حدی جوی که با سوزاندن سوخت‌های فسیلی تشدید شده‌اند، به افت کیفیت هوا دامن زده‌اند.

در بدترین سال ثبت‌شده از نظر آتش‌سوزی‌های جنگلی در اتحادیه اروپا، شعله‌ها سراسر اروپا را درنوردید و در اوج بی‌سابقه خود در ماه اوت مزارع، جنگل‌ها و خانه‌ها را ویران کرد. شرایط حدی آب‌وهوایی در سراسر قاره دست‌کم ۴۳ میلیارد یورو خسارت اقتصادی کوتاه‌مدت برجای گذاشت که موج‌های گرمای مرگبار، سیل‌ها و خشکسالی‌ها محرک اصلی آن بودند.

سازمان جهانی بهداشت برای ذرات معلق ریز موسوم به PM2.5 به دلیل خطرهای بهداشتی مرتبط با آنها حد مجاز تعیین کرده است. اندازه بسیار کوچک این ذرات، کمتر از ۲٫۵ میکرومتر قطر، باعث می‌شود ذرات ریز و قابل استنشاق PM2.5 بتوانند به عمق ریه‌ها نفوذ کنند و وارد جریان خون شوند. این ذرات با مشکلات تنفسی، بیماری‌های قلبی و عروقی و بیماری‌های بلندمدتی مانند سرطان مرتبط دانسته می‌شوند.

اکنون تنها سه کشور اروپایی در محدوده‌های ایمن تعیین‌شده قرار می‌گیرند.

کدام نقاط اروپا بهترین و بدترین کیفیت هوا را دارند؟

در اروپا، آندورا، استونی و ایسلند تنها کشورهایی بودند که در سال ۲۰۲۵ با رهنمود سالانه سازمان جهانی بهداشت درباره PM2.5 برابر ۵ میکروگرم در هر مترمکعب (µg/m³) همخوانی داشتند.

این کشورها در میان تنها ۱۳ کشور و قلمرو در جهان قرار دارند که در محدوده‌های ایمن باقی ماندند. دیگر کشورها و قلمروها شامل استرالیا، باربادوس، برمودا، پلی‌نزی فرانسه، گرانادا، کالدونیای جدید، پاناما، پورتوریکو، رئونیون و جزایر ویرجین آمریکا بودند.

این یعنی ۱۳۰ کشور از ۱۴۳ کشور تحت پوشش گزارش، معادل ۹۱ درصد، نتوانستند با رهنمودهای ایمنی تطبیق داشته باشند.

پنج کشور آلوده جهان عبارت بودند از پاکستان (۶۷٫۳ µg/m³)، بنگلادش (۶۶٫۱ µg/m³)، تاجیکستان (۵۷٫۳ µg/m³)، چاد (۵۳٫۶ µg/m³) و جمهوری دموکراتیک کنگو (۵۰٫۲ µg/m³).

۲۵ شهر آلوده جهان همگی در هند، پاکستان و چین قرار داشتند و هند میزبان سه شهر از چهار شهر آلوده جهان بود، از جمله شهری که رتبه اولی نه چندان افتخارآمیز را به خود اختصاص داد.

لونِی در ایالت اوتار پرادش در شمال هند میانگین سالانه غلظت PM2.5 برابر ۱۱۲٫۵ µg/m³ داشت؛ رقمی که تقریبا ۲۳ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۴ و بیش از ۲۲ برابر رهنمود سازمان جهانی بهداشت است. یک نظرسنجی در سال ۲۰۲۴ نشان داد ترافیک، انتشارهای صنعتی، گرد و غبار جاده‌ای و رهاسازی غیرقانونی زباله مهم‌ترین منابع آلودگی در این شهر هستند.

نیوودویل در آفریقای جنوبی کم‌‎آلوده‌ترین نقطه فهرست بود و میانگین سالانه غلظت PM2.5 در آن تنها ۱٫۰ µg/m³ ثبت شد. نیوودویل که بخشی از سرزمین پهناور و ناهموار منطقه ناماکوالند در کارو است، به دلیل شکوفه‌دهی سالانه گل‌ها، مقصد محبوب علاقه‌مندان به گل محسوب می‌شود.

آلوده‌ترین هوا در اروپا کجاست؟

در سراسر اروپا در سال ۲۰۲۵، ۲۳ کشور افزایش در میانگین سالانه غلظت PM2.5 را ثبت کردند، ۱۸ کشور کاهش را ثبت کردند و یک کشور تازه به فهرست اضافه شد.

آلودگی PM2.5 در سوئیس و یونان به دلیل دود آتش‌سوزی‌های جنگلی آمریکای شمالی و گرد و غبار صحرای آفریقا بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت. مالتا با کاهش تقریبا ۲۴ درصدی، بیشترین افت را ثبت کرد. این موفقیت تا حدی نتیجه تلاش‌های دیرینه برای دور کردن تولید برق از سوخت نفت سنگین و حرکت به سوی انرژی‌های تجدیدپذیر و همچنین سیاست‌های هدفمند برای کاهش انتشارهای ناشی از ترافیک است.

آی‌کیوایر همچنین رده‌بندی‌های زنده بر پایه پایش لحظه‌ای کیفیت هوا ارائه می‌کند. در زمان تنظیم این گزارش، پاریس در میان پنج شهر آلوده جهان قرار داشت؛ در کنار پکن، داکا، ووهان و سئول. لندن نیز در میان ۱۰ شهر اول بود.

پنجشنبه گذشته (۱۹ مارس) سرویس پایش جو کوپرنیکوس اتحادیه اروپا (CAMS) نسبت به سطوح بالای آلودگی PM2.5 در اروپا هشدار داد؛ آلودگی‌ای که ناشی از انتشارهای آمونیاک کشاورزی فصلی از کود شیمیایی، افزایش غلظت برخی انواع گرده و شرایط پایدار جوی بود.

به گفته کوپرنیکوس، آلودگی پس‌زمینه ناشی از سوزاندن سوخت فسیلی به‌ویژه در بخش‌هایی از اروپای شرقی و بالکان نیز به طور مداوم به افت کیفیت هوا کمک می‌کند.

آلمان، فرانسه، هلند، بلژیک، بریتانیا و ایرلند از جمله کشورهایی بودند که پیش‌بینی می‌شد طی روزهای آینده تحت تاثیر این شرایط قرار گیرند.

شکاف‌ها در داده‌های کیفیت هوا همچنان پابرجاست

در حالی که در ۵۴ کشور در گزارش جدید کیفیت هوای جهان میانگین سالانه PM2.5 افزایش یافت، ۷۵ کشور شاهد کاهش آن بودند و دو کشور تغییری را تجربه نکردند.

گرچه گزارش امسال ۱۲ کشور تازه را که در گزارش سال قبل حضور نداشتند دربر می‌گیرد، اما شکاف‌های مهم داده‌ای همچنان وجود دارد. به گفته آی‌کیوایر، تنها بخش کوچکی از جمعیت جهان به اطلاعات بسیار محلی و لحظه‌ای کیفیت هوا دسترسی دارند.

و در برخی نقاط اوضاع بدتر می‌شود. در مارس ۲۰۲۵، دولت ترامپبرنامه پایش جهانی کیفیت هوای وزارت خارجه آمریکا را کنار گذاشت و میلیون‌ها نفر را بدون دسترسی به داده‌ها رها کرد.

مرکز پژوهش درباره انرژی و هوای پاک (CREA) مستقر در فنلاند گزارش داد تلاش‌های پایشی در ۴۴ کشور تضعیف و ۶ کشور کاملا بدون پایش رها شدند.

فرانک هامس، مدیرعامل جهانی آی‌کیوایر، می‌گوید: «بدون پایش، نمی‌توانیم به طور کامل بفهمیم در هوایی که تنفس می‌کنیم چه می‌گذرد. گسترش دسترسی به داده‌های لحظه‌ای به جوامع امکان می‌دهد دست به اقدام بزنند. با کاهش انتشارها و رسیدگی به تغییرات اقلیمی می‌توانیم بهبودهای معنادار و ماندگاری در کیفیت هوای جهان ایجاد کنیم.»