در جهان فقط ۱۳ کشور هوای امن تنفس می‌کنند؛ سه کشور در اروپا

تنها ۱۴ درصد از شهرهای جهان هوای امن تنفس می‌کنند که نسبت به ۱۷ درصد در سال قبل کاهش داشته است.

آگهی

آگهی

شرکت سوئیسی پایش آلودگی «آیکوایر» داده های ۹ هزار و ۴۴۶ شهر در ۱۴۳ کشور، منطقه و قلمرو را برای گزارش تازه خود با عنوان 2025 World Air Quality Report (منبع به زبان انگلیسی) تحلیل کرده است.

نتیجه این بود که کیفیت هوا در سراسر جهان رو به وخامت است، عمدتا به دلیل تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت های انسانی. به ویژه دود آتشسوزیهای جنگلی همراه با توفان های گرد و غبار و سایر رخدادهای حدی آب و هوایی که در اثر سوزاندن سوختهای فسیلی تشدید شده اند، کیفیت هوا را در سال ۲۰۲۵ به شدت پایین آوردند.

در بدترین سال ثبت شده از نظر آتشسوزیهای جنگلی در اتحادیه اروپا، شعله ها سراسر قاره را درنوردیدند و در اوج خود در ماه اوت، مزارع، جنگلها و خانه ها را به ویرانی کشاندند. شرایط حدی آب و هوایی ناشی از موجهای گرمای مرگبار، سیل ها و خشکسالی ها دستکم ۴۳ میلیارد یورو خسارت اقتصادی کوتاه مدت در سراسر قاره بر جای گذاشت.

سازمان جهانی بهداشت برای ذرات معلق ریز یا PM2.5 به دلیل خطرهای بهداشتی ناشی از آنها، حدود ایمن تعیین می‌کند. اندازه بسیار کوچک این ذرات، کمتر از ۲.۵ میکرومتر، باعث می‌شود بتوانند عمیق وارد ریه ها شده و به جریان خون راه پیدا کنند. این ذرات با مشکلات تنفسی، بیماری های قلبی عروقی و بیماری های مزمن مانند سرطان پیوند خورده اند.

اکنون فقط سه کشور اروپایی در محدوده های ایمن قرار می‌گیرند.

در کدام نقاط اروپا بهترین و بدترین کیفیت هوا ثبت شده است؟

در اروپا، آندورا، استونی و ایسلند تنها کشورهایی بودند که در سال ۲۰۲۵ به راهنمای سالانه سازمان جهانی بهداشت برای PM2.5 یعنی ۵ میکروگرم بر متر مکعب (µg/m³) پایبند ماندند.

این سه در میان تنها ۱۳ کشور و قلمرو در جهان هستند که در محدوده های ایمن باقی ماندند. دیگر مناطق شامل استرالیا، باربادوس، برمودا، پلینزی فرانسه، گرانادا، کالدونیای جدید، پاناما، پورتوریکو، رئونیون و جزایر ویرجین آمریکا بود.

به این معنا که ۱۳۰ کشور از مجموع ۱۴۳ کشور تحت پوشش این گزارش، یعنی ۹۱ درصد آنها، نتوانستند به حدود ایمن دست یابند.

پنج کشور آلوده تر جهان عبارت بودند از پاکستان (۶۷.۳ µg/m³)، بنگلادش (۶۶.۱ µg/m³)، تاجیکستان (۵۷.۳ µg/m³)، چاد (۵۳.۶ µg/m³) و جمهوری دموکراتیک کنگو (۵۰.۲ µg/m³).

هر ۲۵ شهر آلوده تر جهان در هند، پاکستان و چین قرار داشتند و هند میزبان سه مورد از چهار شهر آلوده تر، از جمله صدرنشین نه چندان افتخارآمیز این فهرست بود.

لونی در ایالت اوتار پرادش در شمال هند به طور متوسط در سال، غلظت PM2.5 معادل ۱۱۲.۵ µg/m³ داشت که نزدیک به ۲۳ درصد بیشتر از سال ۲۰۲۴ و بیش از ۲۲ برابر حد راهنمای سازمان جهانی بهداشت بود. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ نشان داد ترافیک، انتشارهای صنعتی، گرد و غبار جاده ای و رهاسازی غیرمجاز زباله ها بزرگترین منابع آلودگی در این شهر هستند.

نیوووتویل در آفریقای جنوبی کم آلوده ترین نقطه در این فهرست بود و میانگین سالانه غلظت PM2.5 در آن تنها ۱.۰ µg/m³ ثبت شد. نیوووتویل که بخشی از چشم انداز پهناور و ناهموار منطقه ناماکوالند در ناحیه کارو است، به دلیل شکوفه دهی سالانه اش مقصد محبوب دوستداران گل محسوب می‌شود.

بدترین آلودگی هوا در اروپا کجاست؟

در سراسر اروپا در سال ۲۰۲۵، ۲۳ کشور افزایش در میانگین سالانه غلظت PM2.5 ثبت کردند، ۱۸ کشور با کاهش روبرو شدند و یک کشور نیز تازه به این فهرست افزوده شد.

آلودگی PM2.5 در سوئیس و یونان به دلیل دود آتشسوزیهای جنگلی در آمریکای شمالی و گرد و غبار صحرای آفریقا بیش از ۳۰ درصد افزایش یافت. مالتا با کاهش نزدیک به ۲۴ درصدی، بیشترین افت را ثبت کرد. این کاهش تا حدی نتیجه تلاشهای طولانی برای فاصله گرفتن تولید انرژی از نفت کوره سنگین و حرکت به سمت انرژیهای تجدیدپذیر و نیز سیاستهایی است که انتشارهای ناشی از ترافیک را هدف گرفته اند.

آیکوایر همچنین رتبه بندی های زنده بر اساس پایش لحظه ای کیفیت هوا ارائه می‌کند. در زمان نگارش این گزارش، پاریس در میان پنج شهر آلوده تر جهان قرار داشت؛ در کنار پکن، داکا، ووهان و سئول. لندن نیز در میان ۱۰ شهر نخست بود.

پنجشنبه گذشته (۱۹ مارس) سرویس پایش جو کوپرنیک اتحادیه اروپا (CAMS) درباره سطوح بالای آلودگی PM2.5 در اروپا هشدار داد؛ آلودگیی که ناشی از انتشار فصلی آمونیاک کشاورزی از کود، افزایش غلظت برخی گرده های گیاهی و پایداری شرایط جوی بود.

به گفته کوپرنیک، آلودگی پس زمینه ناشی از سوزاندن سوخت فسیلی به ویژه در بخشهایی از اروپای شرقی و منطقه بالکان نیز به طور مداوم به کیفیت نامطلوب هوا دامن می‌زند.

انتظار می‌رود آلمان، فرانسه، هلند، بلژیک، بریتانیا و ایرلند در روزهای پیش رو تحت تاثیر این وضعیت قرار بگیرند.

شکاف در داده های کیفیت هوا باقی است

در حالی که در گزارش تازه کیفیت هوای جهان، ۵۴ کشور با افزایش در میانگین سالانه PM2.5 روبرو شدند، ۷۵ کشور کاهش و دو کشور نیز بدون تغییر بودند.

اگرچه گزارش امسال ۱۲ کشور تازه را که سال گذشته در فهرست نبودند در بر می‌گیرد، شکاف های جدی داده ای همچنان وجود دارد. به گفته آیکوایر، تنها بخش کوچکی از جمعیت جهان به اطلاعات بسیار محلی و آنی درباره کیفیت هوا دسترسی دارند.

و در برخی نقاط، اوضاع بدتر هم شده است. در مارس ۲۰۲۵، دولت ترامپ برنامه وزارت خارجه آمریکا برای پایش جهانی کیفیت هوا را لغو کرد و میلیونها نفر را از دسترسی به داده ها محروم گذاشت.

مرکز پژوهش بر انرژی و هوای پاک (CREA) مستقر در فنلاند گزارش داد تلاشهای پایش در ۴۴ کشور تضعیف شده و شش کشور نیز کاملا بدون پایش مانده اند.

فرانک هامس، مدیرعامل جهانی آیکوایر، می‌گوید: «بدون پایش، نمی‌توانیم به طور کامل بفهمیم چه چیزی در هوایی که تنفس می‌کنیم وجود دارد. گسترش دسترسی به داده های آنی به جوامع امکان اقدام می‌دهد. با کاهش انتشارها و مقابله با تغییرات اقلیمی می‌توانیم بهبودهای معنادار و پایدار در کیفیت هوای جهان ایجاد کنیم.»