کارشناسان هشدار می دهند شهرهای اروپا هنوز با «تقویم قدیمی» تنظیم شدهاند و در سازگار شدن با افزایش شدید دمای بهار با مشکل روبهرو هستند.
بخشهای وسیعی از اروپا خود را برای دمای بسیار بالا در آخر هفته پیش رو آماده میکنند، در حالی که کارشناسان هشدار میدهند گرمای شدید در فصل بهار به «وضعیت عادی جدید» تبدیل شده است.
آگهی
آگهی
سازمان ملی هواشناسی اسپانیا، امت (AMET)، اعلام کرده است که انتظار میرود شبهجزیره ایبری در تعطیلات عمومی پنطیکاست با دورهای از «دمای استثنایی برای این زمان از سال» روبهرو شود.
برای آخر هفته در اغلب درههای اصلی، حداکثر دما در حدود 34 درجه سانتیگراد پیشبینی شده و درههای گوادیانا و گوادالکیویر شاهد اوجگیری دما تا حدود 38 درجه سانتیگراد خواهند بود.
امت در شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) اعلام کرده است که در امتداد ساحل کانتابریا نیز دمای 30 درجه سانتیگراد انتظار میرود و در نواحی داخلی این منطقه، دما تا حدود 34 درجه بالا میرود.
در روزهای پیش رو شبهای استوایی، یعنی زمانی که دما زیر 20 درجه سانتیگراد پایین نمیآید، در درههای گوادیانا و گوادالکیویر و همچنین درههای تاگوس، ابرو و بخشهای پایین دره دورو رخ خواهد داد.
امت میگوید برای آنکه این وضعیت در رده یک موج گرما قرار بگیرد باید مدت طولانیتری شاهد دمای بالا باشیم، با این حال به گفته این نهاد، دمای شب و روزی که اکنون پیشبینی شده بیشتر شبیه میانه تابستان است تا اواخر ماه مه.
اداره هواشناسی بریتانیا (Met Office) نیز اعلام کرده است که دما در انگلستان طی آخر هفته افزایش مییابد، بهویژه در جنوب کشور که احتمال میرود روز شنبه (23 مه) دما به 30 درجه و روز یکشنبه (24 مه) به 32 درجه برسد.
پیشبینیها حاکی است که دما روز دوشنبه (25 مه) در اوج خود قرار میگیرد و جنوب انگلستان و منطقه میدلندز ممکن است با گرمای غیرمعمول 33 درجه روبهرو شوند.
استیو کوخر از اداره هواشناسی بریتانیا میگوید: «احتمال دارد رکوردهای دمایی ماه مه و بهار در بریتانیا در تعطیلات بانک آخر هفته شکسته شود، زیرا دماهای پیشبینیشده از رکورد فعلی 32.8 درجه سانتیگراد فراتر میرود.» او اضافه میکند: «علاوه بر گرم بودن هوا، بخش زیادی از بریتانیا شاهد شرایط خشک و آفتابی خواهد بود.»
در آلمان، پیشبینیکنندگان انتظار دارند در طول آخر هفته دما به 30 درجه سانتیگراد برسد و داغترین روز در دوشنبه پنطیکاست رقم بخورد.
دومینیک یونگ، کارشناس هواشناسی، میگوید: «بسیاری از مناطق با اوج دمای 22 تا 28 درجه سانتیگراد روبهرو خواهند شد. در امتداد راین علیا، منطقه راینماین و مناطقی در جهت براندنبورگ، حتی مقادیر اوج تا 31 درجه سانتیگراد نیز ممکن است ثبت شود.»
بر اساس آخرین پیشبینیها، دمای پاریس این آخر هفته به 33 درجه سانتیگراد میرسد و این وضعیت تا هفته آینده ادامه مییابد، در حالی که در رم متوسط دما کمی پایینتر و حدود 31 درجه خواهد بود. در لیسبون نیز دما امروز به 31 درجه میرسد و سپس روز شنبه به 28 درجه و روز یکشنبه به 27 درجه کاهش پیدا میکند.
آیا دماهای اوجگرفته بهاری «وضعیت عادی جدید» شده است؟
مدلهای اقلیمی نشان میدهند موجهای گرمای ماه ژوئن در اروپا اکنون حدود 10 برابر محتملتر از دوران پیشاصنعتی است و برای ماه مه نیز همان روند در حال ظاهر شدن است.
ایونا ورگینی، بنیانگذار سامانه جهانی پیشبینی هوا WFY24 (منبع به زبان انگلیسی)، به یورونیوز ارث میگوید: «آلمان نمونه خوبی است: روزی با دمای 30 درجه سانتیگراد در حوالی پنطیکاست که زمانی یک استثنا محسوب میشد، از رخدادی نادر در دهه 1980 به وضعیتی تبدیل شده که کشور اکنون به طور منظم آن را تجربه میکند.»
او اضافه میکند: «این نوع جابهجایی در توزیع پایه همان چیزی است که واقعاً معنای وضعیت عادی جدید را توضیح میدهد. موضوع تنها یک رویداد حدی نیست، بلکه خود منحنی دما است که جابهجا شده است.»
ورگینی هشدار میدهد که زیرساختها، کشاورزی و نظامهای بهداشت عمومی هنوز «با تقویم قدیمی تنظیم شدهاند» و به این معنا است که کشورها برای مواجهه با دماهای بالا در این مقطع زودهنگام از سال آماده نیستند.
او میگوید: «یک روز 38 درجهای در جنوب اسپانیا در میانه ماه مه، کشوری را غافگیر میکند که نظام گردشگری، انرژی و بیمارستانی آن هنوز در وضعیت تابستانی قرار نگرفته است.»
حوضه مدیترانه، شامل ایتالیا، یونان، پرتغال، اسپانیا و جنوب فرانسه، همچنان کانون اصلی این مسئله باقی مانده است. سال گذشته این کشورها با زنجیرهای از موجهای کشنده گرما، خشکسالی و آتشسوزیهای جنگلی روبهرو شدند که قاره را درنوردید.
با این حال، افزایش دورههای گرمای شدید بر کشورهای معمولاً خنکتر نیز اثر گذاشته است؛ کشورهایی که ساختمانهای مسکونی، شبکههای حملونقل و بیمارستانهایشان هرگز برای گرما طراحی نشده بود.
ورگینی میگوید: «بعدازظهر 32 درجهای در هلسینکی اختلال بیشتری ایجاد میکند تا بعدازظهر 40 درجهای در سویا.»
او میافزاید: «بریتانیا نیز همین الگو را دنبال میکند. دمای حدود 30 درجه در ماه مه بسیار بالاتر از میانگین تاریخی برای این مقطع از بهار است و ساختمانها و شبکه ریلی کشور هر بار که چنین شرایطی تکرار میشود همچنان دچار مشکل میشوند.»
گزارش مهمی که 20 مه از سوی کمیته تغییرات اقلیمی بریتانیا (CCC) منتشر شد هشدار میدهد که استفاده از سیستمهای تهویه مطبوع بهزودی برای محافظت از بسیاری شهروندان در برابر گرمای غیرقابلتحمل تابستان، بهویژه در خانه سالمندان، بیمارستانها و مدارس، «گریزناپذیر» خواهد شد.
اروپا چگونه خود را برای گرمای شدیدتر آماده میکند؟
دمای سوزان در اروپا دیگر به سختی قابل نادیده گرفتن است و برخی کارشناسان گرمای شدید را «مرگبارترین خطر زیستمحیطی» دوران ما توصیف میکنند.
پژوهشگران امپریال کالج لندن و دانشکده بهداشت و طب گرمسیری لندن دادههای 854 شهر اروپایی را بررسی کردند و دریافتند تغییرات اقلیمی مسئول 68 درصد از 24 هزار و 400 مورد مرگ ناشی از گرما در تابستان گذشته بوده است؛ تغییری که دماها را تا 3.6 درجه سانتیگراد بالا برده است.
فعالیتهای انسانی، بهویژه سوزاندن سوختهای فسیلی مانند زغالسنگ، نفت و گاز، محرک اصلی گرمایش جهانی است.
کشورهایی که از یک موج گرما بیشترین آسیب را دیدند رومانی، بلغارستان، یونان و قبرس بودند؛ جایی که از 21 تا 27 ژوئیه برآورد میشود حدود 950 مرگ ناشی از گرما در دمایی تا 6 درجه بالاتر از میانگین رخ داده باشد، یعنی حدود 11 مرگ روزانه به ازای هر یک میلیون نفر.
با افزایش دما خطر سیلاب نیز بیشتر میشود، زیرا به ازای هر یک درجه افزایش دمای هوا، جو میتواند حدود هفت درصد رطوبت بیشتری در خود نگه دارد که این خود میتواند به بارشهای شدیدتر و پرفشارتر منجر شود.
گرمای مرگبار سال گذشته بحثهای بیشتری را برانگیخته است درباره اینکه اروپا چگونه میتواند بهتر با تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن کنار بیاید.
ورگینی معتقد است: «کشورهایی در دهه پیش رو بهتر عمل خواهند کرد که گرما را یک وضعیت اضطراری بهداشت عمومی بدانند نه صرفاً یک خبر هواشناسی، نه الزاماً کشورهایی که پول بیشتری دارند.»
او میگوید: «آتن، بارسلونا و سویا در این مسیر گام برداشتهاند، اما بیشتر نقاط دیگر اروپا هنوز کار را شروع نکردهاند.»
پناهگاههای اقلیمی در شهرهای داغ اسپانیا در حال گسترش است
پناهگاههای اقلیمی بهطور فزایندهای به «اجزای حیاتی» راهبردهای شهری تبدیل میشوند، زیرا مرگومیر ناشی از گرما در اروپا همچنان رو به افزایش است.
الویرا خیمنس ناوارو، دانشجوی دکتری در مرکز پژوهشی تحول دیجیتال و حکمرانی دانشگاه باز کاتالونیا (UOC-DIGIT (منبع به زبان انگلیسی))، به یورونیوز ارث میگوید: «با افزایش رویدادهای گرمای شدید، اتخاذ تدابیر سازگاری در محیطهای شهری بیش از پیش ضروری میشود.»
او ادامه میدهد: «ممکن است شهرداریها منابع محدودی برای تضمین دسترسی عادلانه و نزدیک به پناهگاههای اقلیمی داشته باشند، بنابراین حکمرانی مشارکتی و استفاده از فضاهای خصوصی، مشروط بر تضمین دسترسی رایگان و فراگیر، حیاتی است.»
اسپانیا در این عرصه پیشتاز است و یکی از پیشرفتهترین شبکههای پناهگاه اقلیمی جهان را در اختیار دارد. پس از تابستان کمسابقه سال گذشته که موج گرمای 16 روزه دما را تا 45 درجه سانتیگراد بالا برد، نخستوزیر اسپانیا، پدرو سانچز، اعلام کرد مجموعهای از ساختمانهای دولتی نیز برای پناه دادن به مردم در برابر گرمای شدید مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
این شبکه سراسری بر طرحهایی استوار است که پیشتر از سوی دولتهای منطقهای، از جمله در کاتالونیا، کشور باسک و مورسیا، ایجاد شده بود. بهعنوان نمونه در بارسلون، اکنون 400 پناهگاه اقلیمی در ساختمانهای عمومی مانند کتابخانهها، موزهها، مراکز ورزشی و مراکز خرید در دسترس است.
این فضاها که معمولاً دارای تهویه مطبوع، صندلی و آب رایگان هستند برای حفاظت از افرادی طراحی شدهاند که در خانه امکانات لازم برای مقابله با دمای بالا را ندارند، مانند سالمندان، نوزادان و افرادی که از پیش با مشکلات سلامتی روبهرو هستند.
این ابتکار نجاتبخش بهتدریج در حال گسترش است. برای مثال، ماه گذشته شورای عمومی بخارست در رومانی ایجاد شبکهای از پناهگاههای اقلیمی را برای حفاظت شهروندان در برابر موجهای گرما و دماهای بالا تصویب کرد.
رئیس مسئولیت مقابله با گرما در آتن، تلاشها برای حفاظت در برابر گرما را در پایتخت یونان هماهنگ میکند.
شهرها به دلیل پدیده جزیره گرمایی شهری که عمدتاً ناشی از مواد ساخت دست انسان مانند آسفالت و بتن است که گرمای خورشید را جذب و محبوس میکنند، از پیش از مناطق اطراف خود گرمتر هستند.
تا سال 2050 موجهای گرما بیش از 3.5 میلیارد نفر در سراسر جهان را تحت تاثیر قرار خواهد داد که نیمی از آنها در مراکز شهری زندگی خواهند کرد. برای مقابله با این خطر، مرکز آمریکایی تابآوری در برابر اقلیم، نخستین سمتهای «رئیس مسئول گرما» (Chief Heat Officer) را ایجاد و آزمایش کرده است.
این مسئولان وظیفه دارند «پاسخهای شهرداریها به گرمای شدید را یکپارچه کنند» و بر تسریع اقدامات موجود برای حفاظت در برابر گرما و آغاز طرحهای جدید برای کاهش خطرات عمومی تمرکز دارند.
آتن نخستین شهر اروپایی بود که یک رئیس مسئول گرما منصوب کرد؛ این سمت در سال 2021 و پس از الگو گرفتن از شهرستان میامیدید در ایالت فلوریدای آمریکا، به الیسابت بارجیانی واگذار شد.
بارجیانی که ریاست اداره تابآوری و پایداری آتن را نیز بر عهده دارد، روی بهروزرسانی برنامه اقدام اقلیمی آتن (2022) کار میکند و در برنامه تسهیلات مالی سرمایه طبیعی بانک سرمایهگذاری اروپا (NCFF) برای ایجاد چهار پروژه شهری با زیرساختهای سبز و آبی با اثرگذاری بالا مشارکت دارد.
تا کنون، بارجیانی امکانسنجی و مطالعات منظر تعدادی از فضاهای عمومی آتن را انجام داده، روششناسی ایجاد خیابانهای درختکاری جدید را معرفی کرده و نقشهبرداری سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) و فهرست درختان باغ ملی و شهر را آغاز کرده است.
ورگینی میگوید: «سپردن مسئولیت برنامهریزی برای گرما به یک نقطه متمرکز، اثربخشتر از آن است که این مسئولیت میان چندین اداره شهرداری تقسیم شود.»
آزمون مقاومت در برابر گرما، پاریس را برای آیندهای با دمای 50 درجه آماده میکند
اگرچه تصور دمای 50 درجه سانتیگراد ممکن است خیالی به نظر برسد، اروپا پیشتر در سال 2021 در سیسیل دمای سوزان 48.8 درجه را تجربه کرده است.
در سال 2023، شهر پاریس تمرینی موسوم به «پاریس در 50 درجه» را در دو منطقه شهری پاریس برگزار کرد تا خود را برای موجهای احتمالی گرمای شدید آماده کند.
این ابتکار، برنامهریزان شهری، کارشناسان سلامت، دانشمندان و مقامات عمومی را گرد هم آورد تا آسیبپذیری بخشهای کلیدی از جمله مسکن، بهداشت و درمان، انرژی و فضاهای عمومی را ارزیابی کنند.
در بخشی از این طرح، حدود 70 کودک وارد تونلی خنک و تاریک شدند که دمای آن بهطور ثابت روی 18 درجه حفظ میشود. آنها پس از ورود به زیرزمین، مامور شدند اثرات گرمای شدیدی را به نمایش بگذارند که ممکن است بهزودی به بخشی عادی از زندگی روزمره تبدیل شود.
بر اساس گزارشها (منبع به زبان انگلیسی)، برخی از کودکان خود را به جای افرادی قرار دادند که بر اثر مصرف غذای فاسدشده در پی قطع برق مسموم شدهاند و برخی دیگر نقش کسانی را بازی کردند که به دلیل نشت مونوکسید کربن از یک ژنراتور معیوب آسیب دیدهاند.
سپس کارکنان صلیب سرخ نقشآفرینی کردند که در چنین شرایطی چه کسانی را ابتدا به بیمارستان منتقل خواهند کرد و همزمان آتشنشانها، مقامات شهری و معلمان آشفتگی احتمالی ناشی از موج گرمایی با «مدت زمان بیسابقه» را شبیهسازی کردند.
گزارشی که درباره تمرین «پاریس در 50 درجه» منتشر شد نشان میدهد گرمای شدید تهدیدی جدی برای سلامت عمومی است، بهویژه برای گروههای آسیبپذیر مانند سالمندان، کودکان، کارکنان فضای باز و افراد کمدرآمد. این گزارش میافزاید زیرساختهایی مانند شبکه مترو و خطوط ریلی نیز ممکن است در برابر شدت گرما با اختلالهای جدی روبهرو شوند.
در این گزارش پیشنهاد شده است پاریس با افزایش پوشش گیاهی، ایجاد فضاهای عمومی سایهدار، کاهش سطوح ذخیرهکننده گرما، توسعه جزایر خنک و سازگار کردن مدارس و تاسیسات عمومی با شرایط گرمای شدید، به یک «شهر واحهای» تبدیل شود.
کمیسیون خطر گرما در بریتانیا با اوجگیری دما بهدنبال نجات جان شهروندان است
بریتانیا در ماه آوریل کمیسیون ملی خطر گرما را راهاندازی کرد تا بررسی کند چگونه میتوان تلاشها در سراسر کشور را برای مقابله با «پیامدهای گسترده» دماهای بالا بهبود بخشید.
این کمیسیون که در موسسه پژوهشی گرانتهام در زمینه تغییرات اقلیمی و محیط زیست در مدرسه اقتصاد و علوم سیاسی لندن مستقر است، نهادی مستقل از دولت خواهد بود، اما توصیههایی به دولت در سطح ملی و محلی ارائه خواهد کرد تا تهدید دماهای رو به افزایش برای جان شهروندان بریتانیایی کاهش یابد.
اما هاوارد بوید (CBE)، رئیس کمیسیون خطر گرما و استاد عمل در موسسه پژوهشی گرانتهام در زمینه تغییرات اقلیمی و محیط زیست، میگوید: «این کمیسیون نقشه راهی فراهم خواهد کرد تا اطمینان حاصل شود بریتانیا بدون به خطر انداختن اهداف اقتصادی یا اقلیمی، در برابر دماهای بالا مقاوم است.»
او تاکید میکند: «دولت باید سازگاری با گرمای شدید را در اولویت قرار دهد، در غیر این صورت جانهای بیشتری از دست خواهد رفت.»
علاوه بر توصیه به سیاستگذاران برای در اولویت قرار دادن استفاده از تهویه مطبوع و دیگر فناوریهای خنککننده در مدارس و بیمارستانها، گزارش کمیته تغییرات اقلیمی با عنوان «بریتانیا، سازگار شده» خواستار تدوین مقررات مربوط به حداکثر دمای مجاز در محیط کار شده و هشدار میدهد که این کشور «برای آب و هوایی ساخته شده که دیگر وجود ندارد».