انرژی خورشیدی به نجات اروپاییها از رشد شدید هزینه سوختهای فسیلی کمک میکند، اما کارشناسان هشدار میدهند که به علت اثر «بازگشت» قبوض انرژی هنوز ممکن است افزایش یابد.
از انرژی خورشیدی به عنوان «ستاره درخشان» گذار اروپا به انرژی پاک یاد میشود؛ منبعی که شوکهای پرنوسان سوختهای فسیلی را برای خانوارها تا حدی خنثی کرده است.
آگهی
آگهی
در میانه جنگ علیه ایران که قیمت نفت و گاز را سر به فلک برده، اروپاییها برای دستیابی به استقلال انرژی به تکاپو افتادهاند.
در آلمان، شرکت انرژیهای تجدیدپذیر Enpal BV میگوید از زمان آغاز درگیری آمریکا و اسرائیل در خاورمیانه، تعداد پرسشها درباره نصب پنلهای خورشیدی حدود ۳۰ درصد افزایش یافته است؛ در همین حال، برند خورشیدی 1KOMMA5° GmbH هم از تقریبا دو برابر شدن علاقه به انرژی خورشیدی خبر داده است.
در بریتانیا، شرکت انرژی EON گزارش داده است که علاقه به خورشیدی میان ۲۳ فوریه تا اول مارس ۲۳ درصد جهش کرده و سپس بین ۲ تا ۸ مارس ۶۳ درصد دیگر افزایش یافته است.
تنها پنلهای سنتی خورشیدی روی پشتبام نیستند که رونق گرفتهاند. انجمن صنفی SolarPower Europe که نماینده بخش فتوولتاییک خورشیدی در اروپاست میگوید فروش سامانههای خورشیدی قابلوصل (plug-in) هم در سراسر قاره رو به افزایش است، هرچند «به دست آوردن آمار دقیق کار آسانی نیست».
چرا سامانههای خورشیدی قابلوصل در اروپا جا باز میکنند؟
آلمان سالهاست که در حرکت به سوی برق خورشیدی قابلوصل پیشرو است؛ تنها بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ بیش از یک میلیون سامانه نصب شده است. این رونق عمدتا به مشوقهای دولتی نسبت داده میشود که خریداران سامانههای قابلوصل را از طریق تعرفههای خرید تضمینی برق تشویق میکند و برای هر واحد برقی که به شبکه تزریق میشود قیمت ثابتی میپردازد.
حذف مالیات بر ارزش افزوده و سقوط قیمتها نیز این فناوری را بسیار در دسترستر کرده است. بقیه اروپا در پذیرش سامانههای خورشیدی قابلوصل کند عمل کردهاند، اما تغییر قوانین ممکن است به زودی این وضعیت را دگرگون کند.
آوریل گذشته، بلژیک نصب خودکار پنلها را قانونی کرد و به مالکان خانه اجازه داد بدون نیاز به پرداخت هزینه نصاب مجاز، پنلهای خورشیدی قابلوصل بخرند. اسپانیا هم اخیرا جهش در فروش را ثبت کرده و شرکت Tornasol Energy سال گذشته بیش از ۱۳۰۰ خانه را به کیتهای خورشیدی مجهز کرده است.
بریتانیا جدیدترین کشور اروپایی است که محدودیتهای مربوط به سامانههای خورشیدی قابلوصل را برمیدارد و اخیرا اعلام کرده است که پنلهای کمهزینه از طریق خردهفروشان ارزانقیمتی مثل Lidl و Iceland در دسترس خواهد بود.
از میان ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپا، تنها سوئد و مجارستان هنوز استفاده از دستگاههای خورشیدی قابلوصلِ نصبشده توسط خود افراد را ممنوع کردهاند.
خورشیدی قابلوصل در برابر پنلهای سنتی روی پشتبام؛ کدام گزینه بهتر است؟
هزینه نصب سامانههای خورشیدی روی پشتبام در اروپا بسته به اندازه سامانه و این که آیا همراه آن باتری خورشیدی هم خریده میشود یا نه، تفاوت زیادی دارد. قیمتها میتواند از حدود ۷۰۰۰ تا ۳۰ هزار یورو متغیر باشد، هرچند در چند کشور مشوقهایی مانند یارانه و کمکهزینه برای پوشش بخشی از هزینه نصب در نظر گرفته شده است.
دوره بازگشت سرمایه در سامانههای خورشیدی پشتبامی نیز به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله محل قرارگیری پنلها، میزان تابش خورشید و عادات مصرف برق خانوار.
به گفته بنیاد صرفهجویی انرژی بریتانیا (Energy Savings Trust)، بدون در نظر گرفتن پرداختهای مربوط به فروش برق مازاد، یک خانه در لندن با سامانه خورشیدی پشتبامی اگر ساکنانش در طول روز در خانه باشند میتواند سالانه حدود ۶۵۰ پوند (۷۵۰ یورو) صرفهجویی کند. این رقم اگر افراد بیشتر روز را بیرون از خانه باشند و حوالی ساعت ۶ عصر برگردند، به ۵۳۰ پوند (۶۱۱ یورو) کاهش مییابد.
این ارقام نشان میدهد سامانههای خورشیدی پشتبامی برای کسانی که در ساعات روز برق بیشتری مصرف میکنند، مانند بازنشستگان یا افرادی که از خانه کار میکنند، مزیت قابل توجهی دارد.
کیان میلروی، مهندس برق در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر در شرکت Heatable (منبع به زبان انگلیسی)، به یورونیوز ارث میگوید: «یک سامانه معمولی پشتبامی میتواند کاهش چشمگیری در قبوض ایجاد کند، بهویژه برای خانههایی که در طول روز به دلیل شارژ خودروهای برقی یا استفاده از پمپ حرارتی مصرف بالایی دارند.»
او اضافه میکند: «هزینه اولیه بدیهی است که بالاتر است و دوره بازگشت طولانیتر، اما در مجموع ارزش بیشتری فراهم میکند.»
میلروی سامانههای خورشیدی قابلوصل را که در بریتانیا با قیمتهایی از حدود ۴۰۰ پوند (۴۶۱ یورو) عرضه میشوند بیشتر یک «محصول مکمل» میداند که برای مستاجران، ساکنان آپارتمانها یا هر کسی که امکان نصب پنلهای فتوولتاییک روی پشتبام را ندارد مناسبتر است.
او توضیح میدهد: «این سامانهها مزایای خود را دارند، اما محدودند. نصبشان بسیار سادهتر است، اما آنقدر برق تولید نمیکنند که بتوانند به طور چشمگیری قبوض را کاهش دهند.»
بر خلاف آلمان، پریزهای خانگی در بریتانیا اصولا برای تزریق معکوس برق به شبکه طراحی نشدهاند؛ به این معنا که خانوارهایی که از سامانههای خورشیدی قابلوصل استفاده میکنند، بر خلاف دارندگان پنلهای پشتبامی، نمیتوانند برق مازاد خود را به شبکه بفروشند.
با این حال، سامانههای خورشیدی قابلوصل اساسا برای تولید مقادیر عظیم برق طراحی نشدهاند و بیشتر هدفشان کمک به تامین برق لوازم همیشه روشن مانند یخچال، روترهای وایفای و دیگر دستگاههای در حالت آمادهبهکار است.
ناتالی متی، کارشناس انرژی در وبسایت Uswitch.com (منبع به زبان انگلیسی)، به یورونیوز ارث میگوید: «پنلهای قابلوصل که بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ وات برق تولید میکنند ممکن است بتوانند لوازم کممصرفی مثل آرامپزها را (که بسته به اندازه حدود ۳۰۰ وات مصرف دارند) تغذیه کنند، اما برای دستگاههای پرمصرفی مانند کولرهای قابلوصل یا سرخکنهای بدون روغن کافی نخواهد بود.»
تحلیلی که وبسایت Carbon Brief (منبع به زبان انگلیسی) انجام داده نشان میدهد پنلهای خورشیدی قابلوصل میتوانند در طول ۱۵ سال عمر خود برای یک خانوار معمولی بریتانیایی حدود ۱۱۰۰ پوند (نزدیک به ۱۲۶۱ یورو) صرفهجویی به همراه داشته باشند. در مقابل، پنلهای پشتبامی میتوانند در همان دوره تا ۱۵ هزار پوند (۱۷۳۱۶ یورو) یا حتی بیشتر صرفهجویی ایجاد کنند و بیشتر سامانهها ظرف ۶ تا ۱۰ سال هزینه خود را برمیگردانند.
آیا انرژی خورشیدی میتواند عملا قبوض برق را بالا ببرد؟
در حالی که اروپاییها برای کاهش قبض برق خود روی سامانههای خورشیدی سرمایهگذاری میکنند، گاهی نتیجه برعکس میشود.
این پدیده که به آن «اثر بازگشت خورشیدی» گفته میشود زمانی رخ میدهد که خانوارها به دلیل این تصور که پنلهایشان منبع نامحدود برق رایگان است، بیش از حد معمول برق مصرف میکنند.
میلروی میگوید: «یک مجموعه کوچک قابلوصل شاید چند صد وات برق تولید کند، اما در ذهن صاحبخانه این یعنی انرژی رایگان، و همین باعث میشود شروع به مصرف بیشتر برق کند.»
اثر بازگشت خورشیدی که میتواند در خانههای دارای پنلهای پشتبامی هم رخ دهد، اغلب باعث میشود خانوارهایی که از انرژی خورشیدی استفاده میکنند با افزایش قبوض روبهرو شوند و در نتیجه مدت زمان لازم برای بازگشت سرمایه آنها طولانیتر شود.
با این حال، اگر آگاهانه تلاش شود سطح مصرف برق ثابت نگه داشته شود، میتوان تا حد زیادی از بروز این اثر جلوگیری کرد.