در حالی که مقامهای اروپایی از نقش احتمالی روسیه، ایران و گروههای هکری غیردولتی سخن میگویند، پاریس با انتشار اسنادی، تهران را به دست داشتن در برخی از این حملات متهم کرد؛ اتهامی که پرسشهای تازهای درباره گسترش رویارویی ایران و غرب به خاک اروپا مطرح میکند.
در نخستین ساعات بامداد ۱۲ اکتبر، در راهروهای خالی دهها سوپرمارکت در سراسر فرانسه، هشدارهای مربوط به دمای یخچالهای صنعتی فعال شدند. فرد یا افرادی در جایی، کنترل سامانه رایانهای مدیریت یخچالها و فریزرها را به دست گرفته و دما را به سطوحی غیرقابلتصور افزایش داده بودند. نتیجه این حمله، فاسد شدن مواد غذایی به ارزش دهها هزار یورو و وارد آمدن خساراتی به سامانههای فناوری اطلاعات بود.
اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا (ECFR) در تحلیلی به قلم الی گرانمایه، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در این اندیشکده، از افزایش تهدیدهای ترکیبی منتسب به ایران علیه امنیت داخلی اروپا خبر داده و خواستار هماهنگی دولتهای اروپایی برای جلوگیری از حملات احتمالی آینده شده است.
این گزارش با اشاره به بیانیه رهبر جمهوری اسلامی که هشدار داده که اگر آمریکا و اسرائیل حملات خود را از سر بگیرند، ایران «بدون محدودیت جغرافیایی» پاسخ خواهد داد؛ فعالیتهای ایران و انگیزههای احتمالی پشت آنها را بررسی کرده و چهار رویکرد اصلی را برای کاهش احتمال حملات بیشتر به اروپا پیشنهاد داده است.
هرچند که روزنامه اسپانیایی الپائیس در گزارشی روسیه، ایران و چین را در کنار یکدیگر در مظان اتهام قرار میدهد و در گزارش مینویسد مقامهای اروپایی هنوز از نسبت دادن قطعی مسئولیت این حملات به یک بازیگر مشخص خودداری میکنند. این گزارش مینویسد احتمال دست داشتن بازیگران غیردولتی که به دنبال سوءاستفاده از شرایط موجود هستند نیز در برخی از این حملات رد نشده است.
نمونههای بیشمار حملات مرتبط با ایران در اروپا
پس از حمله گسترده به یخچالهای تجاری در فرانسه در ماه اکتبر، پاریس تهران را به انجام «نخستین کارزار تهاجمی سایبری که صرفا با هدف خرابکاری در خاک این کشور انجام شده است» متهم کرد.
سه هفته بعد، همین اتفاق در بلژیک، ایرلند، سوئد، استونی، لوکزامبورگ و فنلاند تکرار شد. چند روز پس از آن نیز حمله دیگری سه مرکز سازمان ملی انتقال خون فرانسه را هدف قرار داد.
در پروندهای جنجالی دیگر، در ماه سپتامبر یک حمله احتمالی پهپادی به پایگاه آمریکایی «آرایاف فیرفورد» در بریتانیا ظاهرا پیش از اجرا خنثی شد. پس از آن، آمریکا بمبافکنهای خود را که از آنها برای حمله به ایران استفاده کرده بود، از این پایگاه خارج کرد.
اندی برنهام، نخستوزیر بریتانیا، نیز همانند مقامهای فرانسوی که ایران را مسئول حملات سایبری دانسته بودند، اعلام کرد که دستگاه امنیتی ایران «تقریبا بهطور قطع» پشت تهدیدهای مربوط به این پایگاه قرار داشته است.
اگرچه حمله به پایگاه فرفورد خنثی شد، در روزهای نخست جنگ آمریکا و ایران در سال جاری، یک پایگاه نظامی بریتانیا در قبرس هدف حمله پهپادی قرار گرفت؛ حملهای که به احتمال زیاد از سوی حزبالله لبنان، گروه مورد حمایت ایران، انجام شده بود.
تابستان امسال نیز هکرهای ایرانی به حمله موفقیتآمیز به یک نیروگاه برق در بریتانیا مرتبط دانسته شدند؛ حملهای که علاوه بر حملات منتسب به ایران علیه سامانههای آبرسانی در آمریکا صورت گرفت.
به فیسبوک یورونیوز فارسی بپیوندید
سپس تهدیدهای جعلی بمبگذاری آغاز شدند. ابتدا طی چند روز، دهها هواپیما در سراسر اروپا پیامهای هشدارآمیزی دریافت کردند. حتی برخی از این هواپیماها هنگام پرواز، با همراهی جنگندههای ایتالیا، فرانسه، مجارستان و بلغارستان تا زمان فرود اسکورت شدند.
اختلال در سرورهای مایکروسافت نیز در روز ۱۲ نوامبر، صدها هزار نفر را از دسترسی به ایمیل محروم کرد. این اختلال شهرداریها و دادگاههای هلند و همچنین بیمارستانهای بریتانیا را تحت تاثیر قرار داد؛ بهطوری که برخی بیمارستانها ناچار شدند نوبتهای درمانی را به تعویق بیندازند.
بعدازظهر جمعه نیز اداره هوانوردی فدرال آمریکا (FAA) به دلیل اختلال در ارتباطات مخابراتی، دستور توقف سراسری پروازها در این کشور را صادر کرد.
همچنین تهدیدهای ساختگی به هزاران مدرسه در ایتالیا رسیدند و دستکم ۳۰ مدرسه ناچار به تخلیه شدند. گویدو کروزتو، وزیر دفاع ایتالیا در این باره تاکید کرد این نوعی جنگ است که «در پایینتر از آستانه درگیری نظامی» جریان دارد و بهگونهای طراحی شده است که شناسایی و معرفی عامل حمله را دشوار کند.
او این هفته پس از حوادث مربوط به مدارس گفت: «همهچیز به هم مرتبط است؛ یخچالها، بانکهای خون در فرانسه، پهپادها، هواپیماها و تهدیدها. این دورانی است که در آن زندگی میکنیم. این حملات بخشی از راهبردی برای افزایش هرجومرج هستند. باید به این وضعیت عادت کنیم.»
در بلژیک نیز برنارد کانتن، وزیر کشور روز پنجشنبه انگشت اتهام را به سوی ایران گرفت. اما ماکسیم پروو، وزیر خارجه این کشور، چند ساعت بعد اظهارات او را اصلاح کرد و گفت شواهد موجود هنوز برای نسبت دادن روشن مسئولیت حملات کافی نیست.
واکنش ایران
ایران مسئولیت هیچیک از این حوادث در اروپا را بر عهده نگرفته و برخی از آنها را عملیات «پرچم دروغین» خوانده است. با این حال، تهران تهدید کرده است در صورتی که پایگاههای آمریکا در اروپا برای ازسرگیری حملات نظامی واشنگتن علیه ایران مورد استفاده قرار گیرند، آنها را هدف قرار خواهد داد.
ایران همچنین اعلام کرده است که عملا محدودیت خودخواسته استفاده از موشکهایی با برد بیش از دو هزار کیلومتر را کنار خواهد گذاشت؛ اقدامی که اروپا را نیز در محدوده برد موشکی این کشور قرار میدهد.
در مجموع، گزارش اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا خطر انواع مختلف حملات ایران علیه خود اروپا را در حال افزایش میبیند.
گروههای هکری و پیچیدگی بازیگران
روزنامه اسپانیایی الپائیس ماجرا را پیچیدهتر مطرح میکند. این روزنامه با اشاره به دو گروه هکری مرتبط با کرملین به نامهای «NoName057(16)» و «Z-Pentest» مینویسد که آنها مسئولیت حملات به سامانههای سرمایشی و یخچالها را بر عهده گرفتند.
آژانس اتحادیه اروپا برای امنیت سایبری (ENISA) نیز در گزارشی در ماه سپتامبر با اشاره به آسیبپذیریهای اروپا مینویسد، گروه طرفدار روسیه «NoName057(16)» که اکنون مسئولیت حملات به یخچالهای سراسر اروپا را نیز بر عهده گرفته، فعالترین بازیگر در حمله به بخش حملونقل، بانکها و نهادهای دولتی اروپا معرفی شده است.
بر اساس این گزارش، ممکن است کارزارهای جاسوسی دولتی بین شش ماه تا چهار سال طول بکشد تا شناسایی و افشا شوند.
مقامهای هوانوردی ایتالیا نیز اعلام کردند یک گروه روسی با گرایشهای زنستیزانه و برتریطلبی نژادی، مسئولیت ارسال برخی از ایمیلهای حاوی تهدیدهای جعلی بمبگذاری را پذیرفته است.
روسیه نیز طی ماههای گذشته و همزمان با متوقف شدن پیشروی جنگ این کشور در اوکراین، جنگ ترکیبی خود علیه اروپا را تشدید کرده است. کرملین و نهادهای مرتبط با آن، از حمله به وبسایتها فراتر رفته و به ارسال پهپادهای انفجاری به سمت فرودگاهها روی آوردهاند؛ اتفاقی که تابستان امسال در فرودگاه لایپزیگ رخ داد.
آژانس اتحادیه اروپا برای امنیت سایبری (ENISA) از شرکتها خواسته است سامانههای خود را در برابر حملات مقاومتر کنند.
چرا ممکن است ایران حملات خود را تشدید کند؟
ایران مدتهاست به هدایت حملات گروههای تبهکار در سراسر اروپا متهم میشود؛ حملاتی که مخالفان سیاسی جمهوری اسلامی یا اهداف یهودی و اسرائیلی را نشانه میگیرند. با این حال، به نظر میرسد اهداف حملاتی که طی یک سال گذشته صورت گرفتهاند، با جنگ کنونی ارتباط دارند.
به گفته اندیشکده شورای روابط خارجی اروپا، این جنگ برای نخبگان حاکم بر ایران ماهیتی حیاتی و تعیینکننده دارد و احتمالا آستانه پذیرش خطر از سوی تهران را برای هدف قرار دادن اهداف مختلف افزایش داده است. در گذشته، به نظر میرسید ایران از حمله به اهدافی در اروپا که میتوانست مصداق «اقدام جنگی» تلقی شود، از جمله زیرساختهای حیاتی یا پایگاههای نظامی، پرهیز میکند؛ زیرا چنین اقداماتی ممکن بود واکنش تلافیجویانه شدیدی در پی داشته باشد.
اما ایران اکنون درگیر جنگ با دو قدرت هستهای است که آشکارا به دنبال تغییر رژیم در این کشور هستند؛ بنابراین، محاسبات تهران ممکن است تغییر کرده باشد.
تصمیمگیرندگان ایرانی با افزایش تهدیدها علیه اروپا احتمالا قصد دارند از موجهای جدید حملات جلوگیری کنند، مانع از اجرای آنها شوند و حتی پایتختهای اروپایی را به دلیل آنچه همدستی آنها در جنگ میدانند، مجازات کنند.
آنها ممکن است امیدوار باشند با نشان دادن توانایی خود برای گسترش پیامدهای جنگ فراتر از خاورمیانه و حتی تا داخل اروپا، آمریکا و اسرائیل را از ازسرگیری حملات بازدارند.
ایران از ابتدای سال جاری تلاش کرده است هزینههای این درگیری را در سطح جهانی احساسپذیر کند؛ اگرچه اروپاییها تاکنون هزینه جنگ را در جیب خود احساس کردهاند اما حملات اخیر نیز نوع تازهای از اختلال را به خانههای آنها کشانده است.
با وجود تلاش دولتهای اروپایی برای فاصله گرفتن از جنگ، آمریکا اجازه یافته است از پایگاههایی در سراسر اروپا، از جمله در ایتالیا، بریتانیا و بلغارستان، برای انجام عملیات جنگی استفاده کند. تلاش برای حمله به پایگاه فرفورد ممکن است واکنشی تلافیجویانه به تصمیم دولت بریتانیا برای کمک به حملات موسوم به «دفاعی» علیه ایران بوده باشد.
اظهارات برخی رهبران سیاسی اروپا نیز چندان کمکی به متمایز کردن این قاره از جنگ نکرده است. صدراعظم آلمان حملات اسرائیل را بهمنزله انجام «کار کثیف» به نمایندگی از اروپا توصیف کرد و پیشبینی کرد که عمر حکومت ایران «عملا به پایان رسیده است.» تهران این اظهارات را نشانه حمایت آلمان از جنگ تفسیر کرد.
تحریمها نیز بهشدت به روابط تجاری آسیب زدهاند. روابط سیاسی نیز از سال ۲۰۲۵ و پس از تصمیم فرانسه، بریتانیا و آلمان برای فعال کردن سازوکار بازگشت خودکار تحریمهای سازمان ملل علیه ایران، بهشدت پرتنش شده است.
با قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی خارجی اتحادیه اروپا در ماه فوریه و در شرایطی که ایران هماکنون در جنگ با آمریکاست، ممکن است این نهاد اکنون برای انجام حملات پرمخاطره در اروپا احساس محدودیت کمتری کند.
آیا ایران توانایی وارد کردن خسارات گسترده به اروپا را دارد؟
هرچند الی گرانمایه توانایی تهران برای انجام حملات مستقیم به ایران را محدود میداند، با این حال، تلاشهای ایران را از نظر آزمایش تواناییها و کسب تجربه بهمنظور تشدید احتمالی حملات در آینده موثر میداند.
با وجود تلاشهای آمریکا و اسرائیل برای تضعیف توان موشکی ایران، حملات تهران نیز دقیقتر شدهاند؛ از جمله حملاتی که تاسیسات آمریکا در اردن را هدف قرار دادند.
علاوه بر این، همانطور که حملات به پایگاه بریتانیا در قبرس و همچنین یخچالها، نیروگاهها و تاسیسات آبرسانی در کشورهای غربی نشان دادهاند، ایران احتمالا روشهای کمهزینه خود را برای ادامه آزمایش توان دفاعی اروپا گسترش خواهد داد؛ از جمله از طریق حملات سایبری، پهپادها و گروههای تبهکار.
او همچنین می نویسد که باید نسبت به احتمال همکاری اطلاعاتی و عملیاتی ایران و روسیه برای انجام جنگ ترکیبی در اروپا نگران بود. این دو کشور پیشتر همکاری نظامی خود را در سوریه و در زمینه توسعه فناوریهای پیشرفته پهپادی به نمایش گذاشتهاند.
اروپا در قبال حملات ایران چه باید بکند؟
رهبران اروپایی برای جلوگیری از تشدید این تهدیدها باید چهار رویکرد اصلی را دنبال کنند. نخست آنکه مسئولیت حملات را بهصورت مشترک و علنی به ایران نسبت دهند.
اتحادیه اروپا و کشورهای اروپایی مانند بریتانیا، نروژ و سوئیس باید هنگام واکنش به حوادث مهم، مانند خرابکاری در یخچالهای تجاری، بهجای موضعگیری جداگانه، در بیانیههای مشترک ایران را مسئول معرفی کنند و آن را بهطور علنی محکوم کنند. سپس باید تحریمهای هدفمندی علیه نهادهای ایرانی که این حملات را سازماندهی کردهاند، اعمال کنند.
همانطور که گفته شد، ایران مسئولیت هیچیک از حملات در اروپا را نپذیرفته است. این مسئله نشان میدهد که تهران احتمالا هنوز درباره میزان پیشروی در انجام عملیات در اروپا تصمیم قطعی نگرفته است.
نکته مهم این است که نسبت دادن مسئولیت حملات به ایران و افزایش نظارت رسانهای بر این موضوع میتواند در داخل ایران بحثهایی درباره هزینهها و منافع چنین اقداماتی ایجاد کند.
دوم آنکه از طریق کانالهای محرمانه، خواستار توقف حملات شوند. آنها باید این کار را از طریق کانالهای موجود اطلاعاتی و امنیتی با سپاه پاسداران انجام دهند، خطوط قرمز خود را بهروشنی مشخص کنند و پیامدهای ادامه حملات را توضیح دهند. قرار گرفتن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست سازمانهای تروریستی اتحادیه اروپا به معنای ممنوعیت هرگونه تماس با این نهاد نیست.
آنها همچنین میتوانند تهدید کنند که سفیران خود را فرا میخوانند یا سفارتخانههایشان را تعطیل میکنند؛ اقدامی که پیشتر در سال ۲۰۱۱ نیز انجام داده بودند.
این گزارش سپس مینویسد، تقویت همکاریهای اطلاعاتی و ضدجاسوسی میتواند به کشورهای اروپایی کمک کند تا برای مقابله با حملات ترکیبی ایران آماده شوند و مانع وقوع آنها شوند و در نهایت، پایتختهای اروپایی باید تلاشهای خود را برای کاهش تنشهای نظامی میان آمریکا، اسرائیل و ایران افزایش دهند.