اتحادیه اروپا از شهروندان میخواهد مدیریت ۷۲ ساعت نخستِ یک وضعیت اضطراری را خودشان بر عهده بگیرند. اما نظرسنجی دانشگاه لتونی نشان میدهد که تنها ۸ درصد از افراد احساس آمادگی میکنند.
مواد غذایی، آب و پول نقد. کیفهای آماده حمل اسناد و داروها. برنامههای تخلیه و مهارتهای عملی مانند آشپزی بدون برق و کمکهای اولیه.
دستورالعملهای جدید بحران کمیسیون اروپا به شهروندان توصیه میکند که در ۷۲ ساعت اول، زمانی که حملات سایبری یا پهپادی زیرساختهای حیاتی را خراب میکنند و بلایای طبیعی شبکههای حمل و نقل و ارتباطات را مختل میکنند، خودکفا باشند.
اما تعداد کمی از مردم امروز برای وقوع بحران آماده هستند. شاخص آمادگی فردی برای بحران بالتیک ۲۰۲۶ دانشگاه لتونی، که ساکنان ۱۰ شهر اروپایی در ۸ کشور شمال و شرق اتحادیه اروپا (بهعلاوه ایسلند و نروژ) را بررسی کرده، نشان داده است که تنها ۸٪ افراد احساس آمادگی کامل یا مطلق میکنند و ۴۴٪ قصد دارند آمادگی خود را ظرف شش ماه بهبود بخشند.
آمادگی امروز
حاجی لحبیب، کمیسر اتحادیه اروپا در امور برابری، آمادگی و مدیریت بحران، به یورونیوز گفت: «خودکفایی در ۷۲ ساعت اول بحران بسیار مهم است، زیرا فشار بر خدمات اورژانس را کاهش میدهد و به آنها اجازه میدهد تا بر نیازمندترین افراد تمرکز کنند.»
با این حال، شاخص آمادگی فردی در بحران بالتیک نشان میدهد که حداقل نیمی از ساکنان در هر شهر مورد بررسی امروز احساس آمادگی نمیکنند. دکتر ایوا بیرکا، محقق ارشد این شاخص، تعجب نمیکند. چیزی که او را متعجب میکند این است که هیچ چیز تغییر نمیکند.
بیرکا میگوید: «هیچوقت تا این حد در مورد آمادگی صحبت نشده است: بروشورهای ملی، راهنماییهای اتحادیه اروپا و پوشش رسانهای مداوم وجود دارد. با این حال سطح آمادگی واقعی خانوارها تغییری نکرده است.»
در شهرهای مورد بررسی، تنها ۳۱٪ در خانه و ۲۵٪ در محل کار آب آشامیدنی کافی برای ۷۲ ساعت یا بیشتر دارند. ۵۰٪ فکر میکنند پول نقد کافی دارند و ۷۱٪ معتقدند که غذای کافی دارند. تنها ۷۳٪ از پاسخ دهندگان لوازم کمکهای اولیه و تنها ۳۸٪ رادیو AM/FM باتریدار دارند.
بیرکا گفت تفاوت بین شهرها تا حد زیادی نشان میدهد که مردم چقدر به حمله نزدیک هستند. ویلنیوس تنها پایتختی است که افراد آماده نشده در آن اقلیت هستند، زیرا ۶۷٪ حمله را یک تهدید بزرگ میدانند. اما «احساس نزدیکی به تهدید به معنای ذخیره آب نیست. حتی در ویلنیوس، تنها حدود یک چهارم از پاسخدهندگان آب کافی برای سه روز داشتند».
بسیاری از مردم توانایی مالی ندارند
به گفته لحبیب، آمادگی «لازم نیست گران باشد» و گامهای ساده، از جمله شبکههای اجتماعی قوی و ملزوماتی مانند غذا، آب و چراغ قوه، میتوانند واقعا تغییر دهنده بازی باشند.
اما بسیاری از مردم توانایی مالی آماده شدن را ندارند. یک خانواده چهار نفره به ۳۶ لیتر آب برای سه روز، غذای فاسدنشدنی، رادیوی باتریدار، لوازم کمکهای اولیه، دارو و پول نقد نیاز دارد. بیرکا توضیح داد که این اقلام ضروری در پایتختهای کشورهای بالتیک حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ یورو هزینه دارند و یک کیت بحران کاملا مجهز با کیسه خواب و چادر میتواند بیش از ۳۰۰ یورو باشد.
او افزود که اگر سیستم گرمایشی از کار بیفتد و شومینه نداشته باشید، آنگاه جایگزینها ژنراتورها یا نیروگاههای قابل حمل هستند که صدها یورو بیشتر هزینه دارند.
حدود ۳۰٪ از پاسخدهندگان میگویند که برای آمادگی به کمک مالی نیاز دارند. بیرکا گفت: «حمایت باید هدفمند باشد نه جهانی» و پیشنهاد داد که کوپن یا بستههای آماده برای خانوارهای کمدرآمد از طریق شهرداریها و خدمات اجتماعی توزیع شود.
در پاسخ به این سوال که آیا اتحادیه اروپا میتواند بودجه آمادگی را تامین کند، لحبیب گفت که کمیسیون «یک مطالعه رفتاری برای درک بهتر سطح آمادگی در بین گروههای کمدرآمد» راهاندازی کرده است.
معلولان؛ وقتی آمادگی شما به دیگران بستگی دارد
پول تنها محدودیت موجود نیست. گزارش انجمن معلولین اروپا در سال ۲۰۲۶ میلادی با استناد به دادههای سازمان ملل نشان میدهد که ۹۱٪ از افراد دارای معلولیت در اروپا فاقد برنامه شخصی برای مقابله با بلایا هستند و ۴۳٪ نمیتوانند بدون کمک تخلیه شوند. سیستمهای هشدار اولیه قابل دسترس، این تعداد را به ۲۲٪ کاهش میدهند و فقط ۱۰٪ از این افراد اطلاعات مربوط به خطر را در قالبهای قابل دسترسی مانند بریل یا زبان اشاره دریافت میکنند.
کمیسیون خواستار گسترش امکانات تخلیه، حمل و نقل و سرپناههای فراگیر و قابل دسترس برای معلولان است و اینکه افراد دارای معلولیت در برنامهریزیهای مربوطه مشارکت داشته باشند. امدادگران کمکهای اولیه نیز باید برای برقراری ارتباط موثر، شناسایی نیازها و ارائه پشتیبانی هدفمند، آموزش ببینند.
بیرکا میخواهد این اقدامات در برنامههای اضطراری ملی و شهری گنجانده شود؛ همچنین درباره برنامههای اضطراری شخصی و شبکههای پشتیبانی، فهرستهای افرادی که به کمک نیاز دارند، برق پشتیبان برای وسایل پزشکی و کمکی و تخلیه قابل دسترس، اطلاع رسانی شود.
موضوع آمادگی همچنین یک موضوع روانشناختی است. بیرکا میگوید ارائه اطلاعات به شهروندان درباره آمادگی، به تنهایی مشکل را حل نمیکند: «انتشار بروشورهای بیشتر، این شکاف را پر نخواهد کرد. مردم میخواهند دولتها اطمینان مستقیمتری بدهند که برنامهای وجود دارد، بحرانها مدیریت خواهند شد و اگر افراد سهم خود را در آمادهسازی انجام دهند، کشور، خدمات حفاظت مدنی و اورژانس و ارتش نیز سهم خود را انجام خواهند داد.»
کمک عملی چیزی است که تفاوت ایجاد میکند؛ یعنی برنامههای عملی مشخص و افزایش آگاهی در محلهها. قالبهای ارائه باید متناسب با مخاطب باشند، از ویدیوهای کوتاه برای نسلهای جوانتر گرفته تا مطالب چاپی برای مخاطبان مسنتر.
دستورالعملهای یکسان، سطوح مختلف آمادگی
این دستورالعملها الزامآور نیستند. حاجی لحبیب گفت: «اگرچه کشورهای عضو در تمام مدت درگیر بودهاند، اما اتحادیه اروپا نمیتواند تضمین کند که شهروندان «به طور مساوی آماده» هستند. این مسئولیت هر کشور عضو است.»
این امر میتواند اروپاییها را به طور ناموزون آماده کند و شکاف موجود بین کشورهای عضو را افزایش دهد.
بیرکا استدلال کرد که پیگیری مداوم پیشرفت در این موضوع در همه کشورها و در طول زمان، میتواند نشان دهد که آیا دولتهای ملی توصیههای اتحادیه اروپا را جدی میگیرند یا خیر. او از اتحادیه اروپا خواست تا شاخصهای مشترکی را ایجاد کند و نظرسنجیهای منظم و قابل مقایسهای را با اهداف واضح و قابل اندازهگیری انجام دهد. مثلا پیگیری اینکه چند خانوار برای سه روز آب کافی دارند.
بیرکا گفت: «استانداردهای مشترک برای اندازهگیری و گزارشدهی، پیشرفتها را قابل مشاهده و فشار سالمی را برای اقدام ایجاد میکند.»