اسپانیا در شش سال گذشته با سرمایهگذاری گسترده در انرژی بادی و خورشیدی، اکنون از پایینترین قیمتهای برق در اروپا برخوردار است.
جنگ علیه ایران جهان را یکشبه وارد بحران انرژی کرده است. بسته شدن تنگه هرمز و کاهش صادرات انرژی خاورمیانه ترس از قبضهای بالاتر را برای خانوارهایی برانگیخته که همین حالا هم زیر فشار هستند.
آگهی
آگهی
اما یک کشور اروپایی به لطف سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر در موقعیت خوبی برای عبور از این شوکها قرار دارد.
اسپانیا از سال ۲۰۱۹ ظرفیت بادی و خورشیدی خود را دو برابر کرده و بیش از ۴۰ گیگاوات به آن افزوده است؛ رقمی بیشتر از هر کشور دیگر اتحادیه اروپا بهجز آلمان که بازار برق آن دو برابر اسپانیاست.
در نتیجه قیمت برق در اسپانیا بسیار کمتر از گذشته از هزینه همواره نوسانی گاز تاثیر میپذیرد؛ بهایی که یک روز پس از آغاز جنگ علیه ایران ۵۵ درصد افزایش یافت و همچنان رو به رشد است.
اندیشکده انرژی امبر در گزارشی که اکتبر سال گذشته منتشر شد مینویسد: «رشد ظرفیت باد و خورشید در اسپانیا از سال ۲۰۱۹ تاثیر نیروگاههای فسیلی گرانقیمت بر قیمت برق را ۷۵ درصد کاهش داده است. این کاهش در تعداد ساعاتی که قیمت برق به هزینه تولید برق از گاز گره خورده بود از دیگر کشورهای متکی به گاز مانند ایتالیا و آلمان سریعتر بوده است.»
کارشناسان متفقالقولاند که تکیه بر واردات سوختهای فسیلی کشورها را بهشکلی خطرناک در معرض آسیب قرار میدهد.
آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد میگوید: «آشوبی که امروز در خاورمیانه شاهد آن هستیم نشان میدهد که با نظامی جهانی روبهرو هستیم که تا حد زیادی به سوختهای فسیلی گره خورده است؛ نظامی که در آن عرضه در چند منطقه محدود متمرکز است و هر درگیری خطر فرستادن شوک به اقتصاد جهانی را به همراه دارد.»
قبضهای انرژی در اسپانیا از پایینترینها در اروپاست
بهگفته گزارش امبر اسپانیا بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ «صورتحساب واردات بخش برق خود را بیش از هر کشور دیگر اتحادیه اروپا کاهش داده است». این کشور با افزودن نیروگاههای خورشیدی و بادی جدید توانست «واردات ۲۶ میلیارد مترمکعب گاز به ارزش ۱۳٫۵ میلیارد یورو» را از سبد خود حذف کند.
اسپانیا در اوت ۲۰۲۵ اصلا از برق تولیدشده با زغالسنگ استفاده نکرد؛ وضعیتی کاملا متفاوت با تنها ۱۰ سال پیش، زمانی که زغالسنگ یکچهارم برق این کشور را تامین میکرد.
چرخش این کشور بهسوی انرژیهای تجدیدپذیر دستاورد بزرگی برای قبضهای انرژی خانوارها بوده است. اسپانیا در سال ۲۰۱۹ و پیش از انقلاب بادی و خورشیدی خود از بالاترین قیمتهای برق در اروپا برخوردار بود اما اکنون برق در این کشور جزو ارزانترینهاست.
کریس راسلو از نویسندگان گزارش امبر میگوید: «اسپانیا سال ۲۰۲۶ را با برخی از ارزانترین قیمتهای برق در اروپا آغاز کرد و این روند تا هفته نخست مارس ادامه یافت.»
با این حال آنچه اسپانیا مانند بخش بزرگی از اروپا هنوز به آن نیاز دارد ظرفیت بیشتر ذخیرهسازی انرژی است؛ ناوگان ذخیرهسازی باتری این کشور با ۱۲۰ مگاوات ظرفیت تنها سیزدهمین مجموعه بزرگ در اروپا بهشمار میرود.
هزینه انرژیهای تجدیدپذیر عمدتا ثابت و یکباره است
در شرایطی که دولتها زیر فشار دائمی برای کاهش بدهی و مالیات هستند تولید انرژی باید تا حد امکان کمهزینه باشد.
برخلاف توربینهای بادی و پنلهای خورشیدی که کشورها یکبار میخرند و نصب میکنند نفت و گاز باید بهطور مداوم خریداری شود و قیمتشان در معرض شوکهای غیرقابل پیشبینی از جمله جنگ قرار دارد.
برخی این پرسش را مطرح میکنند که آیا جنگ دونالد ترامپ علیه ایران ممکن است ناخواسته اروپا را بهسوی فناوریهای پاک ساخت چین سوق دهد یا نه. جرارد رید کارشناس مالی انرژی با اشاره به انرژیهای تجدیدپذیر میگوید هزینه بلندمدت آنها از سوختهای فسیلی کمتر است.
رید میگوید: «ترجیح میدهم برای واردات پنلهای خورشیدی و باتری به چین وابسته باشم تا برای نفت و گازی که از خلیج فارس میآید و بگذارید بگویم چرا: چون اگر آن پنل خورشیدی آن باتری آن توربین بادی آن ترانسفورمر را بخرم هر ۲۵ سال یکبار میخرم، لازم نیست هر روز آن را بخرم.»
گزارش تازهای (منبع به زبان انگلیسی) که ۱۱ مارس از سوی کمیته تغییرات اقلیمی بریتانیا منتشر شد این نکته را تقویت میکند: مجموع هزینه رسیدن به خالصِ صفر تا سال ۲۰۵۰ احتمالا از هزینه تنها یک شوک قیمتی سوختهای فسیلی مانند شوکی که با یورش روسیه به اوکراین ایجاد شد بیشتر نخواهد بود.
این نهاد با شبیهسازی بحرانی مشابه در سال ۲۰۴۰ برآورد کرده است که اگر بریتانیا در مسیر دستیابی به خالص صفر باشد قبضهای انرژی خانوارها تنها ۴ درصد افزایش مییابد در حالیکه بدون اقدام اقلیمی این افزایش به ۵۹ درصد میرسد.
آیا جنگ علیه ایران میتواند به چرخش بهسوی انرژی پاک دامن بزند؟
کارولاین بکستر مدیر آزمایشگاه «ریسکهای همگرا» در شورای ریسکهای راهبردی در واشنگتن میگوید از این که در پی این درگیری «تا حدی چرخش بهسوی برق سبز رخ دهد» تعجب نخواهد کرد، دستکم به این دلیل که انرژی تجدیدپذیر ثبات بیشتری از سوختهای فسیلی به همراه دارد.
بکستر که از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴ در دولت بایدن معاون دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور آموزش و تمرین نیروها بود میگوید: «فکر میکنم این فرصت، چه درست و چه نادرست، برای کشورها وجود دارد که واقعا به درون خود برگردند و بکوشند انرژی خود را بهگونهای تامین کنند که وابستگیشان به دیگر کشورها برای این منبع قطع شود.»
بهگفته بکستر اگر برداشتش درست باشد و «هر کس این کار را در حیاطِ پشتی خود انجام دهد» این روند میتواند تغییرات اقلیمی آینده را محدود کند «بیآن که نیاز به مذاکرات دیپلماتیک پرمسئله و خوشوبشها و زدوبندهای پشت درهای بسته» در کنفرانسهای بینالمللی اقلیم باشد.
همایش اقلیمی کوپ۳۰ سازمان ملل در سال گذشته بدون آن که به کنار گذاشتن تدریجی سوختهای فسیلی متعهد شود به کار خود پایان داد.
آنا ماریا یالر-ماکرویچ تحلیلگر انرژی در IEEFA اروپا میگوید این جنگ در ماههای پیش رو به نصب پنلهای خورشیدی و پمپهای حرارتی بیشتری منجر خواهد شد.
اینجاست که شهروندان عادی میتوانند نقش خود را ایفا کنند؛ نهتنها برای پایین آوردن قبضهای انرژی خود بلکه برای کاهش وابستگی کشورشان به سوختهای فسیلی. مارین گیلو در اندیشکده «چشماندازهای راهبردی» میگوید: «هر پمپ حرارتی خودروی برقی توربین بادی یا پنل خورشیدی که بهکار گرفته میشود یعنی مولکولهای کمتری از گاز وارداتی.»