کارشناسان هشدار می دهند «پادشاهیهای آب شور» خاورمیانه در معرض خطر جدی قرار دارند، چون تاسیسات آسیب پذیر آبشیرینکن و نفتی به اهداف حمله تبدیل می شوند.
در پی حملات آمریکا و اسرائیل به مخازن نفت، آخر هفته «باران سیاه» بر ایران بارید.
آگهی
آگهی
گابریل دا سیلوا، دانشیار مهندسی شیمی در دانشگاه ملبورن، میگوید در کنار مواد پیشساز باران اسیدی مثل دیاکسید گوگرد و دیاکسید نیتروژن، ستونهای دود به احتمال زیاد مخلوطی از هیدروکربنها، ذرات معلق ریز پیام۲.۵ و ترکیبهای سرطانزا را در خود دارند. فلزات سنگین و ترکیبهای معدنی ناشی از زیرساختهایی که در انفجارها آسیب دیدهاند هم میتواند در این ترکیب باشد.
روی زمین، مردم از دشواری در تنفس و سوزش چشم و گلو خبر دادهاند. اما در بلندمدت، خطرهای بهداشتی طیفی از سرطان، عوارض بارداری و مشکلات عصبی و قلبی را در بر میگیرد. با نشستن آلایندهها روی ساختمانها و نفوذ آنها به آبراهها، این مواد میتوانند مدتهای طولانی پس از خاموش شدن آتشها باقی بمانند و حیات دریایی را در اکوسیستمی که همین حالا هم تحت فشار است تهدید کنند.
تاسیسات آبشیرینکن نقطه ضعف کشورهای خاورمیانه
آلودگی فقط یکی از تهدیدهای متعدد علیه منابع آب ایران و کشورهای همسایه است. حملات، تاسیسات آبشیرینکن در خاورمیانه را هدف گرفته که با تبدیل آب شور دریا به آب شیرین، آب شرب بسیاری از شهرهای بزرگ منطقه را تامین میکنند و در زمان جنگ به نقطه آسیبپذیر کلیدی تبدیل میشوند.
مایکل کریستوفر لو، رئیس مرکز خاورمیانه در دانشگاه یوتا، میگوید: «همه عربستان سعودی و همسایههایش را به عنوان کشورهای نفتی میشناسند، اما من آنها را پادشاهیهای آب شور مینامم. آنها ابرقدرتهای آبی ساخته دست بشرند که بر سوختهای فسیلی متکی هستند. این هم یک دستاورد عظیم قرن بیستم است و هم نوعی آسیبپذیری قطعی.»
ایران میگوید آمریکا با حمله هوایی که به یک تاسیسات آبشیرینکن ایرانی آسیب زد و آب ۳۰ روستا را قطع کرد، «سابقه» خطرناکی ایجاد کرده است.
یکشنبه، ایران متهم شد که به یک تاسیسات آبشیرینکن در بحرین آسیب زده است. از آنجا که بسیاری از تاسیسات آبشیرینکن در خلیج فارس به صورت واحدهای همزمان تولید برق و آب طراحی شدهاند، حمله به زیرساختهای برق میتواند تولید آب را نیز مختل کند.
«بحران جدی آب» در راه است
هرچند ایران نسبت به کشورهای همسایه کمتر به آبشیرینکنها وابسته است و بیشتر آب خود را از رودخانهها، سدها و سفرههای آب زیرزمینی تامین میکند، این منابع پس از پنج سال خشکسالی به شدت تحلیل رفتهاند.
کشور با عجله در تلاش است ظرفیت آبشیرینکنها را در سواحل جنوبی افزایش دهد و بخشی از این آب را به داخل سرزمین منتقل کند، اما محدودیتهای زیرساختی، هزینه بالای انرژی و تحریمهای بینالمللی، توان گسترش این طرحها را به شدت محدود کرده است.
اد کولینین، دبیر تحریریه خاورمیانه در نشریه «گلوبال واتر اینتلیجنس»، میگوید: «آنها تابستان گذشته همین حالا به فکر تخلیه پایتخت افتاده بودند. جرات نمیکنم تصور کنم امسال تابستان زیر آتش مداوم، همراه با یک فاجعه اقتصادی ادامهدار و یک بحران جدی آب چه وضعی خواهد شد.»
اختلال در عرضه نفت و انرژیهای تجدیدپذیر
در حالی که پالایشگاههای بمبارانشده و مسیرهای کشتیرانی مختل، اقتصادهای وابسته به نفت را فلج کرده، تجربه نشان میدهد واکنش فوری بسیاری کشورها روی آوردن به سوختهای آلودهتر است.
پس از حمله روسیه به اوکراین، برخی کشورهای اروپایی دوباره به زغال سنگ رو آوردند و برخی دیگر برای واردات گاز طبیعی مایع آمریکا که از آن سوی اقیانوس اطلس میآمد، پول بیشتری پرداختند.
با بسته شدن تنگه هرمز از سوی ایران، که ۲۰ درصد نفت جهان از آن عبور میکند، نفتکشها ناچار شدهاند از دور آفریقا حرکت کنند؛ مسیری که هم انتشار گازهای ناشی از کشتیرانی را بالا میبرد و هم خطر نشت نفت در مسیرهای جایگزین و شلوغ را افزایش میدهد.
این بسته شدن، عرضه مواد غذایی را هم تهدید میکند. حدود یکسوم تجارت جهانی کودهای شیمیایی از تنگه هرمز میگذرد و با افزایش شدید قیمت نفت، هزینه کشاورزی و حمل و نقل مواد غذایی نیز بالا میرود.
اما این بحران در عین حال نیاز به خودکفایی غذایی و انرژی در نزدیکی محل مصرف را پررنگتر میکند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، میگوید: «انرژی تجدیدپذیر تولید داخل هیچگاه به این اندازه ارزان، در دسترس و قابل گسترش نبوده است. منابع عصر انرژی پاک را نه میتوان محاصره کرد و نه به سلاح تبدیل کرد.»
پیامدهای اقلیمی جنگ
فارغ از این که کشورها در حوزه انرژی چه تصمیمی بگیرند، خود جنگ به شکل قابل توجهی انتشار گازهای گلخانهای را افزایش خواهد داد.
جنگ روسیه علیه اوکراین که اکنون وارد سال چهارم خود شده، تا کنون معادل ۳۱۱ میلیون تن دی اکسید کربن گازهای گلخانهای منتشر کرده است.
گزارشها نشان میدهد که حتی پیش از حمله به ایران نیز، نیروهای نظامی جهان هر سال مسئول ۵.۵ درصد (منبع به زبان انگلیسی) از کل انتشار گازهای گرماگیر زمین بودهاند؛ رقمی که بیش از هر کشور دیگری به جز چین، آمریکا و هند است.
نتا کرافورد، همبنیانگذار پروژه «هزینههای جنگ» (منبع به زبان انگلیسی) در موسسه واتسنِ دانشگاه براون برای مطالعات بینالمللی و عمومی، میگوید: «جنگندههایی که مقادیر عظیمی سوخت میسوزانند و دی اکسید کربن و سایر آلایندهها را در هوا رها میکنند، فقط یک نمونه از این تاثیرات هستند.»
او میگوید: «پیامدهای جنگ بر انتشار گازهای گلخانهای بسیار فراتر از هر کاهش جزیی احتمالی در اثر افزایش اشتیاق به گذار سبز خواهد بود.»