قیمتهای منفی انرژی در بحبوحه بحران هزینههای زندگی شاید در نگاه اول تسکینی خوشایند به نظر برسد اما در عمل میتواند سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر را کاهش دهد.
رشد چشمگیر انرژی خورشیدی و بادی به جهش در قیمتهای منفی برق که سراسر اروپا را دربر گرفته نسبت داده میشود.
آگهی
آگهی
به گفته شرکت تحلیلی مونتل (منبع به زبان انگلیسی) قیمتهای منفی برق در شبهجزیره ایبری در سهماهه نخست ۲۰۲۶ به بالاترین سطح تاریخی رسیده است. در این وضعیت بازار عمدهفروشی برق به دلیل مازاد عرضه نسبت به تقاضا به زیر صفر میرسد.
اسپانیا بیشترین ضربه را خورده و بین ژانویه تا مارس ۳۹۷ ساعت قیمت منفی ثبت کرده است؛ جهشی قابل توجه در مقایسه با ۴۸ ساعت در دوره مشابه سال ۲۰۲۵. پرتغال نیز در همین بازه ۲۲۲ ساعت قیمت زیر صفر را تجربه کرده است.
در یک تحلیل جداگانه که بلومبرگ (منبع به زبان انگلیسی) بر اساس دادههای شرکت Epex Spot SE انجام داده، آمده است که در فرانسه تعداد ساعتهایی که قیمت برق زیر صفر بوده امسال نسبت به ۲۰۲۵ تقریبا دو برابر شده و آلمان نیز افزایش ۵۰ درصدی را ثبت کرده است.
بیشتر قیمتهای منفی در ماه آوریل ثبت شده که به جهش تولید برق خورشیدی به دلیل طولانیتر شدن ساعات روشنایی نسبت داده میشود. شرایط طوفانی در بسیاری از نقاط اروپا نیز تولید برق بادی را بالا برده و نتیجه این شده که برق بیشتری نسبت به نیاز مصرفکنندگان تولید میشود.
شرکت مشاوره اسپانیایی AleaSoft Energy Forecasting گزارش داده که آلمان در ۵ آوریل کمترین متوسط روزانه قیمت برق را با منفی ۱۶.۳۴ یورو به ازای هر مگاواتساعت ثبت کرده است. در همان روز متوسط روزانه قیمت برق در بازار فرانسه منفی ۳.۵۶ یورو و در بلژیک ۰.۰۵ یورو به ازای هر مگاواتساعت بوده است.
بازارهای بریتانیا، کشورهای شمال اروپا و هلند نیز پایینترین متوسطهای روزانه خود را از اکتبر ۲۰۲۵ تاکنون ثبت کردهاند که به ترتیب ۶.۸۵، ۷.۶۱ و ۱۴.۴۶ یورو به ازای هر مگاواتساعت بوده است.
هرچند قیمتهای منفی برق در بحبوحه افزایش سرسامآور هزینههای انرژی ممکن است خبر خوبی به نظر برسد، گسترش این پدیده در عمل به کاهش قبوض شما منجر نخواهد شد.
چرا قیمت برق منفی میشود؟
وقتی عرضه از تقاضا بیشتر میشود قیمت برق به زیر صفر میرسد. در بازار روز-بعد اروپا تولیدکنندگان انرژی پیشنهاد میدهند که چه مقدار برق را با چه قیمتی میفروشند. معمولا این قیمت مثبت است.
اما با فرا رسیدن بهار و طولانیتر شدن روزها، شرایط جوی مناسب میتواند تولید برق خورشیدی و بادی را به شکل چشمگیری افزایش دهد؛ یعنی برق بیشتری تولید میشود تا آنچه مورد نیاز است. این وضعیت اغلب در تعطیلات رسمی رخ میدهد که در آن مصرف مردم معمولا کمتر از حد معمول است.
نیروگاهها برای این که از مدار خارج نشوند یا تولیدشان محدود نشود، میتوانند بر اساس هزینههای بهرهبرداری و راهاندازی دوباره، قیمتهای خود را پیدرپی پایینتر از رقیب پیشنهاد دهند. دلیل این کار آن است که یا همچنان از طریق یارانهها و قراردادها سود میبرند یا این که توقف تولید برایشان زیان بیشتری به همراه دارد.
برای نمونه، بریتانیا سال گذشته ۱.۴۷ میلیارد پوند (حدود ۱.۶۷ میلیارد یورو) را با کاهش تولید توربینهای بادی و پرداخت پول به نیروگاههای گازسوز برای روشن شدن، عملا هدر داده است.
اروپا چگونه میتواند جلوی قیمتهای منفی برق را بگیرد؟
حل معضل قیمتهای منفی برق کار سادهای نیست. شبکه فرسوده برق اروپا هرگز برای انفجار ظرفیت انرژیهای تجدیدپذیر طراحی نشده و بر اساس الگوی نیروگاههای متمرکز شکل گرفته است. در نتیجه برق بادی و خورشیدی که معمولا در مناطق دورافتاده تولید میشود، اغلب نمیتواند به نقاطی که نیاز است مانند خانهها و ادارات برسد.
اگرچه سرمایهگذاری در شبکه برق اروپا طی پنج سال گذشته ۴۷ درصد افزایش یافته و به حدود ۷۰ میلیارد یورو در سال رسیده، کارشناسان هشدار میدهند این رقم هنوز کمتر از میزان مورد نیاز است.
گزارش تازه اندیشکده انرژی «امبر» هشدار میدهد بیش از ۱۲۰ گیگاوات از ظرفیت برنامهریزیشده تجدیدپذیرها به دلیل «ظرفیت ناکافی شبکه» در اروپا در معرض خطر است. این رقم شامل ۱۶ گیگاوات پنل خورشیدی پشتبامی نیز میشود که بر بیش از یک و نیم میلیون خانوار در سراسر اروپا اثر میگذارد.
اهدا یا عرضه برق رایگان یا تخفیفدار راه دیگری برای مقابله با قیمتهای منفی برق است؛ مشوقی که هماکنون در بریتانیا نیز در دست بررسی است. گرگ جکسون مدیرعامل شرکت «اکتوپوس انرژی» که مدتهاست برای اصلاحات به منظور ارائه برق ارزانتر به جای محدود کردن برق بادی فشار میآورد، میگوید این گونه طرحها باید دائمی شود تا مصرفکنندگان به سرمایهگذاری در برقیسازی تشویق شوند.
آیا ذخیرهسازی باطری راهحل است؟
پایهایترین مشکل در مورد قیمتهای منفی برق این است که ذخیره برق مازاد دشوار است. همین موضوع باعث شده درخواستها برای تقویت سامانههای ذخیرهسازی انرژی باطری اروپا (BESS) افزایش یابد.
اتحادیه اروپا سال گذشته ۲۷.۱ گیگاواتساعت ظرفیت جدید ذخیرهسازی باطری نصب کرده که دوازدهمین سال متوالی رشد رکوردشکن به شمار میرود.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ سولار پاور اروپا (منبع به زبان انگلیسی) با وجود آن که ناوگان باطری اتحادیه اروپا از ۲۰۲۱ تاکنون ده برابر شده و امروز به بیش از ۷۷ گیگاواتساعت رسیده، اروپا هنوز «فاصله زیادی با سطح مورد نیاز» دارد.
برای تحقق اهداف ۲۰۳۰ اتحادیه اروپا باید بار دیگر همین رشد دهبرابری را تکرار کند و ظرفیت ذخیرهسازی باطری را ظرف پنج سال آینده به حدود ۷۵۰ گیگاواتساعت برساند.
پنج بازار عضو اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۰ درصد کل ظرفیت جدید BESS را تامین کردهاند که آلمان و ایتالیا در صدر قرار دارند. بلغارستان با جهشی سریع به سومین بازار بزرگ تبدیل شده و هلند و اسپانیا به ترتیب در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند.