گزارش تازه «ارزیابی سلامت سیارهای» هشدار میدهد که هفت سامانه حیاتی پشتیبان زندگی در زمین با رکوردشکنی از مرزهای ایمنی عبور کردهاند.
فشار بر سامانههای حیاتی پشتیبان زندگی روی زمین رو به افزایش است و دانشمندان هشدار میدهند که هفت مرز سیارهای که پیشتر نقض شدهاند همچنان در حال وخیمتر شدن هستند.
آگهی
آگهی
آخرین گزارش «بررسی سلامت سیاره» که توسط بیش از ۶۰ دانشمند تهیه شده و محصول موسسه پوتسدام تحقیقات تاثیرات اقلیمی (PIK) است، پس از ۱۲ ماه گرمای رکوردشکن اقیانوسها، سیلها، آتشسوزیهای جنگلی و موجهای گرمای شدید که سال ۲۰۲۶ را رقم زدهاند منتشر شدهاست.
این ارزیابی نشان میدهد هر هفت مرز سیارهای نقضشده اکنون در بالاترین سطح ثبتشده تخطی قرار دارند؛ با این حال تاکید میکند که ما «دانش، ظرفیت و راهحلها» را برای تغییر مسیر در اختیار داریم.
بوریس ساکشوفسکی، دانشمند PIK (منبع به زبان انگلیسی) و نویسنده اصلی این گزارش، میگوید: «تشخیص کاملا روشن است.»
او اضافه میکند: «فشار بر همه مرزهای سیارهای که از فضای امن بهرهبرداری خارج شدهاند رو به افزایش است. این یعنی خطر تغییرات گسترده، پایدار و بالقوه غیرقابل بازگشت در حال بیشتر شدن است، در حالی که حاشیه خطای ما برای مقابله با این مشکلات رو به کاهش است.»
۹ مرز سیارهای کداماند؟
علم مرزهای سیارهای که در سال ۲۰۲۳ راهاندازی شد، هدفش پر کردن شکافهای مهم در درک ما از سامانههای پشتیبان حیات روی زمین است.
این چارچوب ۹ مرز را تعریف کردهاست که باید در محدودههای امن باقی بمانند تا انسانیت «ایمن» و جهان طبیعی «تابآور» بماند. دانشمندان دهههاست این مرزها را پایش میکنند تا وضعیت سیاره را رصد کنند.
هفت مرز نقضشده عبارتاند از تغییرات اقلیمی (تغییر بلندمدت دمای زمین و الگوهای آبوهوایی)، تغییر در یکپارچگی زیستکره (سلامت، کارکرد و تابآوری کلی سامانه زنده زمین)، تغییر در سامانههای کاربری زمین (بر اثر فعالیتهای انسانی مانند کشاورزی)، تغییر در منابع آب شیرین، دستکاری جریانهای بیوژئوشیمیایی، ورود موجودات و ترکیبات نو (مانند میکروپلاستیکها) و اسیدی شدن اقیانوسها.
اسیدی شدن اقیانوسها سال گذشته از مرز امن عبور کرد؛ پس از آنکه دانشمندان دریافتند pH سطح اقیانوس حدود ۰.۱ واحد کاهش یافته و از آغاز عصر صنعتی تاکنون موجب افزایش ۳۰ تا ۴۰ درصدی اسیدی بودن آب شدهاست.
اکنون تنها مرزهای سیارهای که انسانها هنوز نقض نکردهاند کاهش لایه ازن در استراتوسفر (نازک شدن سپر حفاظتی زمین) و بارگذاری ذرات معلق در جو (آلودگی هوا) هستند؛ دو شاخصی که در دهه گذشته نشانههایی از بهبود نشان دادهاند.
با این حال دانشمندان هشدار میدهند پیشرفت جهانی ممکن است سطحهای ناایمن ذرات معلق را که در برخی مناطق همچنان پابرجاست «آشکار» کند.
«راهحلهایی برای تغییر مسیر داریم»
این گزارش مخازن طبیعی کربن مانند اقیانوسها، جنگلها و باتلاقهای توربدار را برای دستیابی به انتشار خالص صفر حیاتی میداند.
پوشش گیاهی و خاکها بخش قابل توجهی از دیاکسیدکربن ناشی از فعالیتهای انسانی را جذب میکنند، اما تکرار رویدادهای حدی آبوهوایی که با تغییرات اقلیمی محتملتر شدهاند این سامانهها را فرسوده میکند. در برخی مناطق، اکوسیستمها عملا از مخزن کربن به منبع کربن تبدیل شدهاند، یعنی اکنون بیش از آنکه CO2 جذب کنند آن را تولید میکنند.
ساکشوفسکی هشدار میدهد سیاره ما اکنون در معرض از دست دادن «ظرفیت ضربهگیری در برابر فشارهای فزایندهای» است که بر آن وارد میکنیم و استدلال میکند که ممکن است تابآوری مخازن کربن زمینی را بیشبرآورد کرده باشیم.
یوهان راکستروم، مدیر PIK و همنویسنده گزارش، میگوید: «ما از موهبت زمان برخوردار نیستیم، اما دانش، ظرفیت و راهحلهایی برای تغییر مسیر داریم.»
او تاکید میکند: «شتاب دادن به اقداماتی که ما را در همه مرزهای سیارهای به فضای امن بهرهبرداری بازگرداند برای حفاظت از جانها و معیشتها و عمل به وعده رفاه مشترک در آینده ضروری است.»
پژوهش شاخصی تازه از جایزه ارثشات و دانشگاه اکستر به تازگی ۵۱ راهحل را معرفی کرده که میتواند در پنج سال آینده با ایجاد «تغییر سریع و دگرگونساز» به ترمیم سیاره کمک کند.
از میان این ۵۱ راهحل، پنج خوشه اولویتدار یا همان «ارثشاتها» شناسایی شدهاند.
این اولویتها شامل کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی از طریق گذار به انرژی پاک، کاهش استفاده از سوختهای جامد برای پختوپز، حفاظت از اقیانوسها و مهار جنگلزدایی است.
پروفسور تیم لنتون، رئیس گروه تغییر اقلیم و علم سامانه زمین در دانشگاه اکستر، میگوید: «برای معکوس کردن آسیب وارد شده به اکوسیستمها پیش از آنکه دیر شود، باید نقاط عطف مثبت را آزاد کنیم؛ جایی که پیشرفت بر خودش بنا میشود، هزینهها با گسترش مقیاس کاهش مییابد و روند ترمیم خودبهخود شتاب میگیرد.»