جدیدترین گزارش «پایش سلامت سیاره» هشدار می‌دهد که هفت سامانه حیاتی پشتیبانی زندگی در زمین با رکوردشکنی در تجاوز از مرزهای ایمنی روبه‌رو شده‌اند.
فشار بر سامانه‌های حیاتی پشتیبان حیات روی زمین رو به افزایش است و دانشمندان هشدار می‌دهند هفت مرز سیاره‌ای که پیشتر شکسته شده‌اند همچنان در حال بدتر شدن هستند.
آگهی
آگهی
گزارش تازه «پایش سلامت سیاره» که بیش از ۶۰ دانشمند آن را نوشته‌اند و توسط موسسه تحقیقات تاثیرات اقلیمی پوتسدام (PIK) تهیه شده، پس از ۱۲ ماه گرمای بی‌سابقه اقیانوس‌ها، سیل‌ها، آتش‌سوزی‌های جنگلی و موج‌های گرمای شدیدی منتشر شده است که سال ۲۰۲۶ را رقم زده‌اند.
این ارزیابی نشان می‌دهد هر هفت مرز سیاره‌ای نقض‌شده اکنون در بالاترین سطح ثبت‌شده عبور از حد مجاز قرار دارند، اما تاکید می‌کند که برای تغییر مسیر، «دانش، توان و راه‌حل‌ها» را در اختیار داریم.
بوریس ساکشوِسکی، دانشمند PIK (منبع به زبان انگلیسی) و نویسنده اصلی گزارش می‌گوید: «تشخیص کاملا روشن است.»
او می‌افزاید: «فشار بر هر یک از مرزهای سیاره‌ای که از فضای امن عملیاتی خارج شده‌اند در حال افزایش است. این یعنی خطر تغییرات گسترده، پایدار و احتمالا غیرقابل برگشت رو به افزایش است، در حالی که دامنه خطای ما برای مقابله با این مشکلات هر روز کمتر می‌شود.»
مرزهای ۹ گانه سیاره‌ای کدام‌اند؟
طرح «علم مرزهای سیاره‌ای» که در سال ۲۰۲۳ آغاز شد، می‌کوشد شکاف‌های مهم در درک ما از سامانه‌های پشتیبان حیات زمین را پر کند.
در این چارچوب، ۹ مرز تعریف شده که باید در محدوده‌های امن باقی بمانند تا انسانیت «ایمن» و جهان طبیعی «تاب‌آور» بماند. دانشمندان دهه‌هاست که این مرزها را پایش می‌کنند تا وضعیت سیاره را رصد کنند.
هفت مرز نقض‌شده شامل تغییرات اقلیمی (دگرگونی بلندمدت دمای زمین و الگوهای آب و هوایی)، تغییر در یکپارچگی زیست‌کره (سلامت، کارکرد و تاب‌آوری کلی سامانه زنده زمین)، تغییر در سامانه‌های زمینی (ناشی از فعالیت‌های انسان‌محور مانند کشاورزی)، تغییر در منابع آب شیرین، دستکاری در چرخه‌های بیوژئوشیمیایی، ورود موجودیت‌های نوظهور (مانند ریزپلاستیک‌ها) و اسیدی شدن اقیانوس‌ها هستند.
آخرین مورد، یعنی اسیدی شدن اقیانوس، سال گذشته از حد بحرانی عبور کرد؛ پس از آن که دانشمندان دریافتند پی‌اچ سطح اقیانوس‌ها از ابتدای عصر صنعتی حدود ۰.۱ واحد کاهش یافته است؛ کاهشی که معادل جهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی در اسیدیته است.
اکنون تنها مرزهای سیاره‌ای که انسان هنوز از آن‌ها عبور نکرده، کاهش لایه ازن در استراتوسفر (نازک شدن سپر حفاظتی زمین) و بارگذاری ذرات معلق در جو (آلودگی هوا) است؛ مرزهایی که طی دهه گذشته نشانه‌هایی از بهبود نشان داده‌اند.
با این حال، دانشمندان هشدار می‌دهند پیشرفت جهانی ممکن است سطوح ناایمن ذرات معلق را که در برخی مناطق همچنان پایدار مانده‌اند «آشکار» کند.
«راه‌حل‌هایی برای تغییر مسیر داریم»
گزارش، چاهک‌های طبیعی کربن مانند اقیانوس‌ها، جنگل‌ها و باتلاق‌های تورفی را برای دستیابی به انتشار خالص صفر کربن حیاتی می‌داند.
پوشش گیاهی و خاک‌ها بخش قابل توجهی از دی‌اکسیدکربن ناشی از فعالیت‌های انسانی را جذب می‌کنند، اما تکرار پدیده‌های آب و هوایی شدید – که با تغییرات اقلیمی محتمل‌تر شده – این سامانه‌ها را فرسوده کرده است. در برخی مناطق، اکوسیستم‌ها در واقع از چاهک‌های کربن به منبع انتشار کربن تبدیل شده‌اند؛ به این معنا که اکنون بیش از آنچه جذب کنند، دی‌اکسیدکربن تولید می‌کنند.
ساکشوِسکی هشدار می‌دهد سیاره ما اکنون در معرض از دست دادن «ظرفیت ضربه‌گیری در برابر فشارهای فزاینده‌ای» قرار دارد که بر آن وارد می‌کنیم و معتقد است ممکن است تاب‌آوری چاهک‌های کربن زمینی را بیش از حد برآورد کرده باشیم.
یوهان روکستروم، مدیر موسسه پوتسدام و هم‌نویسنده گزارش می‌گوید: «ما از نعمت زمان برخوردار نیستیم، اما دانش، توان و راه‌حل‌هایی برای تغییر مسیر داریم.»
او تاکید می‌کند: «تسریع اقدام برای بازگشت به فضای امن عملیاتی در همه مرزهای سیاره‌ای برای حفاظت از جان و معیشت مردم و تحقق وعده آینده‌ای مشترک و شکوفا ضروری است.»
پژوهش پیشگامانه تازه‌ای از جایزه ارت‌شات و دانشگاه اکستر اخیرا ۵۱ راه‌حل را آشکار کرده که می‌توانند طی پنج سال آینده «تغییری سریع و دگرگون‌کننده» برای ترمیم سیاره رقم بزنند.
از میان این ۵۱ راه‌حل، پنج خوشه اولویت‌دار – یا «ارت‌شات»ها – شناسایی شده‌اند.
این اولویت‌ها شامل کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی از طریق گذار به انرژی پاک، کاهش استفاده از سوخت‌های جامد برای پخت‌وپز، حفاظت از اقیانوس‌ها و مهار جنگل‌زدایی است.
پروفسور تیم لنٹن، رئیس کرسی تغییرات اقلیمی و علوم سامانه زمین در دانشگاه اکستر می‌گوید: «برای معکوس کردن آسیب وارد شده به اکوسیستم‌ها پیش از آن که دیر شود، باید آستانه‌های مثبت را آزاد کنیم؛ نقاطی که در آن پیشرفت روی خودش بنا می‌شود، هزینه‌ها با گسترش کاهش می‌یابد و روند بهبود خودکار و خودتقویت‌گر می‌شود.»