گزارش سازمان ملل نشان داد مراکز داده در سال ۲۰۲۵ بیش از همه کشورهای جهان به جز ۱۰ کشور برق مصرف کردند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از شرکتهای فعال در حوزه هوش مصنوعی خواسته است درباره ردپای زیستمحیطی خود «صادق باشند» و تاکید کرده که سوختهای فسیلی چگونه موتور بحرانهای اقلیمی و انرژی شدهاند.
آگهی
آگهی
در حالی که اروپا زیر فشار دومین موج گرما در عرض چند ماه میسوزد، گوترش در سخنرانیای در لندن تصویری تیره از سیارهای ترسیم کرد که بهتازگی ۱۱ سال پیاپی گرمترین سالهای ثبتشده خود را پشت سر گذاشته است.
گوترش گفت: «آشوب اقلیمی در برابر چشمان ما شتاب میگیرد»، در حالی که بحران انرژی که جنگ در خاورمیانه آن را تغذیه میکند، «حماقت جهانی معتاد به هیدروکربنها» را برملا میکند.
با اشاره به رمان «داستان دو شهر» نوشته نویسنده بریتانیایی قرن نوزدهم، چارلز دیکنز، گوترش گفت: «بهروشنی پیداست که جهان ما با روایت دو بحران روبهرو است».
او در رویداد London Climate Action Week، گردهمایی سالانه سیاستگذاران، مدیران شرکتها و سازمانهای مردمنهاد، گفت: «در ظاهر ممکن است این بحرانها جدا از هم به نظر برسند، اما منشأ ویرانگر مشترکی دارند: سوختهای فسیلی».
پیشنهاد گوترش برای ابتکار شفافیت زیستمحیطی هوش مصنوعی
گوترش بهطور مشخص از شرکتهای هوش مصنوعی خواست اطلاعات مربوط به آلودگی کربنی که ایجاد میکنند، و همچنین آب و زمین مصرفشده برای تامین انرژی فعالیتهای خود را منتشر کنند.
گوترش که دوره دبیرکلیاش در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان میرسد، ابتکار «شفافیت زیستمحیطی هوش مصنوعی» را پیشنهاد کرد و استدلال کرد که شرکتهای این حوزه باید تاثیر فناوری روزبهروز پرتقاضای خود را اندازهگیری و افشا کنند؛ تاثیری که منتقدان آن را از دلایل اصلی برای مهار رشد شتابان مراکز داده میدانند.
مراکز داده انبارهای عظیم سرور هستند که هوش مصنوعی و دیگر خدمات دیجیتال را تغذیه میکنند. شرکتهای فعال در این عرصه از سوی دولتها و همچنین جوامع محلی میزبان مراکز داده پشتیبان هوش مصنوعی، با فشار فزایندهای برای شفافیت بیشتر و گزارشدهی استانداردتر در کل صنعت روبهرو شدهاند.
یک مطالعه سازمان ملل در اوایل ماه جاری نشان داد این تاسیسات در سال ۲۰۲۵ بیش از همه کشورها جز ۱۰ کشور برق مصرف کردهاند. طبق این مطالعه، تا سال ۲۰۳۰ مصرف برق مراکز داده ممکن است از مصرف همه کشورها بهجز پنج کشور بیشتر شود.
این مطالعه همچنین اعلام کرد مصرف آب و انرژی و سطح آلودگی مرتبط با هوش مصنوعی تنها در چهار سال دو برابر خواهد شد. مراکز داده مورد نیاز برای تغذیه هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۵ درصد از مصرف برق جهان را به خود اختصاص دادهاند و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به ۳ درصد از مصرف جهانی برق را تشکیل دهند.
گوترش در سخنان خود گفت: «با وجود این نگرانیهای آشکار، جوامع اغلب در بیخبری کامل نسبت به تاثیر زیستمحیطی زیرساختی که در اطرافشان سر برمیآورد رها میشوند».
گوترش گفت شرکتهای هوش مصنوعی باید متعهد شوند تا سال ۲۰۳۰ تاسیسات خود را با برق تولیدشده از فناوریهای تجدیدپذیر، مانند باد و خورشید، تغذیه کنند.
او در بزرگترین کنفرانس مستقل اقلیمی اروپا گفت: «دیگر هزینههای پنهان نباید وجود داشته باشد. دیگر نباید بارها را بر دوش کسانی گذاشت که کمترین توان تحمل آن را دارند. وقت آن رسیده است که صادق باشیم».
افزایش سریع تقاضای برق در حوزه هوش مصنوعی
بسیاری از شرکتهای بزرگ فناوری وعده دادهاند فعالیتهای خود را با استفاده از منابع پاکتر تامین برق کنند؛ برخی تا پایان دهه جاری. شماری از آنها، از جمله غولهای فناوری آمازون و گوگل، قصد دارند این کار را عمدتا با اتکا به انرژی خورشیدی و انرژی هستهای انجام دهند.
اما رقابت برای استقرار هوش مصنوعی، عمل به این تعهدات را دشوار کرده و به جهش انتشار گازهای گلخانهای دامن زده است؛ گازهایی که از سوزاندن سوختهایی مانند نفت، زغالسنگ و گاز ناشی میشوند و سیاره را گرم میکنند. موانع مقرراتی نیز پروژههای سازگار با اقلیم را کند کردهاند.
بهگفته آژانس بینالمللی انرژی، در حال حاضر زغالسنگ حدود ۳۰ درصد برق مصرفی مراکز داده در سراسر جهان را تامین میکند. انرژیهای تجدیدپذیر – عمدتا باد، خورشید و نیروگاههای آبی – حدود ۲۷ درصد، گاز طبیعی ۲۶ درصد و انرژی هستهای ۱۵ درصد این برق را فراهم میکنند. انتظار میرود تجدیدپذیرها تنها نیمی از این تقاضا را در پنج سال آینده پوشش دهند.
همزمان با رونق هوش مصنوعی، بسیاری از جمله گوترش از ظرفیت آن برای شتابدادن به راهحلهای اقلیمی سخن گفتهاند. این فناوری میتواند بهرهوری انرژی را افزایش دهد و آلودگی و انتشار گازهای گلخانهای را کاهش دهد.
هشدارهای فوری سازمان ملل درباره بحران اقلیمی ادامه دارد
دبیرکل سازمان ملل سالهاست جهان را به اقدام جدی اقلیمی فراخوانده و امسال نیز بار دیگر رهبران کشورها را در نشست سالانه «کوپ» که این بار در ترکیه برگزار میشود، گرد هم خواهد آورد تا درباره برنامهها مذاکره کنند.
او روز سهشنبه گفت پرداختن به هوش مصنوعی تنها یکی از اقداماتی است که برای حفظ دمای زمین زیر سقف ۱.۵ درجه سانتیگراد (۲.۷ درجه فارنهایت) نسبت به دوران پیشاصنعتی لازم است؛ هدفی که در توافق پاریس در سال ۲۰۱۵ تعیین شد.
سال گذشته برای نخستین بار میانگین دمای سهساله از این آستانه فراتر رفت.
گوترش گفت: «هر آلاینده بزرگ باید اقدامهای خود را تسریع کند و هر کشور باید بیش از تعهدات اعلامشده عمل کند».
او خواستار کاهش انتشار متان شد؛ گازی گلخانهای بسیار قدرتمند که حدود یکسوم گرمایش جهانی را رقم زده و بهمراتب قویتر از دیاکسیدکربن است، هرچند مدتزمان کمتری در جو میماند.
گوترش همچنین بر ضرورت کاهش اتکا به زغالسنگ، نفت و گاز تاکید کرد.
پیشرفت انرژیهای تجدیدپذیر در سراسر جهان؛ اما چالشها هنوز پابرجاست
گوترش در سخنان خود به تحولات مثبت در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر اشاره کرد؛ جایی که افزایش مقیاس تولید، هزینه فناوریها را کاهش داده و به گسترش استفاده از آنها منجر شده است.
تولید برق پاک – عمدتا بهکمک خورشید و باد – سال گذشته از رشد کلی تقاضای جهانی برق پیشی گرفت. سهم انرژیهای تجدیدپذیر نیز در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار در تاریخ معاصر از یکسوم ترکیب تولید برق جهان فراتر رفت و سهم زغالسنگ در تولید برق به زیر یکسوم کاهش یافت.
چین همچنان موتور گذار جهان به انرژی پاک است و در اروپا نیز تولید برق از سوختهای فسیلی بهطور کلی رو به کاهش است.
با این حال، ایالات متحده تحت ریاستجمهوری دونالد ترامپ بار دیگر از زغالسنگ، نفت و گاز استقبال کرده و حمایت از تجدیدپذیرها و اقدامات گسترده اقلیمی را بهشدت کاهش داده است؛ آن هم در میانه بحران جهانی انرژی که جنگ آمریکا در ایران آن را تشدید کرده؛ بحرانی که گوترش از آن با عنوان «مادر همه شوکهای انرژی» یاد کرد.