آلمان در سال ۲۰۲۵ بیش از هر کشور دیگر اتحادیه اروپا برق خورشیدی و بادی تولید کرد، اما قیمت برق در این کشور همچنان به سوختهای فسیلی ناپایدار گره خورده است.
خانوارهای آلمانی با وجود تلاشهای چشمگیر این کشور برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی، حدود یکسوم بیشتر از میانگین اتحادیه اروپا برای برق پول میپردازند.
آگهی
آگهی
به گفته اندیشکده انرژی Ember، آلمان یکی از «پیشتازان جهانی» در توسعه انرژی بادی و خورشیدی است و در سال ۲۰۲۵، ۵۹ درصد برق خود را از منابع پاک تامین کرده است.
از زمان تصویب قانون شاخص انرژیهای تجدیدپذیر (Erneuerbare-Energien-Gesetz) در سال ۲۰۰۰، سهم این کشور از تولید برق تنها از باد و خورشید از کمتر از ۲ درصد به نزدیک ۴۵ درصد در سال گذشته جهش کرده است.
همزمان، زغالسنگ که اغلب «آلودهترین» شکل تولید انرژی توصیف میشود، از تامین بیش از نیمی از برق آلمان به تنها ۲۱ درصد کاهش یافته است.
Ember (منبع به زبان انگلیسی) میگوید: «آلمان در سال ۲۰۲۵ بیش از هر عضو دیگر اتحادیه اروپا برق از باد و خورشید تولید کرده و بیش از یکچهارم کل تولید بادی و خورشیدی این بلوک را به خود اختصاص داده است.»
با این حال، تجزیه و تحلیل تازه شرکت انرژی 1KOMMA5° نشان میدهد آلمان همچنان با یکی از بالاترین قیمتهای برق در اتحادیه اروپا دستوپنجه نرم میکند.
راهحل چیست؟ تجدیدپذیرهای بیشتر.
رتبهبندی قیمت برق در اتحادیه اروپا
بر اساس دادههای یورواستات از قیمت برق در نیمه دوم سال ۲۰۲۵، 1KOMMA5° (منبع به زبان انگلیسی) محاسبه کرده است که میانگین اتحادیه اروپا معادل ۰.۲۹ یورو به ازای هر کیلوواتساعت (kWh) با احتساب مالیات و عوارض است؛ اما در آلمان، خانوارها به طور متوسط ۰.۳۹ یورو به ازای هر کیلوواتساعت میپردازند.
برای یک خانوار تکنفره معمولی با مصرف ۱۵۰۰ کیلوواتساعت، قیمت بالای برق در آلمان به این معنی است که این خانوار سالانه حدود ۱۵۰ یورو بیشتر از میانگین اتحادیه اروپا میپردازد؛ این رقم برای یک خانواده با مصرف ۵۰۰۰ کیلوواتساعت برق، حدود ۵۰۰ یوروی اضافی در سال است.
با این حال، این ایرلند است که با وجود پایان رسمی تولید برق از نیروگاههای زغالسنگ در سال ۲۰۲۵، در صدر جدول قرار دارد و قیمت برق در آن به ۰.۴۰ یورو به ازای هر کیلوواتساعت رسیده است.
رتبهبندی کامل کشورهای اتحادیه اروپا در ادامه آمده است:
- ایرلند: ۰.۴۰ یورو
- آلمان: ۰.۳۹ یورو
- بلژیک: ۰.۳۵ یورو
- دانمارک: ۰.۳۳ یورو
- اتریش: ۰.۳۳ یورو
- چک: ۰.۳۲ یورو
- ایتالیا: ۰.۳۰ یورو
- رومانی: ۰.۲۹ یورو
- قبرس: ۰.۲۸ یورو
- سوئد: ۰.۲۷ یورو
- لهستان: ۰.۲۷ یورو
- اسپانیا: ۰.۲۷ یورو
- لوکزامبورگ: ۰.۲۷ یورو
- فرانسه: ۰.۲۶ یورو
- هلند: ۰.۲۶ یورو
- لتونی: ۰.۲۵ یورو
- پرتغال: ۰.۲۴ یورو
- یونان: ۰.۲۴ یورو
- استونی: ۰.۲۳ یورو
- فنلاند: ۰.۲۳ یورو
- اسلوونی: ۰.۲۱ یورو
- لیتوانی: ۰.۲۰ یورو
- اسلواکی: ۰.۱۹ یورو
- کرواسی: ۰.۱۷ یورو
- بلغارستان: ۰.۱۴ یورو
- مالتا: ۰.۱۳ یورو
- مجارستان: ۰.۱۱ یورو
چرا قیمت برق در آلمان تا این حد بالاست؟
با وجود جهش انرژیهای تجدیدپذیر در آلمان، قیمت برق به دلیل آنچه «اصل مراتب هزینه» نامیده میشود همچنان به سوختهای فسیلی پرتلاطم گره خورده است. طبق این سازوکار، قیمت برق بر اساس گرانترین نیروگاهی تعیین میشود که هنوز برای تامین تقاضا مورد نیاز است.
به این ترتیب، اگر نیاز برق آلمان تنها با انرژی پاک تامین نشود، منابع گرانتر و آلودهتری مانند زغالسنگ یا گاز وارد مدار میشوند.
افزایش سهم تجدیدپذیرها میتواند این مشکل را کاهش دهد؛ همانطور که در اسپانیا دیده شده و رشد انرژی بادی و خورشیدی از سال ۲۰۱۹ تاکنون تاثیر نیروگاههای فسیلی بر قیمت برق را ۷۵ درصد کم کرده است.
اگرچه سهم برق تولیدی از باد و خورشید در اسپانیا در سال ۲۰۲۵ مشابه آلمان بود، اما سایر منابع پاک مانند برقآبی و هستهای وابستگی این کشور به سوختهای فسیلی را به طور چشمگیری کاهش داده است. سال گذشته انرژی پاک ۷۵ درصد ترکیب برق اسپانیا را تشکیل میداد، در حالی که این سهم در آلمان ۵۹ درصد بود.
با این حال، درک بستر گستردهتر ماجرا اهمیت زیادی دارد. طبق گزارش «پیشرفت انرژی پاک» مونتل (منبع به زبان انگلیسی)، ترکیب تولید برق آلمان پس از خروج این کشور از انرژی هستهای دستخوش تحول بزرگی شده است.
در سال ۲۰۲۲، تولید برق هستهای ـ که با وجود نگرانیهای زیستمحیطی درباره پسماندهای زیانبار، اغلب در زمره انرژی پاک دستهبندی میشود ـ ۶.۶ درصد از کل تولید برق آلمان را به خود اختصاص میداد.
در این گزارش آمده است: «حذف این منبع برق پایدار و کمکربن شکاف بزرگی ایجاد کرد که باید به سرعت یا با تولید برق فسیلی یا با تسریع توسعه تجدیدپذیرها پر میشد.»
کارشناسان میگویند با ادامه رشد سریع باد و خورشید، «شتاب دوباره» آلمان میتواند در سال ۲۰۲۶ آشکارتر شود، زیرا کنار زدن سوختهای فسیلی همچنان با رشد تقاضا رقابت میکند.
چرا آلمان بخشی از انرژی پاک خود را هدر میدهد؟
یانیک شال، یکی از بنیانگذاران 1KOMMA5°، میگوید: «مشکل آلمان زیادیِ برق ارزان بادی و خورشیدی نیست، بلکه کمبود انعطافپذیری در سیستم است.»
سال گذشته آلمان ۴۳۵ میلیارد یورو برای محدودسازی تولید انرژیهای تجدیدپذیر هزینه کرد. در این شیوه، تولید برق در مناطقی که مازاد عرضه دارند عمدا متوقف و در نقاط دیگر افزایش مییابد.
به تولیدکنندگانی که قادر نیستند برق خود را وارد شبکه سراسری کنند، پرداختهای جبرانی تعلق میگیرد و به تولیدکنندگانی که برای پر کردن شکاف عرضه وارد مدار میشوند، پرداختهای تراز داده میشود.
محدودسازی معمولا زمانی رخ میدهد که در یک کشور شرایط ایدهآلی برای خورشید و باد فراهم میشود، مثلا در روزهای آفتابی و همراه با باد، و در نتیجه برق بیشتری از آنچه شبکه میتواند مدیریت کند تولید میشود. وقتی عرضه از تقاضا پیشی بگیرد، این وضعیت میتواند به قیمتهای منفی برق منجر شود.
حل این مشکل کار سادهای نیست، زیرا شبکه انرژی اروپا هرگز با در نظر گرفتن جهش تجدیدپذیرها طراحی نشده و در عوض برای نیروگاههای متمرکز ساخته شده است. به همین دلیل، برق بادی و خورشیدی که عمدتا در مناطق دورافتاده تولید میشود، اغلب نمیتواند به خانهها و محلهای کار برسد.
سامانههای ذخیرهسازی انرژی در باتری (BESS) به عنوان یک راهحل کلیدی برای این مشکل مطرح شدهاند و میتوانند مانع از هدررفت حجم زیادی از انرژی پاک شوند.
طبق گزارش سال ۲۰۲۶ سولار پاور اروپا (منبع به زبان انگلیسی)، با وجود آنکه ظرفیت ناوگان باتری اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۱ تاکنون ده برابر شده و امروز به بیش از ۷۷ گیگاواتساعت رسیده است، اروپا هنوز «فاصله زیادی تا سطح مورد نیاز» دارد.
برای تحقق اهداف ۲۰۳۰، اتحادیه اروپا باید بار دیگر رشد دهبرابری ظرفیت ذخیرهسازی را تکرار کند و طی پنج سال آینده آن را به حدود ۷۵۰ گیگاواتساعت برساند. پنج بازار در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۰ درصد کل ظرفیت جدید سامانههای ذخیرهسازی باتری را به خود اختصاص دادند که در میان آنها آلمان و ایتالیا پیشتاز بودند.
مالیاتها و عوارض پرهزینه در آلمان
قیمت برق در آلمان همچنین به شدت تحت تاثیر هزینههای بالای شبکه و مالیاتها قرار دارد.
برآورد 1KOMMA5° نشان میدهد اگر عوارض از قبوض حذف میشد، خانوارهای آلمانی تنها ۰.۲۶ یورو به ازای هر کیلوواتساعت پرداخت میکردند؛ رقمی که قیمت برق را در آلمان کمتر از بلژیک، لوکزامبورگ و هلند قرار میداد.
شال اضافه میکند: «اگر مثلا بتوانیم بهتر از اقدامات موسوم به «بازاعزام» اجتناب کنیم، یعنی خاموش و روشن کردن کوتاهمدت نیروگاهها، میتوانیم هزینههای شبکه را به طور قابل توجهی کاهش دهیم.»
او میگوید: «به جای خاموش کردن نیروگاهها در برابر پرداخت غرامت، یک سامانه کنترل هوشمند این امکان را میدهد که حجم برق به شکل پیشنگرانه میان سامانههای ذخیرهسازی و مصرفکنندگان منعطف جابهجا شود. این کار در بلندمدت هزینههای شبکه را برای همه کاهش میدهد.»