آلمان در سال ۲۰۲۵ بیش از هر کشور دیگری در اتحادیه اروپا برق خود را از خورشید و باد تولید کرد، اما قیمتها هنوز به سوختهای فسیلی پرنوسان گرهخورده است.
خانوارهای آلمانی با وجود تلاشهای چشمگیر این کشور برای کنار گذاشتن سوختهای فسیلی، برای برق حدود یکسوم بیشتر از میانگین اتحادیه اروپا پرداخت میکنند.
آگهی
آگهی
به گفته اندیشکده انرژی امبر، آلمان از «پیشگامان جهانی» در توسعه انرژی بادی و خورشیدی است و در سال ۲۰۲۵، ۵۹ درصد برق خود را از منابع پاک تامین کرده است.
از زمان تصویب قانون سرنوشتساز انرژیهای تجدیدپذیر این کشور (Erneuerbare-Energien-Gesetz) در سال ۲۰۰۰، سهم تولید تنها از باد و خورشید از کمتر از دو درصد به نزدیک ۴۵ درصد در سال گذشته رسیده است.
همزمان، زغالسنگ که غالبا «آلودهترین» شکل تولید انرژی توصیف میشود، از تامین بیش از نیمی از برق آلمان به تنها ۲۱ درصد کاهش یافته است.
امبر اعلام کرده است: «آلمان در سال ۲۰۲۵ بیش از هر کشور عضو دیگر اتحادیه اروپا برق از باد و خورشید تولید کرد و بیش از یکچهارم کل تولید بادی و خورشیدی این بلوک را به خود اختصاص داد.» امبر میگوید (منبع به زبان انگلیسی).
با این حال، تحلیل تازه شرکت انرژی 1KOMMA5° نشان میدهد آلمان همچنان با یکی از بالاترین قیمتهای برق در داخل اتحادیه اروپا دستبهگریبان است.
راهحل چیست؟ افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر.
رتبهبندی قیمت برق در اتحادیه اروپا
با استفاده از دادههای یورواستات درباره قیمت برق در نیمه دوم سال ۲۰۲۵، 1KOMMA5° (منبع به زبان انگلیسی) محاسبه کرده است که میانگین اتحادیه اروپا، با احتساب مالیات و عوارض، ۰.۲۹ یورو به ازای هر کیلووات ساعت (kWh) است، اما در آلمان، خانوارها به طور متوسط ۰.۳۹ یورو برای هر کیلووات ساعت میپردازند.
برای یک خانوار تکنفره معمولی (با مصرف ۱۵۰۰ کیلووات ساعت)، قیمت بالای برق در آلمان یعنی این خانوار هر سال حدود ۱۵۰ یورو بیشتر از میانگین اتحادیه اروپا پرداخت میکند؛ این رقم برای یک خانواده با مصرف برق ۵۰۰۰ کیلووات ساعت به ۵۰۰ یورو اضافی در سال میرسد.
نقشهای که قیمت برق در سراسر اتحادیه اروپا را نشان میدهد. نقشهای که قیمت برق در سراسر اتحادیه اروپا را نشان میدهد.
با این حال این ایرلند است که در سال ۲۰۲۵ رسما به تولید برق با زغالسنگ پایان داد و اکنون با قیمت سرسامآور ۰.۴۰ یورو برای هر کیلووات ساعت، در صدر جدول قرار دارد.
رتبهبندی کامل کشورهای اتحادیه اروپا در ادامه آمده است:
- ایرلند: ۰.۴۰ یورو
- آلمان: ۰.۳۹ یورو
- بلژیک: ۰.۳۵ یورو
- دانمارک: ۰.۳۳ یورو
- اتریش: ۰.۳۳ یورو
- چکیا: ۰.۳۲ یورو
- ایتالیا: ۰.۳۰ یورو
- رومانی: ۰.۲۹ یورو
- قبرس: ۰.۲۸ یورو
- سوئد: ۰.۲۷ یورو
- لهستان: ۰.۲۷ یورو
- اسپانیا: ۰.۲۷ یورو
- لوکزامبورگ: ۰.۲۷ یورو
- فرانسه: ۰.۲۶ یورو
- هلند: ۰.۲۶ یورو
- لتونی: ۰.۲۵ یورو
- پرتغال: ۰.۲۴ یورو
- یونان: ۰.۲۴ یورو
- استونی: ۰.۲۳ یورو
- فنلاند: ۰.۲۳ یورو
- اسلوونی: ۰.۲۱ یورو
- لیتوانی: ۰.۲۰ یورو
- اسلواکی: ۰.۱۹ یورو
- کرواسی: ۰.۱۷ یورو
- بلغارستان: ۰.۱۴ یورو
- مالتا: ۰.۱۳ یورو
- مجارستان: ۰.۱۱ یورو
چرا قیمت برق در آلمان اینقدر بالاست؟
با وجود جهش انرژیهای تجدیدپذیر در آلمان، قیمت برق همچنان به سوختهای فسیلی پرنوسان گره خورده است؛ موضوعی که با اصل موسوم به «مرتی اوردر» توضیح داده میشود. بر اساس این اصل، قیمت برق بر مبنای گرانترین نیروگاهی تعیین میشود که هنوز برای پاسخگویی به تقاضا مورد نیاز است.
بنابراین اگر نیاز برق آلمان فقط از منابع پاک تامین نشود، منابع گرانتر و آلایندهتری مانند زغالسنگ یا گاز وارد مدار میشوند.
افزایش سهم تجدیدپذیرها میتواند این مشکل را برطرف کند؛ همانطور که تجربه اسپانیا نشان میدهد. در این کشور، رشد باد و خورشید از سال ۲۰۱۹ تاثیر نیروگاههای فسیلی بر قیمت برق را ۷۵ درصد کاهش داده است.
هرچند سهم برق حاصل از باد و خورشید در اسپانیا در سال ۲۰۲۵ مشابه آلمان بود، دیگر منابع پاک مانند برقآبی و هستهای به طور چشمگیری اتکای این کشور به سوختهای فسیلی را کاهش دادهاند. سال گذشته، انرژی پاک ۷۵ درصد ترکیب تولید برق اسپانیا را تشکیل میداد، در حالی که این سهم در آلمان ۵۹ درصد بود.
با این حال، بررسی تصویر بزرگتر اهمیت زیادی دارد. بر اساس گزارش «پیشرفت انرژی پاک» مونتل (منبع به زبان انگلیسی)، ترکیب تولید برق آلمان پس از خروج این کشور از انرژی هستهای دستخوش تحولی عظیم شده است.
در سال ۲۰۲۲ تولید برق هستهای، که با وجود نگرانیهای زیستمحیطی درباره پسماندهای خطرناک اغلب در دسته انرژی پاک قرار میگیرد، ۶.۶ درصد از کل تولید برق آلمان را به خود اختصاص میداد.
این گزارش میگوید: «حذف آن منبع پایدار کمکربن، شکاف قابلتوجهی ایجاد کرد که باید سریع پر میشد؛ یا با تولید فسیلی یا با شتاب دادن به تجدیدپذیرها.»
به دنبال رشد سریع باد و خورشید، کارشناسان میگویند «شتاب تازه» آلمان احتمالا در سال ۲۰۲۶ روشنتر خواهد شد؛ زمانی که جایگزینی سوختهای فسیلی همچنان همپای رشد تقاضا ادامه مییابد.
چرا آلمان انرژی پاک خود را هدر میدهد؟
یانیک شال، هم بنیانگذار 1KOMMA5°، تاکید میکند: «آلمان باد و خورشید ارزان بیش از حد ندارد، بلکه انعطافپذیری بسیار کمی در سامانه برق خود دارد.»
آلمان سال گذشته ۴۳۵ میلیون یورو برای محدودسازی تولید انرژیهای تجدیدپذیر هزینه کرد. این فرایند به معنای خاموش کردن عمدی واحدهای تولید برق در مناطق دارای مازاد عرضه و افزایش تولید در نقاط دیگر است.
به تولیدکنندگانی که نمیتوانند برق خود را وارد شبکه انرژی کشور کنند، پرداختهای جبرانی داده میشود و به تولیدکنندگانی که برای پر کردن شکاف عرضه مورد نیازند، پرداختهای متوازنسازی اختصاص مییابد.
محدودسازی معمولا زمانی رخ میدهد که کشوری با شرایط ایدهآل برای خورشید و باد روبهرو میشود (مثلا روزهای آفتابی و بادخیز) و در نتیجه برقی بیش از ظرفیت شبکه تولید میشود. هنگامی که عرضه از تقاضا پیشی میگیرد، این وضعیت میتواند به قیمتهای منفی برق منجر شود.
حل این مشکل آسان نیست، زیرا شبکه انرژی اروپا هرگز با در نظر گرفتن جهش تجدیدپذیرها طراحی نشده و در عوض بر پایه نیروگاههای متمرکز شکل گرفته است. به همین دلیل، انرژی بادی و خورشیدی که معمولا در مناطق دورافتاده تولید میشود، اغلب به سختی به خانهها و دفاتر میرسد.
سامانههای ذخیرهسازی انرژی با باتری (BESS) به عنوان راهحلی کلیدی برای رفع این مشکل مطرح شدهاند و میتوانند جلوی هدررفت حجم عظیمی از انرژی پاک را بگیرند.
بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ سولار پاور اروپا (منبع به زبان انگلیسی)، با وجود گسترش دهبرابری ناوگان باتری اتحادیه اروپا از سال ۲۰۲۱ و رسیدن ظرفیت آن به بیش از ۷۷ گیگاوات ساعت در حال حاضر، اروپا هنوز «بسیار دورتر از جایی است که باید باشد».
برای رسیدن به اهداف ۲۰۳۰، اتحادیه اروپا باید بار دیگر چنین رشد دهبرابریای را تکرار کند و ظرفیت ذخیرهسازی باتری را در پنج سال آینده به حدود ۷۵۰ گیگاوات ساعت برساند. پنج بازار عضو اتحادیه اروپا در سال ۲۰۲۵ بیش از ۶۰ درصد کل ظرفیت جدید سامانههای ذخیرهسازی باتری را تامین کردند و آلمان و ایتالیا در صدر این رقابت قرار داشتند.
مالیاتهای سنگین در آلمان
قیمت برق در آلمان همچنین به طور قابل توجهی تحت تاثیر کارمزدهای بالای شبکه و مالیاتهای سنگین قرار دارد.
برآورد 1KOMMA5° نشان میدهد اگر عوارض وجود نداشت، خانوارهای آلمانی تنها ۰.۲۶ یورو برای هر کیلووات ساعت پرداخت میکردند؛ رقمی که قیمت برق را در این کشور پایینتر از بلژیک، لوکزامبورگ و هلند قرار میداد.
شال اضافه میکند: «ما میتوانیم کارمزدهای شبکه را به طور چشمگیری کاهش دهیم اگر، برای نمونه، اقدامات مربوط به بازتوزیع بار شبکه (redispatch)، یعنی خاموش یا راهاندازی کوتاهمدت نیروگاهها، بهتر کاهش یابد.»
او میگوید: «به جای خاموش کردن نیروگاههای تولیدی در برابر پرداخت غرامت، یک سامانه کنترل هوشمند امکان جابهجایی پیشنگر حجمهای برق بین سامانههای ذخیرهسازی و مصرفکنندگان انعطافپذیر را فراهم میکند. این کار در بلندمدت هزینههای شبکه را برای همه کاهش میدهد.»