پدیده النینو میتواند پیامدهای گرمایش جهانی را تشدید کند، و سوزاندن سوختهای فسیلی نیز احتمالا به تقویت این پدیده مخرب در سراسر جهان کمک میکند.
یک مطالعه جدید نشان میدهد پدیدههای ال نینو ـ که یک عامل طبیعی ایجاد آشفتگی در اقلیم است و هر چند وقت یکبار ظهور میکند و دمای جهانی را بالا میبرد ـ به دلیل تغییر اقلیم ناشی از فعالیتهای انسانی در حال قویتر شدن هستند.
آگهی
آگهی
بر اساس این پژوهش که ۲۷ اوت در نشریه Science (منبع به زبان انگلیسی) منتشر شده، ال نینوها اکنون بیش از ۳۶ درصد قویتر از دوران پیش از آغاز عصر صنعتی در میانه دهه ۱۸۰۰ هستند و فقط در ۴۰ سال گذشته ۱۶ درصد دیگر به قدرت آنها افزوده شده که نشان میدهد روند افزایش شدت این پدیده شتاب گرفته است.
این نتایج در حالی منتشر میشود که ال نینوی قدرتمندی که چند ماه پیش شکل گرفته، بنا به پیشبینیها در ماههای پیش رو به بزرگترین ال نینو ثبتشده تاکنون تبدیل خواهد شد. ال نینو که به معنای گرم شدن موقتی بخشهایی از اقیانوس آرام استوایی است، الگوی آبوهوا را در سراسر جهان برهم میزند و به افزایش رخدادهای حدی از جمله موجهای گرما، سیلاب در برخی مناطق و خشکسالی در مناطق دیگر منجر میشود و میتواند خسارتهایی معادل تریلیونها دلار برجای بگذارد.
جولیا کول، نویسنده اصلی این مطالعه و اقلیمشناس گذشتهنگر در دانشگاه میشیگان در آمریکا، میگوید: «این موضوع مهم است چون ال نینوهای قوی تاثیرات بسیار شدیدتری بر مخاطرات و رخدادهای حدی اقلیمی در سراسر جهان دارند.»
او میافزاید: «وقتی تلاش کردیم بفهمیم چرا چنین اتفاقی میافتد، دادههای خود را با رکورد دمای جهانی مقایسه کردیم و دیدیم افزایش قدرت ال نینوها بهخوبی با افزایش دمای جهانی که ناشی از عوامل انسانی مانند سوزاندن سوختهای فسیلی است، همراستا است.»
در این پژوهش، کول به بررسی ال نینوها در بازهای حدود ۹۰۰ ساله پرداخته است.
شدت گرفتن ال نینوهای از پیش مخرب
بوریس ورم، دانشمند علوم دریایی در دانشگاه دالهاوزی که در این مطالعه مشارکتی نداشته، میگوید: «ال نینو خشنترین نمود نوسانهای اقلیمی در جهان است؛ تاثیری که دامنه آن از فروپاشی صید ماهی در مناطق محلی تا نابودی گسترده صخرههای مرجانی و خشکسالیهای شدید و کمبود غذا در سراسر جهان را در بر میگیرد.»
او با نقل قولی از اقلیمشناس فقید، والاس بروکر، هشدار میدهد که «سامانه اقلیمی هیولایی خشمگین است و ما مدام آن را با چوب تحریک میکنیم» و ادامه میدهد: «انتشارهای انسانی همان چوب است و ال نینو یکی از همین فورانهای خشمگین است که میتواند برای امنیت جمعی ما بهشدت تهدیدکننده باشد.»
قدرت یک ال نینو با اندازهگیری دمای آب در ناحیهای از اقیانوس آرام مرکزی در حوالی خط استوا و مقایسه میانگین سهماهه آن با شرایط عادی تعیین میشود. اگر دما ۰٫۵ درجه سلسیوس بالاتر از حد معمول باشد، وضعیت بهعنوان ال نینو شناخته میشود. بالاترین سطح، افزایش ۲ درجهای است که «بسیار قوی» نامیده میشود.
بر اساس پایش ال نینو در دانشگاه کلمبیا، تازهترین رقم هفتگی برای ال نینو ۲٫۷ درجه است و انتظار میرود طی دو تا چهار ماه آینده باز هم افزایش یابد.
دانشمندان مدتها است این فرضیه را مطرح میکنند که با گرم شدن جهان، ال نینوها قویتر میشوند، زیرا این پدیده بر پایه اختلاف دمای اقیانوس نسبت به میانگین تعریف شده است. اما دادههای مشاهداتی تنها حدود ۷۵ سال را پوشش میدهند، به همین دلیل پیشتر گفته میشد برای تشخیص یک روند بلندمدت، اطلاعات موجود کافی نیست.
به همین خاطر دانشمندان بهدنبال نشانههایی رفتهاند که بدون نیاز به اندازهگیری مستقیم دمای آب، وقوع ال نینو را نشان دهد. برای مثال، آنها با بررسی سوابق تاریخی تغییرات آبوهوا در نقاط مختلف جهان، ال نینوهای گذشته ـ از جمله ال نینوی بسیار بزرگ سال ۱۸۷۷ ـ را بر پایه اثراتی که در سراسر جهان بر جا گذاشتهاند، بازسازی کردهاند.
استفاده از فسیلهای مرجانی برای مطالعه دما
کول میگوید تیمش رویکردی نوآورانه در پیش گرفت و بررسی کرد در طول قرنها چه بر سر مرجانها آمده تا از آنها بهعنوان «ماشین زمان برای نگاه کردن به گذشته» استفاده کند. به گفته او، اندازهگیری نسبت کلسیم به استرانسیوم در اسکلت مرجانها و نیز ایزوتوپهای مختلف اکسیژن، دو خوانش مستقل از آب دریا فراهم میکند؛ آبی که این مرجانها در آن شکل گرفتهاند. سنسنجی با استفاده از اورانیوم و توریم نیز نشان میدهد این اسکلتها چه زمانی بهوجود آمدهاند.
کول ۲۹ فسیل مرجانی در جزایر گالاپاگوس را بررسی کرد؛ ۱۴ نمونه مربوط به پیش از عصر صنعتی، ۱۴ نمونه مربوط به دوران مدرن و یک نمونه هم متعلق به زمانی که عصر صنعتی در حال آغاز بود. قدیمیترین نمونه به حدود سال ۱۱۰۰ میلادی بازمیگردد.
دمایی که او بر اساس این فسیلها برای بازهای بیش از ۹۰۰ ساله بازسازی کرده، هرچند با شکافهایی همراه است، اما به گفته کول وقتی روی نمودار قرار میگیرد «شبیه چوب هاکی» به نظر میرسد؛ همان توصیفی که برای مطالعه شاخص دهه ۱۹۹۰ درباره دمای جهانی گذشته بهکار رفت.
او و دیگر دانشمندان میگویند این وضعیت فقط بدتر خواهد شد.
کیم کاب، کارشناس مرجان و اقلیم در دانشگاه براون که در این پژوهش مشارکت نداشته، میگوید: «این یافتهها احتمال آیندهای را پیش رو میگذارد که در آن رویدادهای بزرگتر ال نینو و لا نینا سرعت و شدت رخدادهای حدی آبوهوایی و اقلیمی را بیشتر میکنند.»
اختلاف نظر میان دانشمندان مستقل درباره این پژوهش
دانشمندان مستقلی که در این تحقیق نقشی نداشتهاند، درباره نتایج آن اختلاف نظر دارند؛ برخی آن را مهم و قابل اعتماد میدانند و برخی دیگر میگویند به دلیل تعارض با برخی مشاهدات اخیر، این نتایج را نمیپذیرند.
کاب میگوید: «مرجانها معیار طلایی بازسازی ال نینو هستند و این پژوهش گنجینهای از دادههای جدید در اختیار ما میگذارد. ما یا باید دهههای زیادی صبر کنیم تا طول دوره مشاهدات ابزاری برای تشخیص تغییر در ویژگیهای ال نینو کافی شود، یا میتوانیم از بازسازیهای چندصد ساله ال نینو که سوابق اقلیمی گذشته در اختیارمان میگذارند استفاده کنیم. در مجموع، دادههای گذشتهنگر اقلیمی که از نقاط مختلف اقیانوس آرام داریم، تا حد زیادی بر تقویت ال نینوها همراه با گرم شدن جهانی دلالت میکند.»
مایکل من، اقلیمشناس دانشگاه پنسیلوانیا و طراح نمودار معروف «چوب هاکی» دما، و جان برونو، دانشمند علوم دریایی در دانشگاه کارولینای شمالی، میگویند دادههای مرجانی با مشاهدات اخیر دمای آب در گالاپاگوس در تضاد است. به گفته من، دادهها نشان میدهد در دهههای اخیر، همزمان با بیشترین افزایش دما در اثر گازهای گلخانهای، «کاهش قابل توجهی» در نوسانهای مربوط به ال نینو در نزدیکی گالاپاگوس رخ داده است.
برونو میگوید آنچه در مرجانها بازتاب یافته، بیش از آنکه تغییر در خود ال نینو باشد، گرم شدن ناشی از گازهای گلخانهای است.
کول توضیح میدهد ال نینوی عظیم ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و سپس ال نینوهای کوچک تا سالهای ۲۰۲۳-۲۰۲۴ وضعیتی ایجاد کرده که در آن چنین به نظر میرسد ال نینوها قویتر نشدهاند، زیرا اندازهگیریها بر پایه بازهای ۲۰ ساله انجام میشود و چند سالی که میان ال نینوهای بسیار بزرگ قرار گرفتهاند، دادهها را دگرگون کردهاند. او میگوید شدت ال نینو بسیار نوسان میکند و این فراز و فرود حتی اگر این پدیده به شرایط گرمتر واکنش نشان دهد، از بین نمیرود.
با این حال همه این دانشمندان بر سر این موضوع توافق دارند که تغییر اقلیم چه با تشدید ال نینو و چه بدون آن، مشکلی جدی است.
کول میگوید: «مهم است که به این یافته بهعنوان یک دلیل دیگر برای لزوم فاصله گرفتن از سوختهای فسیلی نگاه کنیم. هیچ راهحل جادوییای وجود ندارد که بتواند سرعت ال نینوها را کم کند.»