کارشناسان ۱۰ بینش مهم درباره همه چیز از بالا رفتن سطح دریاها تا نظام‌های غذایی تشدیدکننده تغییرات اقلیمی ارائه کرده‌اند؛ بینش‌هایی که نیازمند اقدام فوری است.
انتشارهای گذشته گازهای گلخانه‌ای عملا پیامدهای آینده تغییرات اقلیمی را «قفل» کرده است؛ اما طبق یک مطالعه مهم جدید، ابعاد این آسیب هنوز به اقداماتی بستگی دارد که همین اکنون انجام می‌دهیم.
آگهی
آگهی
گزارش «۱۰ بینش تازه در علم اقلیم» را بیش از ۷۰ دانشمند از نزدیک به ۳۰ کشور تهیه کرده‌اند و هدف آن این است که پژوهش‌های پیچیده را به نکته‌هایی روشن و خلاصه تبدیل کند تا «تصمیم‌های پرریسک» را جهت‌دهی کند.
این گزارش که امروز (۶ اکتبر) منتشر شده هشدار می‌دهد عبور از سقف ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد، که در توافق الزام‌آور پاریس تعیین شده، با «خطرهای رو به افزایش و غیرقابل برگشت» برای اقیانوس‌ها، یخچال‌های طبیعی و پرمافراست همراه است و هزینه‌های اقتصادی و اجتماعی آن بیش از چیزی است که تا پیش از این درک می‌شد.
۱۰ بینش برای جلوگیری از آسیب بیشتر اقلیم
یوهان روکستروم، مدیر موسسه تحقیقات اثرات اقلیمی پوتسدام، هم رئیس لیگ زمین و عضو هیات تحریریه گزارش، می‌گوید: «شواهد غیرقابل انکار است.»
او تاکید می‌کند: «۱٫۵ درجه سانتی‌گراد مرزی است که عبور از آن به خطر خود ماست. فراتر از این حد، خطر بروز پیامدهای اقلیمی زنجیره‌ای و احتمالا غیرقابل برگشت بیشتر می‌شود و هر دهم درجه اضافی این پیامدها را شدیدتر می‌کند.»
نکات کلیدی گزارش «۱۰ بینش تازه»، که توسط فیوچر ارث، لیگ زمین و برنامه پژوهش اقلیم جهانی تهیه شده، از «پنجره رو به تنگ شدن برای اقدام» سخن می‌گوید؛ پنجره‌ای که هنوز باز است و نشان می‌دهد چه چیزهایی از پیش قفل شده، از چه می‌توان هنوز جلوگیری کرد و سیاستگذاری در کجا می‌تواند بیشترین اثر را داشته باشد.
جذب گرما در اقیانوس چشم‌انداز بلندمدت را تیره می‌کند
اقیانوس‌ها همچنان به دلیل تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیت انسان، حجم بی‌سابقه‌ای از گرما را جذب می‌کنند و این یعنی قفل شدن گرمایش بیشتر برای سال‌های آینده.
در ماه اوت، متوسط دمای سطح دریاهای جهان به ۲۱٫۱ درجه سانتی‌گراد رسید؛ گرم‌ترین رکورد ثبت‌شده تا کنون. کارشناسان پارسال هشدار دادند که اسیدی شدن اقیانوس‌های زمین، یعنی کاهش پی‌اچ آب در نتیجه جذب دی‌اکسیدکربن، برای نخستین بار وارد منطقه خطر شده است.
گزارش جدید می‌گوید کاهش عمیق و فوری انتشار گازهای گلخانه‌ای «به‌شدت ضروری» است تا از انباشت بلندمدت گرما جلوگیری شود.
وندی برادگیت، مدیر شعبه جهانی فیوچر ارث و عضو هیات تحریریه گزارش، می‌گوید: «اقیانوس تا امروز ضربه‌گیر سیاره ما بوده است.
چون گرما دهه‌ها طول می‌کشد تا به اعماق اقیانوس نفوذ کند، انتشارهای امروز عملا گرمایش و بالا آمدن سطح دریا را برای آینده قفل می‌کند. تنها راه محدود کردن این خطرها، کاهش عمیق و سریع انتشارهاست.»
سطح دریا همچنان بالا می‌آید
آب شدن یخچال‌ها و صفحات یخی، سطح دریاها را بالا می‌برد و جمعیت بیشتری را در معرض سیل‌های شدید قرار می‌دهد.
گزارش هشدار می‌دهد بخشی از افزایش سطح دریا به دلیل تاثیر انتشارهای گذشته، دیگر برگشت‌ناپذیر شده است، اما اندازه این افزایش همچنان به سرعت اقدام جهان برای کاهش گازهای گلخانه‌ای بستگی دارد.
منابع آب شیرین رو به کاهش است
شکاف‌های آبی در حال گسترش است، زیرا خشکی قاره‌ای، یعنی کاهش بلندمدت و گسترده در دسترسی به آب شیرین و ذخایر آبی، شتاب گرفته است. سازمان ملل می‌گوید تا سال ۲۰۳۰، از هر دو نفر یک نفر احتمالا با کمبود شدید آب روبه‌رو خواهد شد.
گزارش می‌گوید: «تغییرات اقلیمی و رشد مصرف آب باعث از دست رفتن سریع آب شیرین در سراسر قاره‌ها شده و امنیت آبی، اکوسیستم‌ها و تولید غذا را تهدید می‌کند.»
در این گزارش آمده است: «پیامدهای بی‌عملی از تهدید معیشت‌های محلی تا اثرات زنجیره‌ای در سراسر سامانه زمین امتداد می‌یابد.»
از دولت‌ها خواسته می‌شود برنامه‌های جامع مدیریت آب، موسوم به مدیریت یکپارچه منابع آب، تهیه کنند؛ برنامه‌هایی که کل چرخه آب را از منبع تا توزیع، تصفیه، استفاده دوباره و بازگشت به محیط در نظر می‌گیرد.
راه‌حل‌های مبتنی بر طبیعت، مانند احیای تالاب‌ها، رودخانه‌ها و جنگل‌ها نیز می‌تواند به جذب آب شیرینی کمک کند که روی خشکی باقی می‌ماند، به جای آنکه تبخیر شود یا مستقیم وارد اقیانوس شود.
پیامدهای عبور از ۱٫۵ درجه
گزارش تازه برنامه محیط زیست سازمان ملل (یونپ) هشدار داده است که افزایش دمای جهانی به احتمال زیاد در چند سال آینده از ۱٫۵ درجه سانتی‌گراد فراتر می‌رود. این وضعیت بسیاری از روندهای تخریب محیط زیست را که طبیعت هم‌اکنون تجربه می‌کند، از کوچک شدن صفحات یخی گرفته تا بالا آمدن سطح دریا و «مرگ بی‌سابقه» صخره‌های مرجانی و جنگل‌های بارانی، شتاب خواهد داد.
یونپ می‌گوید «اگر بالای ۱٫۵ درجه بمانیم، هیچ سناریوی خوبی در کار نیست» و دولت‌ها باید تلاش کنند دامنه و مدت عبور از این حد را تا حد ممکن کوچک و کوتاه نگه دارند.
سامانه‌های غذایی هنوز به تغییرات اقلیمی دامن می‌زنند
گزارش تاکید می‌کند که دگرگونی سامانه‌های غذایی، به‌ویژه از راه رژیم‌های غذایی با سهم بیشتر خوراک گیاهی، می‌تواند منافع بزرگی برای اقلیم، تنوع زیستی و سلامت به همراه داشته باشد، اما این تغییرها باید «با دقت و عدالت» انجام شود.
در سطح جهان، غذا و کشاورزی یک‌سوم کل انتشار گازهای گلخانه‌ای را تولید می‌کند؛ جایگاهی پس از سوزاندن سوخت‌های فسیلی، و گوشت به عنوان مقصر اصلی شناسایی شده است.
در واقع، خوراک‌های با منشأ دامی بین ۸۱ تا ۸۶ درصد کل انتشار گازهای گلخانه‌ای ناشی از تولید غذای اتحادیه اروپا را تشکیل می‌دهد، در حالی که فقط حدود ۳۲ درصد کالری و ۶۴ درصد پروتئین را تامین می‌کند.
طبق محاسبه‌گر ردپای کربنی «CO2 Everything»، یک وعده ۱۰۰ گرمی گوشت گاو معادل ۷۸٫۷ کیلومتر رانندگی است و ۱۵٫۵ کیلوگرم دی‌اکسیدکربن معادل آزاد می‌کند.
درک «هزینه اجتماعی» کربن
کارشناسان هشدار می‌دهند خسارت‌های اقتصادی ناشی از انتشار کربن «به‌مراتب بیشتر» از برآوردهای پیشین است و هر تن اضافه دی‌اکسیدکربن «خطر اضافی» به همراه دارد.
در گزارش آمده است: «استفاده از مدل‌های اقلیمی واقع‌بینانه و به‌روز، هزینه اجتماعی کربن را تا چهار برابر بالاتر نشان می‌دهد.»
تقویت مبنای حقوقی برای مطالبه غرامت
پیشرفت‌های علمی امکان ردیابی پیامدهای اقلیمی تا انتشارهایی را که باعث آنها شده، فراهم کرده است.
این یعنی دانشمندان حالا می‌توانند گرمایش را به یک شرکت یا یک منتشرکننده بزرگ نسبت دهند و شاید حتی آن را به خسارت‌ها و زیان‌های مشخص پیوند بزنند.
به گفته نویسندگان، این شواهد اضافی در آینده می‌تواند پرونده‌های حقوقی اقلیمی و درخواست‌های غرامت را تقویت کند.
«باشگاه‌های اقلیمی» می‌توانند به پاک‌سازی صنایع کمک کنند
«باشگاه‌های اقلیمی» متشکل از کشورهایی که در زمینه سیاست‌های اقلیمی و تجاری با هم همکاری می‌کنند، می‌تواند نیروی جمعی برای کاهش انتشار کربن ایجاد کند.
این باشگاه‌ها می‌توانند مثلا پشت مالیات‌های مرزی کربن بایستند؛ مالیاتی که مانع انتقال شرکت‌ها به کشورهایی با مقررات ضعیف‌تر اقلیمی می‌شود؛ مشکلی که به نام «نشت کربن» شناخته می‌شود.
اما یک نکته مهم وجود دارد: در حالی که باشگاه‌های اقلیمی می‌تواند روند کربن‌زدایی صنعتی را سرعت بخشد، ممکن است اثر تنبیهی بر کشورهای در حال توسعه‌ای داشته باشد که ابزار، پول یا فناوری لازم برای کاهش انتشارها را در اختیار ندارند.
به همین دلیل نویسندگان پیشنهاد می‌کنند کشورهای ثروتمند باید مقررات سخت‌گیرانه را با حمایت فنی یا مالی از دیگر اقتصادها همراه کنند.
جلوگیری از اقدام اقلیمی شناسایی‌ناپذیرتر شده است
پیشرفت اقلیمی فقط با انکار متوقف نمی‌شود.
گزارش می‌گوید صنایع با انتشار بالای کربن دیگر فقط با انکار وجود تغییرات اقلیمی مانع سیاستگذاری موثر نمی‌شوند؛ لابی‌گری آنها اکنون طیفی از تاکتیک‌های ظریف‌تر، از سبزشویی تا انتشار دیجیتال اطلاعات گمراه‌کننده، را نیز شامل می‌شود.
برای مقابله با این شکل پنهان‌تر از انحراف افکار عمومی درباره اقلیم، گزارش خواستار شفافیت بیشتر در لابی‌گری و کمک‌های سیاسی، مقررات سخت‌تر علیه ادعاهای محیط‌زیستی گمراه‌کننده و اقدام هماهنگ علیه اطلاعات نادرست شده است.
درگیری‌ها گذار انرژی را نابرابر می‌کند
جنگ‌ها، مناقشه‌های تجاری و رقابت شدید بر سر منابع انرژی، تلاش جهانی برای کربن‌زدایی را پیچیده کرده است.
نگرانی‌های مربوط به امنیت انرژی، مانند آنچه جنگ علیه ایران و جنگ در اوکراین ایجاد کرده، با یک واکنش واحد روبه‌رو نشده است. بسیاری از کشورهای ثروتمند به سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر روی آورده‌اند تا ضربه‌های بازار نفت و گاز را خنثی کنند، اما دیگران تولید سوخت‌های فسیلی را افزایش داده یا به دنبال منابع جدید در خارج از مرزهای خود رفته‌اند.
گزارش توضیح می‌دهد که بی‌ثباتی جهانی می‌تواند گذار انرژی را از آنچه امروز هست نابرابرتر کند.
برخی بلوک‌های کشورها ممکن است کشورهای بی‌طرف یا از نظر سیاسی بی‌ثبات را پشت دیوارهای خود نگه دارند و در نهایت روند جهانی فاصله گرفتن از سوخت‌های فسیلی را کند کنند. و چون معمولا آسیب‌پذیرترین گروه‌ها بیشتر از جهش قیمت‌ها ضربه می‌خورند، نویسندگان می‌گویند نگرانی درباره عدالت اقلیمی در آینده کاملا موجه است.