در حالی که کارشناسان میگویند موج گرمای اخیر اروپا «بهوسیله گرمایش بلندمدت زمین تشدید شده است»، بسیاری همچنان انگشت اتهام را به سوی النینو نشانه میروند.
اروپای غربی همچنان زیر سومین موج گرمای سال قرار دارد و دمای سوزان هوا دستکم تا پایان هفته نشانهای از کاهش بروز نمیدهد.
آگهی
آگهی
فرانسه روز دوشنبه (۲۲ ژوئن) بیش از نیمی از ۹۶ استان اصلی خود را در وضعیت هشدار قرمز قرار داد و از شهروندان خواست در طول این دوره گرم «حداکثر احتیاط» را رعایت کرده و از قرار گرفتن مستقیم زیر نور خورشید خودداری کنند.
این تصمیم در حالی اتخاذ شد که بخشهای وسیعی از کشور با دمای بالاتر از ۴۰ درجه سانتیگراد و همچنین مجموعهای از «شبهای گرمسیری» روبهرو هستند؛ شبهایی که در آنها دما طی یک دوره ۲۴ ساعته هرگز به زیر ۲۰ درجه سانتیگراد نمیرسد.
روز دوشنبه پیکر بیجان دو کودک چهار و دو ساله در خودروی خانوادهشان در جنوبشرقی فرانسه پیدا شد و مقامها اعلام کردند که گرمای شدید «مهمترین فرضیه مورد بررسی» در این پرونده است. این مرگهای تراژیک پس از جان باختن سه سالمند در نزدیکی بوردو در آخر هفته گذشته رخ داد؛ افرادی که به دلیل مشکلات جسمی ناشی از گرمای شدید جان خود را از دست دادند.
در آن سوی کانال مانش نیز سازمان هواشناسی بریتانیا برای بخشهایی از مرکز و جنوب انگلستان و همچنین ولز هشدار قرمز گرمای شدید صادر کرده است. پیشبینی میشود دما طی روزهای آینده به ۳۹ درجه سانتیگراد برسد و دمای شبانه نیز «بسیار بالا» باقی بماند.
سازمان هواشناسی بریتانیا اعلام کرده است: «رطوبت هوا نیز عامل مهمی است و این موج گرما را شدیدتر میکند؛ بهطوری که تنش گرمایی برای همه افراد به یک خطر جدی تبدیل شده است.»
در آلمان نیز افزایش دما احتمال وقوع آتشسوزیهای جنگلی را بالا برده است؛ بهویژه در مناطق جنوبی و شرقی کشور. شهرهایی مانند بن، اشتوتگارت و فرانکفورت خود را برای دماهایی نزدیک به ۴۰ درجه سانتیگراد در پایان هفته آماده میکنند.
آیا النینو عامل موج گرمای سوزان اروپا است؟
سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) اوایل ماه جاری اعلام کرد که پس از ماهها پایش، شرایط النینو رسما در اقیانوس آرام استوایی آغاز شده است.
بسیاری از پیشبینیکنندگان هشدار دادهاند که این النینو میتواند یکی از قدرتمندترین رویدادهای چند دهه اخیر باشد؛ موضوعی که باعث شده برخی رسانهها از اصطلاح «ابر النینو» استفاده کنند. با این حال، چنین عنوانی یک طبقهبندی رسمی علمی نیست و سازمان NOAA نیز از آن استفاده نمیکند.
النینو پدیدهای طبیعی است که زمانی رخ میدهد که دمای آب در بخش شرقی اقیانوس آرام به شکلی غیرعادی افزایش پیدا کند. این وضعیت میتواند دمای متوسط جهان را بالا ببرد و زمینه را برای وقوع رویدادهای شدیدتر آبوهوایی فراهم کند.
رویدادهای پیشین النینو، از جمله دوره بین مه ۲۰۲۳ تا مارس ۲۰۲۴، در ثبت رکوردهای جدید گرمایی نقش داشتند و موجی از گرماهای مرگبار، آتشسوزیهای گسترده و سیلابها را در سراسر جهان تشدید کردند.
کارشناسان «موسسه آموزش آب IHE دلفت» در هلند هشدار دادهاند که پیامدهای النینو تنها به افزایش دما محدود نمیشود و میتواند باعث خشکسالی، ناامنی غذایی و حتی کمبود برق شود.
اما بسیاری از رسانهها موج گرمای فعلی اروپا را به النینو نسبت میدهند؛ موضوعی که «یوانا ورجینی»، بنیانگذار پلتفرم جهانی پیشبینی آبوهوا WYF24، آن را از نظر هواشناسی نادرست میداند.
او به یورونیوز گرین گفت:
«اقیانوس آرام در حال حاضر در وضعیت یک النینوی قوی قرار ندارد و حتی زمانی که چنین شرایطی وجود داشته باشد، تاثیر مستقیم آن بر گرمای تابستانی اروپا ضعیف و بهخوبی قابل اثبات نیست.»
او توضیح میدهد:
«آنچه اکنون شاهدش هستیم، یک رویداد کلاسیک انسداد جریان جتی است که بر بستری از دماهای بیسابقه گرم عمل میکند. گنبد گرمایی، سازوکار اصلی این پدیده است؛ گرمایش بلندمدت زمین عامل تشدیدکننده آن است و النینو صرفا یک عامل انحرافی محسوب میشود.»
تاثیرات ال نینو چه زمانی و کجا ظاهر میشود؟
هاگرچه النینو میتواند پیامدهای شدیدی داشته باشد، اما بیشترین اثر آن معمولا در مناطق گرمسیری احساس میشود.
سیلاب یکی از خطرهای رایج در آمریکای جنوبی، بهویژه در شمال پرو، به شمار میرود و آثار آن میتواند تا بخشهایی از شرق آفریقا، آسیای مرکزی و جنوب ایالات متحده نیز گسترش یابد.
همزمان، خطر خشکسالی و آتشسوزیهای جنگلی در دورههای النینو افزایش پیدا میکند؛ بهویژه در بخشهای وسیعی از استرالیا، شمال آمریکای جنوبی و کشورهایی در آسیا مانند اندونزی.
در اروپا و بریتانیا، تاثیرات النینو بسیار غیرمستقیمتر است. با این حال، این پدیده میتواند احتمال بیثباتیهای جوی در ماههای بعدی سال را افزایش دهد؛ از جمله پاییز و اوایل زمستانی معتدلتر، مرطوبتر و همراه با بادهای بیشتر.
سازمان هواشناسی بریتانیا میگوید:
«النینو همچنین میتواند با دورههای سردتر و آرامتر در اواخر زمستان در بریتانیا همراه باشد. با این حال، هرگونه تاثیر احتمالی با تکامل پیشبینیها در ادامه سال با جزئیات بیشتری ارزیابی خواهد شد.»
کارشناسان اقلیم پیشبینی میکنند که در پایان امسال و همچنین در سال ۲۰۲۷، جهان احتمالا با دماهای بسیار بالا روبهرو خواهد شد؛ اما این موضوع عامل گرمای شدیدی نیست که هماکنون بخش بزرگی از اروپای غربی را در بر گرفته است.
ال نینو میآید و میرود؛ اما تغییرات اقلیمی نه
بیشتر رویدادهای النینو بهطور موقت میانگین دمای جهانی را حدود ۰.۲ درجه سانتیگراد افزایش دادهاند.
این میزان در مقایسه با تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی چندان قابل توجه نیست؛ پدیدهای که دمای سطح زمین را در مقایسه با دوران پیشاصنعتی حدود ۱.۳ تا ۱.۵ درجه سانتیگراد افزایش داده است.
بنابراین، تاثیرات النینو در جهانی که از پیش در حال گرم شدن است تشدید میشود. به همین دلیل بود که سال ۲۰۲۵، با وجود اثر خنککننده طبیعی پدیده لانینا، سومین سال گرم ثبتشده در تاریخ بود و حتی از سال ۲۰۱۶ که سال وقوع النینو بود نیز گرمتر شد.
لانینا، که در زبان اسپانیایی به معنای «دختر» است، معمولا با تقویت بادهای تجاری و بالا آوردن آبهای سرد از اعماق اقیانوس به سطح در بخش استوایی اقیانوس آرام، دمای جهانی را کاهش میدهد. این پدیده نیز مانند النینو بهطور نامنظم رخ میدهد، اما معمولا دوام بیشتری دارد.
«فریدریکه اوتو»، دانشمند علوم اقلیم در کالج سلطنتی لندن، در ماه مه و پیش از آغاز رسمی شرایط النینو گفته بود:
«النینو یک پدیده طبیعی است. میآید و میرود.»
اروپا بیش از دو برابر سریعتر از میانگین جهانی در حال گرم شدن است و دمای این قاره در مقایسه با دوران پیشاصنعتی حدود ۲.۵ درجه سانتیگراد افزایش یافته است.
بخشهایی از اروپا در محدوده قطب شمال قرار دارند؛ منطقهای که سریعترین نرخ گرمایش را در جهان تجربه میکند و دمای آن سه تا چهار برابر سریعتر از میانگین جهانی افزایش مییابد.
با ذوب شدن برف و یخ، میزان بازتاب نور خورشید از سطح زمین کاهش پیدا میکند. در مقابل، سطوح تیرهای که نمایان میشوند گرمای بیشتری جذب میکنند و همین موضوع روند ذوب را بیش از پیش تشدید میکند.
کنترل انتشار آلایندهها به اروپا کمک کرده است آلودگی هوا را کاهش دهد؛ اقدامی که مزایای گستردهای برای سلامت انسان و محیطزیست به همراه داشته است.
اما این روند پیامد دیگری نیز داشته است: کاهش ابرهای کمارتفاعی که بر اثر ذرات معلق موجود در هوا شکل میگرفتند و مانند یک سپر خنککننده عمل میکردند.
به همین دلیل، کارشناسان تاکید میکنند که موج گرمای کنونی اروپا را نمیتوان صرفا به النینو نسبت داد. به باور آنها، گرمایش جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی همچنان عامل اصلی افزایش دما در قاره اروپا است و پدیدههایی مانند النینو تنها میتوانند بر زمینهای که از پیش گرم شده است اثر بگذارند.