معمای تغییرات اقلیمی؛ پژوهشی تازه نشان میدهد تنها نقطه زمین که در سال های اخیر سردتر شده، «کولد بلاب» است که به گردش نصف النهاری اقیانوس اطلس AMOC پیوند دارد.
در بخش شمالی اقیانوس اطلس، در جنوب گرینلند، ناحیهای موسوم به «کولد بلاب»، یک «لکه سرد» مرموز، وجود دارد که به عنوان تنها نقطه روی زمین شناخته میشود که در چند دهه گذشته همواره سردتر شدهاست.
آگهی
آگهی
تیمی به سرپرستی پروفسور اشتفان رامستورف از موسسه پوتسدام برای تحقیقهای اقلیمی (PIK) اکنون پژوهش تازهای درباره «حفره گرمایی» در اقیانوس اطلس را در نشریه «Geophysical Research Letters (منبع به زبان آلمانی)» منتشر کردهاست.
این تیم پژوهشی بر پایه تحلیل مجموعه دادههای دمایی حاصل از اندازهگیریها در شمال اقیانوس اطلس به این نتیجه رسیده که به ویژه تغییر در انتقال گرما در اقیانوس، عامل اصلی شکلگیری «کولد بلاب» است.
این دانشمندان نوشتهاند: «این وضعیت نگرانکننده است، زیرا ادامه تضعیف انتقال گرما در اقیانوس اطلس در چارچوب تغییرات اقلیمی آینده میتواند پیامدهای جدی برای اقلیم و الگوهای آبوهوایی در اروپا و دیگر نقاط جهان داشته باشد.»
شورای نوردیک، که دانمارک، ایسلند، نروژ، سوئد و فنلاند و همچنین آلند، جزایر فارو و گرینلند به عنوان اعضای وابسته در آن حضور دارند، در فوریه گذشته هشدار داده بود که دماهای زمستانی در ایسلند میتواند در زمستان تا منفی ۴۵ درجه سانتیگراد سقوط کند. در آن صورت، این جزیره برای نخستین بار از زمان وایکینگها به طور کامل در حلقه یخ گرفتار خواهد شد.
چرا AMOC تا این حد مهم است
از مدتها پیش، تضعیف آنچه به آن AMOC گفته میشود مایه نگرانی پژوهشگران اقلیم بودهاست. AMOC مخفف «گردش واژگون نصفالنهاری اقیانوس اطلس» است؛ سامانهای عظیم از جریانهای اقیانوسی که آب گرم را در سطح اقیانوس اطلس به سوی شمال و آب سرد را در لایههای عمیق به سوی جنوب منتقل میکند. این یکی از مهمترین سامانههای توزیع گرما روی زمین است.
در پژوهش تازه موسسه پوتسدام برای تحقیقهای اقلیمی آمدهاست: «تحلیل ما از این تفسیر پشتیبانی میکند که «کولد بلاب» مشاهدهشده نشانهای از تضعیف AMOC است؛ سامانهای که سهمی اساسی در انتقال عرضی گرما در این ناحیه گردابهای زیرقطبی دارد.»
پژوهشهای پیشین درباره دورههای سرمای شدید در اروپا در طول ۱۰۰ هزار سال گذشته نشان میدهد که صفحات یخی در حال ذوب میتوانند به دلیل تغییر در شوری و دمای آب دریا، AMOC را تضعیف کنند.
ورود آب شیرین شوری و در نتیجه چگالی آب را در سطح دریا کاهش میدهد. این یعنی حجم کمتری از آب سطحی فرو میرود و همین میتواند جریان را کند کند.
آیا جهان در آستانه نقطه واژگونی قرار دارد؟
سالهاست که تیمهای پژوهشی میکوشند مشخص کنند نقطه واژگونی گردش واژگون نصفالنهاری اقیانوس اطلس (AMOC) چه زمانی میتواند فرابرسد؛ نقطهای که در میانه روند گرمشدن زمین میتواند زمستانهایی بهشدت سرد را در شمال اروپا رقم بزند.
در صورت فروپاشی AMOC، سطح آب در امتداد ساحل شرقی ایالات متحده به سرعت بالا میآید، زیرا این جریان به طور معمول آب را از ساحل دور میکند. شدت طوفانها در اقیانوس اطلس نیز افزایش مییابد، اما پیشبینی دقیق این تحولات همچنان دشوار است.
حدود ۱۲ هزار و ۵۰۰ سال پیش، در طول آخرین دوره سرمای شدید، موسوم به دریاس، حدود ۱۰۰ سال طول کشید تا AMOC دوباره به طور کامل به کارکرد عادی بازگردد. دمای هوا در گرینلند نیز در آن زمان نزدیک به ۴۰ سال زمان برد تا از شرایط یخبندان بسیار شدید خارج شود.
به گفته نویسندگان این تازهترین پژوهش، «نشانههای هشدار زودهنگام» حاکی از آن است که گردش اقیانوسی به نقطه واژگونی نزدیک میشود و «شواهد روشنی از تضعیف AMOC» دیده میشود. آنان مینویسند: «این خطر ایجاب میکند سیاستگذاران به سرعت به آن توجه نشان دهند.»