کارشناسان میگویند اگرچه رویدادهای یخچالی منفرد را نمیتوان مستقیما به تغییرات اقلیمی نسبت داد، افزایش دمای جهانی فشار روبهرشدی بر یخچالها وارد میکند.
یک توده عظیم یخ که از چندین هزار متر ارتفاع از یک یخچال طبیعی جدا شده و به رودخانه پاییندست سقوط کرده است، احتمالا محرک فاجعه در نپال و تبت بوده است.
آگهی
آگهی
دانشمندان هنوز در حال کنار هم گذاشتن اطلاعات ماهوارهای و دادههای زمینی هستند تا دقیقا بفهمند چه چیزی این سیل را به راه انداخت؛ سیلی که دستکم ۳۵۳ نفر را کشت و بیش از ۱۳۰۰ نفر، از جمله اتباع خارجی و زائران، را ناپدید کرد.
سیمون کاکس، دانشمند ارشد موسسه «جیاناس ساینس» نیوزیلند، گفت: «بخش بزرگی از یخچال از ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متری به دره سقوط کرد.»
او به خبرگزاری فرانسه گفت: «این توده یخ به یک سیلاب خروشان آمیخته با آوار تبدیل شد که در مسیر خود سنگها، رسوبات، درختان و هر چیز دیگری را با خود برداشت و همه را در طول دره با سرعت به پایین روانه کرد.»
دیوار آب ابتدا به یک پاسگاه مرزی برخورد کرد و تصاویر دوربینهای مدار بسته نشان میدهد که گل و آوار چگونه این منطقه را در بر گرفت و مردم در حال فرار بودند. سپس سیلاب به سمت پاییندست در نپال حرکت کرد و روستاها را زیر آب برد و پلها و ساختمانها را ویران کرد.
عامل شکلگیری این دیوار آب چه بود؟
گمانهزنیهای اولیه حاکی از آن بود که سیلاب ناشی از شکست دریاچه یخچالی (GLOF) رخ داده است؛ پدیدهای که زمانی روی میدهد که سد طبیعی نگهدارنده آب ناشی از ذوب یخچال ناگهان فرو میریزد و آب را به پاییندست رها میکند.
ادریان مککالوم، یخچالشناس دانشگاه «سانشاین کوست»، گفت: «آب درون یخچالها جریان دارد و زیر یخچالها نیز حرکت میکند.»
او به خبرگزاری فرانسه گفت: «اما به نظر من تنها دلیلی که میتواند باعث شود حجم زیادی از آب ناگهان در یک دره سرازیر شود این است که آن آب آزاد شده باشد.»
با این حال، کارشناسان دیگر گفتند هیچ دریاچه یخچالی فعالی در نزدیکی محل فرو ریختن یخچال پیدا نکردهاند. آنها احتمال میدهند که آب در زیر یخچال جمع شده و همزمان با سقوط یخ آزاد شده باشد.
احتمال دیگر این است که یخِ در حال سقوط به طور موقت مسیر رودخانه را سد کرده و اجازه داده باشد آب پشت آن جمع شود و سپس ناگهان رها شود.
به گفته کاکس، ذوب تابستانی یخچالها و بارانهای موسمی نیز احتمالا پیشتر سطح آب رودخانه را بالا برده بود و آوار و گلولایی که سیلاب در مسیر خود جمع کرد حجم جریان را بیشتر کرده است.
به گفته پژوهشگران یک گروه تحقیقاتی اقلیممحور مستقر در کاتماندو، پس از موج ناشی از فروپاشی یخچال، ارتفاع آب در سراسر منطقه سیلزده تنها در مدت ۳۰ دقیقه تا ۹ متر افزایش یافت.
ساسواتا سانیال گفت: «افزایش بسیار بزرگی بود؛ موج عظیمی از آب که به طور ناگهانی رخ داد.»
فروپاشی یخچال آنقدر نیرومند بود که در ساعت ۸:۳۷ صبح (۴:۵۲ صبح به وقت مرکز اروپا) به صورت رخدادی لرزهای با بزرگای ۵.۲ ثبت شد و در ابتدا با زمینلرزه اشتباه گرفته شد.
پس از تحلیلهای بیشتر، سازمان زمینشناسی آمریکا اعلام کرد این رخداد در واقع فروپاشی یخچال و جریان آوار بوده و هیچ زمینلرزهای روی نداده است.
ماهوارهها چگونه به بازسازی صحنه فاجعه کمک کردند؟
با توجه به این که بخش بزرگی از منطقه آسیبدیده غیرقابلدسترس است، کارشناسان از تصاویر ماهوارهای و اندازهگیریهای در دسترس زمینی برای بازسازی فاجعه استفاده میکنند.
لورن وارگو، یخچالشناس دانشگاه «ویکتوریا ولینگتون» نیوزیلند، گفت: «میتوانیم به تصاویر ماهوارهای گرفته شده پیش و پس از رخداد نگاه کنیم و ببینیم چه چیزهایی تغییر کرده است؛ در اصل دنبال این میگردیم که در تصاویر پس از حادثه چه چیزهایی از کوهها ناپدید شده است.»
به گفته مقامهای نپالی، اندکی پس از ثبت فعالیت لرزهای، یکی از ایستگاههای نزدیک پایش آب از ارسال دادهها بازایستاد.
به گفته مقامها، ایستگاههای پاییندست نیز سپس یکییکی از کار افتادند. سطح آب در منطقه کالیکهولا، نزدیک مرز تبت، در ساعت ۲:۱۴ بعدازظهر (۱۰:۲۹ صبح به وقت مرکز اروپا) به ۱۲.۳ متر رسید.
چرا هشدارها شاید کافی نبودهاند
مقامهای نپالی نخستین گزارشهای سیل را حدود ساعت ۹ صبح به وقت محلی (۵:۱۵ صبح به وقت مرکز اروپا) دریافت کردند و به جوامع واقع در امتداد رودخانه «بُته خوشی» هشدار دادند که «در آمادهباش کامل بمانند و در مناطق امن مستقر شوند».
با این حال هنوز مشخص نیست چند نفر این هشدار را دریافت کردند یا چقدر زمان برای واکنش در اختیار داشتند.
مککالوم گفت: «واقعیت این است که اگر در جامعهای زندگی میکنید که زیر یک یخچال بزرگ و احتمالا زیر یک دریاچه یخچالی قرار دارد که امکان بروز سیلاب ناشی از شکست دریاچه در آن هست، تا حدی روی یک بمب ساعتی زندگی میکنید.»
حاتم شریف، هیدرولوژیست دانشگاه تگزاس در سنآنتونیو، میگوید که حتی برای کسانی که هشدار را دریافت کردهاند، گزینههای در دسترس بسیار محدود بوده است.
او به خبرگزاری فرانسه گفت: «دویدن کمکی نمیکند و تلاش برای فرار با خودرو نیز بیفایده است، چون گل و آبِ در حال حرکت با سرعت زیاد ترکیبی کشنده میسازند؛ مثل بتنِ روان.»
او برآورد کرد تنها راه نجات این است که مردم دستکم شش متر از سطح زمین بالا بروند و خود را به تپهای مرتفع برسانند.