گفتگوهای سازمان ملل در آنتالیا که ماه آینده برگزار می‌شود، در سایه بحران انرژی، گرمای شدید و فاجعه سیل در نپال انجام خواهد شد.
ماه آینده همه نگاه‌ها به ترکیه دوخته می‌شود، زیرا این کشور میزبان بزرگ‌ترین نشست اقلیمی جهان خواهد بود.
آگهی
آگهی
سی‌ویکمین کنفرانس اقلیمی سازمان ملل (COP31) روز ۹ نوامبر در شهر ساحلی آنتالیا آغاز می‌شود و نمایندگان ۱۹۷ کشور را گرد هم می‌آورد تا درباره رکوردشکنی دماهای جهانی، افزایش خسارت‌های ناشی از تغییرات اقلیمی و فشار رو‌به‌افزایش برای کنار گذاشتن سوخت‌های فسیلی گرم‌کننده سیاره گفت‌وگو کنند.
هرچند ترکیه در نهایت به عنوان کشور میزبان انتخاب شد، هدایت مذاکرات طولانی و فشرده بر عهده استرالیا خواهد بود؛ سازوکاری بی‌سابقه که پس از پیشنهاد مشترک دو کشور برای میزبانی مهم‌ترین نشست اقلیمی جهان مورد توافق قرار گرفت.
گفت‌وگوهای رسمی امسال در چارچوب سازمان ملل احتمالا فاقد تصمیم‌های بزرگ و پرسر‌و‌صدا خواهد بود و در عوض تعهدهای داوطلبانه اقلیمی در مرکز توجه قرار می‌گیرد.
در کنار این تعهدها، میزبان قصد دارد بر برقی‌سازی به عنوان یکی از راه‌های کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای و وابستگی به سوخت‌های فسیلی تاکید کند. منتقدان هشدار داده‌اند که برقی‌سازی تنها در صورتی می‌تواند به کاهش واقعی انتشار کربن منجر شود که همزمان با توسعه برق پاک پیش برود.
اینکه یک سال مملو از بلایای اقلیمی و آشفتگی در بازارهای جهانی انرژی چگونه بر بحث‌ها در داخل و خارج اتاق‌های مذاکرات اثر خواهد گذاشت، پرسشی است که بر فضای کنفرانس سایه انداخته است.
آیا حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی در دستور کار COP31 قرار می‌گیرد؟
تلاش‌ها برای دستیابی به اجماع جهانی بر سر تعیین اهداف مشخص یا نقشه‌راهی برای حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی متوقف شده و این موضوع که همواره محل اختلاف بوده است، در مذاکرات رسمی COP31 جایگاهی ندارد.
در نبود اجماع، انتظار می‌رود برزیل یک «نقشه‌راه» داوطلبانه برای هدایت گذار از زغال‌سنگ، نفت و گاز منتشر کند، اقدامی که پس از ناکامی کشورها در توافق بر سر این روند در کنفرانس سال گذشته مطرح شده است.
با این حال نارضایتی از بن‌بست سوخت‌های فسیلی ممکن است در آنتالیا دوباره شعله‌ور شود. امسال حدود ۶۰ کشور که خواهان اقدام سریع‌تر در زمینه سوخت‌های فسیلی هستند، خارج از چارچوب سازمان ملل کنفرانس جداگانه خود را برگزار کردند.
هنوز مشخص نیست این کشورها چگونه در COP31 جا داده خواهند شد، اما ترکیه و استرالیا وعده داده‌اند که این کنفرانس قابل پیش‌بینی باشد و تصمیم‌های غافلگیرکننده دقیقه۹۰ در کار نباشد.
چرا تمرکز بر برقی‌سازی می‌تواند مشکل‌ساز باشد
ترکیه و استرالیا می‌خواهند تمرکز را بر برقی‌سازی بگذارند؛ یعنی جایگزینی فناوری‌هایی که مستقیما سوخت فسیلی می‌سوزانند، مانند خودروهای دیزلی و سیستم‌های گرمایش با گاز، با گزینه‌های برقی.
طرح محوری آنها در آنتالیا از کشورها می‌خواهد به هدفی داوطلبانه متعهد شوند که بر اساس آن سهم برق در تامین نهایی انرژی از حدود ۲۰ درصد کنونی به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ افزایش یابد.
میزبانان می‌گویند گسترش برقی‌سازی می‌تواند انتشار گازهای گرماگیر را کاهش دهد و وابستگی به واردات پرهزینه سوخت فسیلی را کم کند؛ موضوعی که پس از جنگ خاورمیانه و شوک بزرگ در بازار جهانی انرژی به دغدغه اصلی بسیاری از کشورها تبدیل شده است.
با این حال هنوز حدود یک‌سوم برق جهان با استفاده از زغال‌سنگ تولید می‌شود و هدف‌گذاری برقی‌سازی به‌روشنی مشخص نمی‌کند که این برق اضافی باید چگونه تولید شود؛ موضوعی که پرسش‌هایی جدی درباره اعتبار این طرح ایجاد کرده است.
چه تعهدهای داوطلبانه اقلیمی در حاشیه COP31 انتظار می‌رود؟
فارغ از هدف اصلی برقی‌سازی، ترکیه پیشگام مجموعه‌ای از ابتکارهای داوطلبانه در حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، کاهش انتشار متان و کاهش پسماند و همچنین شهرهای مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی است.
این تعهدهای غیرالزام‌آور قرار است در قالب «دستور کار اقدام» جداگانه‌ای ارائه شود که موازی با مذاکرات رسمی COP پیش می‌رود؛ جایی که تصمیم‌ها بر اساس اجماع گرفته می‌شود و کشورها باید بر سر تک‌تک خطوط متن توافق کنند.
مذاکرات دشوار امسال شامل موضوعات انگشت‌شمار و نه‌چندان جنجالی است و بیشتر بر مسائل فنی باقی‌مانده از کنفرانس‌های پیشین متمرکز خواهد بود.
تامین مالی اقلیمی در پی سیل‌های نپال
یکی دیگر از مسائل همیشگی در نشست‌های COP، میزان کمک‌های مالی کشورهای ثروتمند است که بار دیگر در آنتالیا زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد، به‌ویژه پس از سیل‌های ویرانگر نپال که به تغییرات اقلیمی نسبت داده شده است.
درخواست کمک کاتماندو بار دیگر مطالبه قدیمی از آلاینده‌های تاریخی را زنده کرده است؛ اینکه سهم بیشتری بپردازند تا کشورهای فقیر بتوانند به انرژی‌های تجدیدپذیر گذار کنند، خود را با پیامدهای اقلیمی سازگار کنند و از پس جبران خسارت‌های ناشی از فاجعه برآیند.
ترکیه خود را پلی میان کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه معرفی کرده است. مورات کوروم، رئیس آینده COP31، گفته است که پر کردن «شکاف» موجود در تامین مالی اقلیمی یکی از اولویت‌های اصلی در آنتالیا خواهد بود.
چه کشوری میزبان «ارزیابی جهانی» COP در سال ۲۰۲۸ خواهد بود؟
در کنفرانس COP33 در سال ۲۰۲۸، کشورها یک «ارزیابی جهانی» از پیشرفت اقدامات اقلیمی انجام خواهند داد. این ارزیابی‌ها هر پنج سال یک بار برگزار می‌شود و بررسی می‌کند جهان در تحقق اهداف توافق پاریس کجا عقب مانده است.
اما این کنفرانس سرنوشت‌ساز هنوز میزبان مشخصی ندارد، زیرا هند نامزدی خود را پس گرفته است.
به گفته منابع آگاه، چین در حال بررسی ارائه نامزدی است، زیرا پکن می‌کوشد جایگاه خود را به عنوان یکی از رهبران جهانی در حوزه مقابله با تغییرات اقلیمی تقویت کند، به‌ویژه در غیاب ایالات متحده.
لازم نیست تصمیم نهایی در سال جاری گرفته شود، اما احتمال برگزاری کنفرانس COP در پکن با فضای سیاسی پرتنش، انتظار می‌رود یکی از موضوعات داغ گفت‌وگوها در آنتالیا باشد.