از نابیناییِ رنگ تا پوشش زنان، سامانههای هشدار زودهنگام باید طوری طراحی شوند که هیچ کس جا نماند.
گزارش تازه WorldRiskReport (منبع به زبان انگلیسی) میگوید: «تغییرات اقلیمی باعث شده طوفانها شدیدتر و خطرناکتر شوند، مسیرهایشان جابهجا شود و شمار بیشتری از مردم در معرض آنها قرار بگیرند.»
آگهی
آگهی
بهگفته این گزارش، طوفانها بیشترین خسارت اقتصادی را در میان همه رویدادهای شدید طبیعی بهجا میگذارند و اقتصادهای فقیر بهطور نامتناسبی بیش از کشورهای ثروتمند صنعتی آسیب میبینند. همچنین از نظر تلفات جانی در رتبه سوم قرار دارند، پس از زمینلرزهها و دماهای بسیار بالا یا بسیار پایین.
آیا تغییرات اقلیمی شدت طوفانها را افزایش میدهد؟
این گزارش سالانه که از سوی ائتلاف سازمانهای غیردولتی آلمان Bündnis Entwicklung Hilft و مؤسسه حقوق بینالملل صلح و درگیریهای مسلحانه (IFHV) در دانشگاه روهر بوخوم تهیه شده، امسال بر طوفانها بهعنوان یکی از رایجترین و ویرانگرترین مخاطرات طبیعی در جهان تمرکز داشتهاست.
دکتر فریدریکه اوتو، دانشمند اقلیم و همبنیاگذار World Weather Attribution (WWA) که در این گزارش با او گفتوگو شده، میگوید: «ما شاهد افزایش سهم قدرتمندترین طوفانها هستیم.»
او میگوید تغییرات اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی که در نتیجه سوزاندن سوختهای فسیلی ایجاد شده، عامل این وضعیت است، زیرا گازهای گلخانهای جو و اقیانوسها را گرم کردهاند.
دکتر اوتو میگوید: «وقتی یک گردباد حارهای در این شرایط گرمتر شکل میگیرد، به انرژی بیشتری دسترسی دارد و در نتیجه شدت سرعت بادها و بارشهای همراه آن افزایش پیدا میکند.»
گردبادهای حارهای که از آب گرم اقیانوسها تغذیه میشوند، در حال گسترش به مناطقی هستند که پیشتر بدون طوفان بودند و بهسمت قطبها جابهجا میشوند؛ همانطور که در سال ۲۰۱۷، وقتی طوفان هاریکین اوفلیا به شبهجزیره ایبری و ایرلند رسید، دیده شد.
گزارش میگوید افزایش دمای اقیانوسها نیز تشدید ناگهانی طوفانها را رایجتر کرده و اجرای هشدارها را دشوارتر میکند.
افزایش دما نهتنها طوفانها را ویرانگرتر کرده، بلکه خطرهای تازهای هم ایجاد کردهاست؛ از جمله افزایش خطر سیلاب، فرسایش و رانش زمین در مناطق ساحلی بهدلیل بالا آمدن سطح دریا.
در همین حال، سامانههای طوفانی همرفت که از رعدوبرق تا ابرهای ابرسلول پایدار را دربر میگیرند، بهدلیل تغییرات اقلیمی شاهد افزایش بارش هستند، زیرا هوای گرم رطوبت بیشتری در خود نگه میدارد.
کدام کشورها بیشترین خطر طوفان را دارند؟
تنها ۱۰ کشور بیشترین میزان درمعرضبودن جهانی دربرابر طوفانها را دارند: فیلیپین، مکزیک، ماداگاسکار، موریس، ژاپن، چین، میکرونزی، ایالات متحده، کره جنوبی و استرالیا، براساس شاخص خطر طوفان در این گزارش که ۱۹۳ کشور را ارزیابی کردهاست.
فقط دو کشور اروپایی از نظر درمعرضبودن فیزیکی و آسیبپذیری اجتماعی در میان صد کشور نخست قرار دارند: پرتغال (رتبه ۶۹) و اوکراین (۹۶).
گرچه گردبادهای حارهای در اروپا کم رخ میدهند، گردبادهای برونحارهای رایجترند. این پدیدهها روی دریا شکل میگیرند اما بسیار ضعیفترند، بااینحال همچنان بر آبوهوا روی خشکی اثر میگذارند. دکتر اوتو میگوید: «بهویژه در شمال اروپا شاهد افزایش تعداد این طوفانها هستیم که بهمعنای آن است که زمستانها بسیار پربارشتر شدهاند.»
خطر طوفان بهطور نابرابر توزیع شده و شهرهای ساحلی و جزایر آسیبپذیرترین مناطق بهشمار میروند. دکتر اوتو میگوید: «شهرهایی مثل نیویورک و بوستون یا پکن و توکیو در آینده گردبادهای حارهای را تجربه خواهند کرد.»
شاخص وسیعتر خطر جهانی، که خطر کلی بلایا ناشی از همه مخاطرات طبیعی را اندازهگیری میکند، ۱۳ کشور اروپایی را در میان صد کشور نخست قرار دادهاست و ترکیه تنها کشور اروپایی در میان پنجاه کشور اول است که در رتبه ۳۸ قرار دارد.
دیگر کشورهای اروپایی حاضر در میان صد کشور نخست عبارتند از ایتالیا (۵۱)، یونان (۵۶)، اسپانیا (۵۸)، فرانسه (۷۸)، آلبانی (۸۱)، لهستان (۸۲)، پرتغال (۸۶)، بریتانیا (۸۹), کرواسی (۹۲)، بلژیک (۹۴)، هلند (۹۶) و آلمان (۹۹).
اهمیت سامانههای هشدار زودهنگام و محدودیتهای آنها
دکتر اوتو میگوید: «اهمیت آینده [طوفانها] فقط به شدت فیزیکی آنها مربوط نمیشود، بلکه به این هم بستگی دارد که جوامع تا چه حد میتوانند از راه زیرساختهای مقاوم، پیشبینیهای بهتر، سامانههای هشدار زودهنگام و اقدامات کاهش تغییرات اقلیمی خود را سازگار کنند.»
برای آنکه هشدارها مؤثر باشند، باید متن آنها روشن باشد، به گروههای بهحاشیهراندهشده برسند و خانوادههایی را که برای تخلیه به کمک فعال نیاز دارند در نظر بگیرند.
گزارش میگوید: «سامانههای هشدار طوفان باید آسیبپذیریها را کاهش دهند، نه اینکه فقط مخاطرات را پیگیری کنند»، و خواستار استفاده از سامانههای هشدار همه آسیبپذیریها (AVWS) میشود که «همه مخاطرات، همه مقیاسهای زمانی و همه مردم» را در نظر میگیرند. این سامانهها میتوانند همه چیز را از کاهش تحرک بهدلیل الزامات پوشش برای زنان تا خطر اشتباهخوانی نقشهها بهدلیل کوررنگی در محاسبات خود لحاظ کنند.
این گزارش همچنین تاکید میکند که سامانههای هشدار معمولا بر باد تمرکز میکنند و بزرگترین خطرها برای جان انسان، یعنی سیلابها و موجهای طوفانی، را نادیده میگیرند. از آنجا که طوفانها اغلب درست پیش از رسیدن به ساحل ناگهان تقویت میشوند، پیشبینی این خطرها دشوار است. استفاده از سامانههای هشدار زودهنگام چندمخاطرهای (MHEWS) که دمای هوا، نوع و میزان بارش، سرعت و جهت باد، یخبندان، رعدوبرق و گردبادها را هم در نظر میگیرند میتواند کمککننده باشد.
کشورها چگونه میتوانند برای طوفانهای شدیدتر آماده شوند؟
درحالیکه حفاظتهای سراسری و دولتی برای کاهش ویرانیهای ناشی از طوفانها ضروری است، آمادگی دربرابر بلایا در سطح جامعه میتواند خلأها را پر کند، برای مثال زمانی که مردم به رادیو یا تلفن همراه دسترسی ندارند.
بیمه نیز میتواند در دوره پس از طوفان نقشی حیاتی ایفا کند. در شمال جهانی، بیمه درحالحاضر حدود نیمی از خسارتهای ناشی از طوفانها را پوشش میدهد، اما در بسیاری از مناطق جنوب جهانی یا در دسترس نیست یا هزینه آن بسیار بالاست. گزارش هشدار میدهد که این وضعیت معمولا روند بازسازی را کند میکند و میتواند به «چرخه فقر» منجر شود که نسلها ادامه مییابد.
در چنین شرایطی، سازوکارهای غیررسمی همیاری و بهاشتراکگذاری منابع ناچارند خلأها را جبران کنند، اما این منابع در زمان بحران معمولا زیر فشار از توان میافتند.
علاوه بر بهبود سامانههای هشدار و امدادرسانی در بلایا، کاهش انتشار گازهای گلخانهای نیز میتواند روند تشدید طوفانها را در اثر تغییرات اقلیمی کندتر کند.
دکتر اوتو میگوید: «پیامدهای امروز همین حالا درحال رسیدن به مرز توان سازگاری جوامع است، چنانکه در سال ۲۰۲۵ با طوفان ملیسا دیدیم. بنابراین، محدود کردن افزایش دما به ۱.۵ درجه سانتیگراد برای آنکه جوامع شانسی برای سازگاری داشتهباشند حیاتی است.»