احتمال بازگشت ترکیه به برنامه جنگندههای اف-۳۵ آمریکا، جبهه تازهای از اختلاف را در واشنگتن گشوده است.
لابی یونانیتبارهای آمریکا و همچنین یهودیها تلاش میکنند موانع قانونی موجود بر سر فروش این جنگندهها به ترکیه حفظ شود و دولت آمریکا نتواند به آسانی آنکارا را دوباره به این برنامه بازگرداند.
آگهی
آگهی
این موضوع پس از تماسهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، دوباره مورد توجه قرار گرفت. با این حال، تاکنون دولت آمریکا هیچ تصمیم رسمی درباره بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ اعلام نکرده است.
دولت یونان میگوید تصمیمگیری درباره خرید و فروش تسلیحات، حق حاکمیتی هر کشور است و آتن نیز حق وتو بر تصمیمهای واشنگتن ندارد. با این حال، مقامهای یونانی تاکید میکنند که این کشور حق و حتی وظیفه دارد نگرانیهای امنیتی خود را با متحدانش در میان بگذارد؛ نگرانیهایی که از نظر آتن برای حفظ ثبات منطقه اهمیت اساسی دارند.
مقامهای یونانی ضمن تاکید بر اینکه ترکیه همچنان یکی از اعضای ناتو است، میگویند اختلافهای جدی میان دو کشور همچنان پابرجاست. آنها به تداوم مصوبه پارلمان ترکیه درباره «کاسوس بلی» یا مجوز اقدام نظامی در صورت گسترش آبهای سرزمینی یونان، اختلافهای دو کشور بر سر دریای اژه و شرق مدیترانه و همچنین آنچه «نقض حقوق حاکمیتی یونان» میخوانند، اشاره میکنند.
به همین دلیل، آتن معتقد است اگر قرار باشد سامانههای پیشرفته نظامی در اختیار ترکیه قرار گیرد، باید تضمینهای مشخصی نیز وجود داشته باشد تا این تجهیزات هرگز علیه یکی دیگر از اعضای ناتو به کار گرفته نشوند.
در عین حال اسرائيل یکی از اصلیترین مخالفان فروش این جنگندهها به ترکیه بوده است. بنیامین نتانیاهو در مصاحبههای خود با صراحت از این موضوع انتقاد کرده و خواستار عدم فروش این جنگندهها به ترکیه شده است.
متناسب با این اظهارات، لابیهای یهودی و حامی اسرائيل هم در واشنگتن به فعالیتهای خود برای جلوگیری از فروش اف ۳۵ به آنکارا ادامه میدهند.
مخالفتها به کنگره آمریکا کشیده شد
در حالی که هنوز کاخ سفید تصمیمی رسمی نگرفته، بحث بر سر این موضوع به کنگره آمریکا منتقل شده است.
مخالفان بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ یادآوری میکنند که کنار گذاشتن آنکارا از این پروژه در سال ۲۰۱۹ صرفا یک تصمیم سیاسی نبود، بلکه مستقیما به خرید سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ از روسیه ارتباط داشت.
نخستین اقدام علنی برای جلوگیری از تغییر احتمالی سیاست واشنگتن را دینا تیتوس، نماینده دموکرات ایالت نوادا، انجام داد. او با همراهی ۱۸ نماینده دیگر کنگره، نامهای خطاب به هیئت رئیسه مجلس نمایندگان آمریکا امضا کرد.
امضاکنندگان این نامه از رهبران مجلس خواستهاند اطمینان حاصل شود قوانین فعلی آمریکا بدون تغییر اجرا میشود و اگر دولت ترامپ بخواهد ترکیه را دوباره به برنامه اف-۳۵ بازگرداند، کنگره آماده مداخله باشد.
تانوس داولیس، مدیر امور عمومی شورای رهبری هلنیک-آمریکن (HALC)، میگوید این نامه نخستین واکنش سازمانیافته کنگره به احتمال تغییر سیاست آمریکا در قبال ترکیه است.
او میگوید: «دینا تیتوس توانسته ۱۸ عضو کنگره، عمدتا از حزب دموکرات، را گرد هم بیاورد تا با ارسال این نامه به رهبران مجلس نمایندگان، آمادگی خود را برای جلوگیری از هرگونه اقدام احتمالی دونالد ترامپ درباره اف-۳۵ اعلام کنند.»
با این حال، به گفته داولیس، موضع جمهوریخواهان تا حدی متفاوت است.
او میگوید بسیاری از نمایندگان جمهوریخواه نیز نسبت به فروش اف-۳۵ به ترکیه تردید دارند، اما ترجیح میدهند به جای موضعگیری علنی، از طریق ارتباطات خود در داخل دولت ترامپ بر روند تصمیمگیری تاثیر بگذارند.
به گفته او، «جمهوریخواهان بیشتر در پشت صحنه فعالیت میکنند. آنها نخواستهاند نامشان پای این نامه باشد و ترجیح میدهند از طریق ارتباطاتی که با دولت ترامپ دارند، نظر کاخ سفید را تغییر دهند.»
مانع اصلی؛ قوانین مصوب کنگره
مهمترین استدلال مخالفان فروش اف-۳۵ به ترکیه این است که ممنوعیت فعلی تنها یک تصمیم سیاسی نیست، بلکه بر پایه قوانین مصوب کنگره آمریکا شکل گرفته است.
پس از آنکه ترکیه سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ را از روسیه خرید، قانون «کاتسا» (CAATSA) علیه آنکارا اجرا شد. این قانون به دولت آمریکا اجازه میدهد کشورهایی را که خریدهای عمده نظامی از روسیه انجام میدهند، تحریم کند.
همزمان، کنگره آمریکا در قالب قوانین بودجه دفاعی، مقررات دیگری نیز تصویب کرد که بازگشت ترکیه به برنامه اف-۳۵ را به کنار گذاشتن کامل سامانه اس-۴۰۰ مشروط میکند.
تانوس داولیس میگوید: «ماجرا به دوره نخست ریاستجمهوری ترامپ برمیگردد. مجلس نمایندگان و سنای آمریکا قانون کاتسا را تصویب کردند؛ قانونی که فقط علیه ترکیه نبود، بلکه برای اعمال تحریم علیه کشورهایی طراحی شد که از کشورهایی مانند روسیه تجهیزات دفاعی خریداری میکنند.»
او میافزاید پس از خرید اس-۴۰۰ توسط ترکیه، کنگره دو قانون دیگر نیز تصویب کرد که بر اساس آنها تا زمانی که ترکیه این سامانه روسی را در اختیار داشته باشد، امکان تحویل جنگندههای اف-۳۵ به این کشور وجود ندارد.
اختلاف بر سر یک واژه؛ «در اختیار داشتن»
یکی از مهمترین بحثهای حقوقی که اکنون در واشنگتن جریان دارد، به تفسیر یک واژه در قوانین آمریکا مربوط میشود؛ «در اختیار داشتن».
قانون آمریکا صرفا درباره استفاده یا فعال بودن سامانه اس-۴۰۰ صحبت نمیکند، بلکه تاکید دارد که آیا ترکیه همچنان مالک یا دارنده این سامانه هست یا نه.
به همین دلیل، یکی از سناریوهایی که در واشنگتن مطرح شده، این است که سامانههای اس-۴۰۰ از کنترل ترکیه خارج یا به کشور دیگری منتقل شوند تا بتوان استدلال کرد مانع قانونی موجود دیگر وجود ندارد.
اما نگرانی آمریکا تنها به جنبه حقوقی این پرونده محدود نمیشود.
مقامهای آمریکایی نگران هستند که اگر سامانه روسی اس-۴۰۰ در کنار جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ به کار گرفته شود، بتواند اطلاعات بسیار حساسی درباره فناوری رادارگریز، سامانههای الکترونیکی و تواناییهای عملیاتی این جنگنده جمعآوری کند؛ اطلاعاتی که در نهایت ممکن است در اختیار روسیه قرار بگیرد.
داولیس میگوید: «این خطر وجود دارد که اس-۴۰۰ بتواند اطلاعات محرمانهای درباره اف-۳۵ جمعآوری کند و این اطلاعات بعدا به روسها منتقل شود.»
به گفته او، همین نگرانی مهمترین دلیل کنار گذاشتن ترکیه از برنامه اف-۳۵ در سال ۲۰۱۹ بود؛ در حالی که آنکارا از سال ۲۰۰۷ به عنوان یکی از شرکای تولید این جنگنده در این پروژه حضور داشت.
لابی یونانیها تنها مخالف این تصمیم نیست
فشارها برای جلوگیری از فروش اف-۳۵ به ترکیه تنها از سوی لابی یونانیتبارهای آمریکا دنبال نمیشود.
به گفته تانوس داولیس، سازمانهای دیگری نیز در واشنگتن در این زمینه فعال هستند که از جمله آنها میتوان به نهادهای نماینده جامعه یهودیان آمریکا اشاره کرد.
او میگوید: «جامعه یهودیان آمریکا همچنان یکی از صداهای تاثیرگذار در سیاست این کشور است. آنها تشکیلات منسجمی دارند و در موضوع اف-۳۵ نیز در واشنگتن فعال هستند.»
شورای رهبری هلنیک-آمریکن نیز همچنان رایزنیهای خود را با اعضای کنگره، مقامهای دولت آمریکا و اندیشکدههای مختلف ادامه میدهد.
داولیس میگوید: «ما با افراد و نهادهای مختلف در دولت، کنگره و همچنین اندیشکدههای گوناگون در تماس هستیم تا به نتیجه مورد نظرمان برسیم.»
سرنوشت نهایی این پرونده به موازنه میان دو عامل بستگی خواهد داشت؛ از یک سو تمایل کاخ سفید برای بهبود روابط با آنکارا و از سوی دیگر موضع کنگره که طی سالهای گذشته چارچوب حقوقی سختگیرانهای درباره نگهداری سامانه اس-۴۰۰ توسط ترکیه ایجاد کرده است.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
داولیس معتقد است اگر کنگره به اندازه کافی در این پرونده فعال شود، میتواند مانع هرگونه تلاش دولت آمریکا برای بازگرداندن ترکیه به برنامه اف-۳۵ شود.