رهبر یک کشور با یک کلت کمری و شش گلوله جنگی چه میکند؟ این دقیقا همان معما و چالش امنیتی بیسابقهای بود که سران کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، پس از پایان نشست اخیر خود در آنکارا با آن روبرو شدند.
ماجرا از آنجا آغاز شد که رجب طیب اردوغان، رئیسجمهوری ترکیه، به هر یک از سران کشورهای عضو یک رولور شخصیسازیشده به همراه مهمات جنگی هدیه داد.
آگهی
آگهی
اقدامی که نه تنها تعجب عمیق هیئتهای دیپلماتیک را برانگیخت، بلکه دردسرهای حقوقی، لجستیکی و پروتکلی جدی را برای تیمهای امنیتی و پرواز آنها به همراه داشت.
غافلگیری در آسمان و صحنههای «دیوانهوار» امنیتی
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، نخستین کسی بود که روز چهارشنبه در مسیر بازگشت از این نشست دو روزه در آنکارا، پرده از این هدیه بسیار غیرمعمول برداشت.
او اعلام کرد که او و دیگر رهبران حاضر در اجلاس، هر کدام یک اسلحه رولور که نامشان به طور اختصاصی روی بدنه آن حک شده بود، دریافت کردهاند.
در کنار این سلاح کمری که درون یک جعبه چوبی قرمز با آستر مشکی قرار داشت، شش گلوله جنگی و یک یادداشت رسمی دیده میشد که سلاحها را از مقررات کنترل صادرات ترکیه معاف میکرد.
به گفته مقامهای رسمی چند کشور عضو ناتو، این هدیه دستکم بسیار «غافلگیرکننده» بود و صحنههایی «دیوانهوار» و سردرگمیهای عجیبی را میان تیمهای امنیتی هیئتهای اعزامی رقم زد.
از فرودگاه نظامی تا موزه؛ واکنش رهبران اتحادیه اروپا
برخی از رهبران حتی تا ساعتها پس از دریافت هدیه، از ماهیت دقیق محتوای جعبه بیخبر بودند. طبق گزارش رسانههای بلژیکی، بارت د وور، نخستوزیر این کشور، تازه پس از فرود هواپیمایش در فرودگاه نظامی «ملسبروک» متوجه وجود یک سلاح گرم کاملا آماده به کار در بار همراه خود شد.
یک مقام رسمی بلژیک در این باره به خبرگزاری فرانسه گفت: «نخستوزیر از دیدن اسلحه شگفتزده شد و آن را بلافاصله تحویل پلیس فرودگاه داد تا در گاوصندوقی امن نگهداری شود و مراحل قانونی مطابق با پروتکلهای استاندارِ حمل سلاح طی گردد.»
تیم امنیتی نخستوزیر بلژیک همچنین مسئولیت پردردسر مدیریت رولورهای اهدایی به مقامات ارشد اتحادیه اروپا مستقر در بروکسل، یعنی اورزولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، و آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا را بر عهده داشت.
این دو مقام اروپایی روز چهارشنبه در جریان یک شام کاری در کاخ ریاستجمهوری ترکیه با اردوغان درباره مسائلی همچون روابط دوجانبه، دفاع، مهاجرت و تجارت گفتگو کرده بودند.
اولاف گیل، معاون سخنگوی کمیسیون اروپا، در پاسخ به سؤال اختصاصی یورونیوز تایید کرد که خانم فن در لاین ضمن ابراز تشکر از آقای اردوغان بابت این هدیه، قصد دارد این اسلحه را پس از «غیرفعالسازی فنی» و اطمینان از عدم امکان شلیک، به یک موزه نظامی در بروکسل اهدا کند.
یکی از مقامات شورای اروپا نیز اعلام کرد که رولور آقای کوستا پس از طی مراحل قانونی واردات به بلژیک و غیرفعالسازی، طبق الزامات امنیتی دبیرخانه شورا در مکانی امن بایگانی خواهد شد.
احتیاط در لهستان؛ زنده شدن خاطره انفجار در فرماندهی پلیس
رولور اهدایی به کارول ناوروتسکی، رئیسجمهوری لهستان نیز در نهایت به سلامت به مقصد رسید؛ اما این انتقال با اتخاذ تدابیر شدید احتیاطی همراه بود، چرا که خاطره یک حادثه تلخ و مشابه همچنان در ذهن مقامهای ورشو زنده است.
در دسامبر سال ۲۰۲۲، فرمانده کل پلیس لهستان یک قبضه نارنجکانداز ضدتانک را که به عنوان هدیه رسمی از مقامهای اوکراین دریافت کرده بود، با خود به کشور بازگرداند.
این سلاح به طور اتفاقی در دفتر کار او منفجر شد و ضمن مجروح کردن وی، خسارات سنگینی به ساختمان فرماندهی پلیس در ورشو وارد کرد.
با یادآوری آن حادثه، یکی از دستیاران رئیسجمهوری لهستان به یک ایستگاه رادیویی محلی گفت: «این بار کاملا مطمئن باشید که قرار نیست هیچکس با این اسلحه شلیک کند یا آن را امتحان کند.»
دردسر قوانین حمل سلاح؛ جاماندن رولورها در آنکارا
انتقال سلاح گرم فعال و جنگی در پروازهای بینالمللی با قوانین بسیار سختگیرانهای روبروست. به همین دلیل، کییر استارمر اسلحه خود را در ترکیه رها کرد تا مراحل غیرفعالسازی روی آن انجام شود؛ چرا که وارد کردن سلاح گرم فعال به بریتانیا غیرقانونی است.
اسلحههای متعلق به فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، و روب یتن، نخستوزیر هلند نیز به دلایل مشابه حقوقی فعلا در پایتخت ترکیه باقی ماندهاند.
از سوی دیگر، مقامات کانادایی اعلام کردند که مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، رولور را با خود به کشور برده اما گلولههای جنگی آن را در ترکیه جا گذاشته است؛ موضوعی که دلیلی برای آن ارائه نشد.
تیم اولف کریسترسون، نخستوزیر سوئد نیز تاکید کرد که انتقال سلاح به استکهلم باید دقیقا مطابق با تمام رویههای پیچیده قانونی انجام شود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
معمای حلنشده؛ فلسفه این هدیه چه بود؟
فراتر از چالشهای لجستیکی و دردسرهای حقوقی، این هدیه بسیاری از هیئتهای حاضر در نشست سران ناتو را سردرگم کرد. این اجلاس در دورانی بسیار حساس و با تمرکز بر بحرانهای کلیدی همچون جنگ اوکراین، تحولات ایران و آینده روابط با دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده، برگزار شد.
اکنون سوالی که بارها در محافل دیپلماتیک تکرار میشود این است: دلیل انتخاب چنین هدیه نامتعارفی در این شرایط حساس چه بوده است؟
اگرچه تبادل هدایا میان سران کشورها در دیدارهای رسمی امری بسیار مرسوم است، اما این هدایا بهندرت نیازمند چنین تدابیر امنیتی و احتیاطی ویژهای هستند.
نهاد ریاستجمهوری ترکیه تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ پاسخی به پرسشهای خبرگزاریها در خصوص انگیزه و فلسفه اهدای این رولورها نداده است.