تصمیم دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا برای اعلام پایان تفاهمنامه آتشبس با ایران در حاشیه نشست سران ناتو با هشدارها و واکنشهایی از سوی مقامات ایرانی، منطقهای و بینالمللی همراه شده است.
اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر بیفایده بودن مذاکرات با ایران و پایان یافتن تفاهمی که هدف آن اتمام درگیریها بود به نگرانیها در خصوص از سرگیری احتمالی جنگ در میان بازیگران بین المللی و متحدان واشنگتن در منطقه دامن زده و هشدار مقامات نظامی ایران را نیز به همراه داشته است.
آگهی
آگهی
آقای ترامپ دقایقی پس از این اظهارات در جریان دیدار با ولودیمیر زلنسکی بار دیگر تهدیدهای خود را تکرار کرد و گفت ممکن است امشب (چهارشنبه شب) بار دیگر حملاتی علیه ایران صورت گیرد.
رئیسجمهوری آمریکا در همین راستا بار دیگر احتمال هدف قرار دادن زیرساختهای غیرنظامی ایران و حتی اشغال جزیره خارک، یکی از مراکز اصلی صادرات نفت ایران را مطرح کرد.
تنش میان ایران و آمریکا در پی حملات اخیر به سه نفتکش در تنگه هرمز تشدید شد. تهران پیشتر مسیری را برای عبور کشتیها از تنگه هرمز تعیین کرده و هشدار داده بود که با شناورهای متخلف برخورد خواهد شد.
مواضع متحدان اروپایی ناتو: از حمایت قاطع تا بیطرفی و نگرانی اقتصادی
آلمان نشان داد در این خصوص با واشنگتن کاملا همسو است و به صورت کاملا صریح از اقدامات نظامی اخیر آمریکا علیه ایران حمایت کرد.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان در موضعگیری خود کاملاً در کنار ایالات متحده ایستاد. او صراحتاً ایران را مقصر اصلی شکست تفاهمنامه دانست و اعلام کرد که تهران با اقدامات خود این توافق را نقض کرده است. مرتس همچنین از تصمیم ترامپ برای بهکارگیری نیروهای مسلح آمریکا دفاع کرد و آن را پاسخی قاطع و لازم در برابر رفتارهای ایران خواند.
بریتانیا؛ هشدار درباره بحران معیشتی و اصرار بر دیپلماسی
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، با لحنی نگرانکننده و محتاطانه به این رویداد واکنش نشان داد. آقای استارمر با چالشبرانگیز خواندن شرایط روزهای گذشته تاکید کرد که اولویت اصلی باید بازگشت فوری به میز مذاکره و احیای آتشبس میان واشنگتن و تهران باشد.
وی هشدار داد که تداوم این وضعیت و بدتر شدن بحران، مستقیماً بر بازارهای جهانی انرژی اثر میگذارد و در نهایت موجب افزایش چشمگیر قبوض و هزینههای زندگی خانوارهای بریتانیایی خواهد شد.
ایتالیا؛ مخالفت صریح با هرگونه مداخله نظامی
جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا راه خود را از دیگر متحدان نظامی آمریکا جدا کرد. وی با یادآوری موضع اولیه کشورش تاکید کرد که رم از ابتدا بنایی برای مشارکت در عملیات نظامی علیه ایران نداشته و در آینده نیز تحت هیچ شرایطی در حملات علیه خاک ایران شرکت نخواهد کرد.
این موضع نشاندهنده وجود شکاف جدی در میان اعضای ناتو برای ورود به یک درگیری نظامی جدید است.
رویکرد مشروط قدرتهای منطقهای
ترکیه بهرغم تنشهای اخیر به ظاهر نمیخواهد فرایند سیاسی را پایان یافته تلقی کند؛ مقامات ترک ضمن هشدار درباره تحریکات صورت گرفته، همچنان به شکلی محتاطانه به آینده تفاهمنامه ایران و آمریکا خوشبین هستند.
رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه در کنفرانس خبری مشترک با امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه در حاشیه نشست ناتو، دیدگاهی محتاطانه و مشروط ارائه داد.
آقای اردوغان ابراز امیدواری کرد که تفاهمنامه ایران و آمریکا در نهایت به پایداری صلح در خاورمیانه کمک کند. با این حال، او تاکید کرد که آنکارا در عین خوشبینی، به شدت محتاط است و هشدار داد که برای جلوگیری از شعلهور شدن جنگ، باید جلوی هرگونه اقدام تحریکآمیز از سوی طرفین گرفته شود.
بنبست در کانالهای دیپلماتیک
در این میان شواهد از احتمال بنبست در روند مذاکرات حکایت دارد و روایتهایی نیز از سوی برخی مقامات ایرانی و نیز رسانههای روس در خصوص احتمال متوقف شدن کامل گفتگوها مطرح شده است.
خبرگزاریروسی تاس به نقل از یک مقام دیپلماتیک ایرانی گزارش داد که روند مذاکرات برای دستیابی به یک توافق جامع میان تهران و واشنگتن به طور کامل به حالت تعلیق درآمده است.
بر اساس این گزارش، دلیل اصلی این تصمیم از سوی ایران، تهدیدهای مستقیم و بیواسطه رئیسجمهور آمریکا علیه مواضع و مردم ایران و همچنین نقض مکرر و چندباره تعهدات قبلی از سوی واشنگتن اعلام شده است.
هشدارهای سخت نظامی و راهبردی ایران
واکنشها در داخل ایران با لحنی کاملاً تهاجمی همراه بود. مقامات عالیرتبه تهران اعلام کردهاند که هرگونه تعدی یا تجاوز نظامی از سوی آمریکا با واکنشی به مراتب گستردهتر، کوبندهتر و همهجانبهتر از گذشته مواجه خواهد شد. این هشدارها در دو سطح راهبردی و میدانی بازتاب گسترده داشت:
اهرم فشار در شاهراه انرژی جهان: رسانههای داخلی از جمله خبرگزاری فارس گزارش دادند که در صورت وقوع هرگونه حمله جدید از سوی ایالات متحده، ایران گزینه مسدود کردن کامل «تنگه هرمز» را اجرایی خواهد کرد؛ اقدامی که میتواند شریان اصلی انتقال نفت جهان را قطع کرده و بحران اقتصادی بیسابقهای ایجاد کند.
هشدار ارتش به ورود به خاک ایران: دریادار حبیبالله سیاری، رئیس ستاد و معاون هماهنگکننده ارتش ایران، با لحنی تند به فرماندهان نظامی آمریکا هشدار داد. وی تاکید کرد که فکر پیاده کردن نیرو در سواحل ایران یک خطای استراتژیک است و نیروهای بیگانه با این اقدام وارد «جهنمی» خواهند شد که هیچ راه خروج یا بازگشتی از آن وجود نخواهد داشت.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران نیز با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، در واکنش به اظهارات تازه دونالد ترامپ نوشت: ما هرگز سخنان رکیک را با مشابه آنها پاسخ نمیدهیم؛ پاسخ ما، عمل ما است
گزارشها نشان میدهند که لغو یکجانبه آتشبس از سوی ترامپ، نه تنها جبهه واحدی در ناتو ایجاد نکرده، بلکه نگرانی از بحرانهای اقتصادی در اروپا و پاسخهای سخت نظامی در خلیج فارس را به شدت افزایش داده است.
رایزنیهای دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن در پی تشدید تنشها اکنون در پایینترین سطح خود قرار دارند و منطقه در وضعیت هشدار بالایی به سر میبرد.