دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، و دیگر رهبران ۳۲ کشور عضو پیمان نظامی آتلانتیک شمالی (ناتو) روز سهشنبه هفتم ژوئیه/۱۶ تیر برای شرکت در نشست دو روزه این ائتلاف، وارد ترکیه شدند.
آقای ترامپ پیش از آغاز اجلاس سران ناتو، از اعضای این ائتلاف خواست «وفادار» باشند و از مخالفت برخی کشورها با استفاده آمریکا از پایگاههایشان برای حمله به ایران انتقاد کرد؛ جنگی که او همراه با اسرائیل و بدون مشورت با آن کشورها آغاز کرده بود .او بهطور مشخص بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا و اسپانیا را هدف انتقاد قرار داد.
آگهی
آگهی
آقای ترامپ به خبرنگاران گفت: «من از ناتو بسیار ناامید شدم.» او افزود: «ما اصلا به هیچ کمکی نیاز نداشتیم، و به نوعی داشتم افراد را آزمایش میکردم؛ میخواستم ببینم آیا آنها در کنار ما خواهند بود یا نه، چون مدتهاست گفتهام که ما به آنها کمک کردهایم، اما مطمئن نیستم که آنها در زمان نیاز در کنار ما باشند.»
او هفته گذشته نیز در شبکه اجتماعی خود نوشت: «اینکه آمریکا همچنان به این مسیر یکطرفه ادامه دهد، در حالی که رابطه متقابل نیست، مضحک است. آنها در کنار ما نبودند!!!»
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
آقای ترامپ در دیدار علنی با مارک روته در ۲۴ ژوئن نیز بار دیگر از متحدانی که در جنگ ایران مشارکت نکردند انتقاد کرده بود و گفت:«ما به پول آنها نیاز نداریم؛ به هیچ چیز نیاز نداریم. فقط وفاداری میخواهم.»
با این حال، در چارچوب ناتو، مفهوم وفاداری از پیش تعریف شده است؛ اینکه اعضا با پیوستن به این ائتلاف متعهد میشوند که از اصل دفاع جمعی یا همان اصل «یکی برای همه و همه برای یکی» که در ماده ۵ پیمان ناتو آمده است، حمایت کنند. اینکه ترامپ فراتر از این تعهد رسمی چه نوع وفاداریای انتظار دارد، هنوز روشن نیست.
ناتو در جنگ ایران مستقیما وارد نشد و هیچ توافق کلی میان این ائتلاف و آمریکا درباره استفاده مشترک از پایگاهها و فضای هوایی وجود ندارد، هرچند برخی اعضای ناتو بهصورت جداگانه چنین همکاریهایی دارند.
در تلاش برای نشان دادن همراهی در پرونده ایران، فرانسه و بریتانیا رهبری طرحی برای یک مأموریت دریایی احتمالی در تنگه هرمز را برعهده گرفتهاند و برخی کشورها نیز کشتیهای خود را به منطقه نزدیک کردهاند.
اما وضعیت همچنان شکننده و پرتنش است و کشورهای اروپایی میخواهند پیش از ورود نیروی دریاییشان، مشخص شود توافق ناپایدار آمریکا و ایران به کدام سمت پیش میرود.
اردوغان؛ میزبان ویژه ترامپ در سایه جنگ ایران
آقای ترامپ سفر خود را با دیدار با رجب طیب اردوغان آغاز کرد. آقای اردوغان، میزبان اجلاس امسال و از متحدان نزدیک ترامپ، در پایگاه هوایی و سپس در مراسم رسمی استقبال، به گرمی از او پذیرایی کرد.
رئیسجمهوری آمریکا بارها از ترکیه بهدلیل وفاداریاش به ایالات متحده، بهویژه در جریان جنگ با ایران، تمجید کرد.
آقای ترامپ گفته است که ممکن است برای رهبر ترکیه «هدیههایی» به همراه داشته باشد. ترکیه پس از خرید سامانه دفاع موشکی روسی اس-۴۰۰ در سال ۲۰۱۹ از برنامه جنگندههای پیشرفته اف-۳۵ آمریکا کنار گذاشته شد. اما ترامپ در دیدار کنار اردوغان گفت بازگشت ترکیه به این برنامه موضوعی است که «قطعا بررسی خواهد شد.»
در مقابل، نتانیاهو از آمریکا خواسته است از فروش اف-۳۵ به ترکیه خودداری کند. او اردوغان را متهم کرد که «آشکارا خواستار نابودی اسرائیل» شده است.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
آقای اردوغان شامگاه سهشنبه در «باغ زمستانی» خود میزبان یک ضیافت شام خواهد بود. مقامهای ارشد ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و نیوزیلند نیز در کنار شرکای ناتوی خود در این مراسم حضور خواهند داشت. قرار است رئیسجمهور اوکراین، ولودیمیر زلنسکی، نیز شرکت کند.
نشست جداگانهای نیز با مقامهای کشورهای عربی حوزه خلیج فارس برگزار میشود و ترامپ با رئیسجمهور سوریه، احمد شرع، دیدار خواهد کرد.
دیپلماتها امیدوارند روابط نزدیک ترامپ با اردوغان و همچنین تلاشهای دیپلماتیک گسترده مارک روته، دبیرکل ناتو، برای حفظ رضایت رئیسجمهوری آمریکا، مانع از تشدید تنشها شود.
با این حال، آقای ترامپ پیش از این با چندین رهبر دیگر دچار اختلاف شده و حتی اخیرا با جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، نیز به مشکل خورده است؛ بنابراین موضوعات زیادی وجود دارد که میتواند باعث واکنش تند او شود.
رونمایی تسلیحاتی ناتو برای جلب رضایت واشنگتن
نشست امسال ناتو با شعار «اروپای قدرتمندتر در چارچوب ناتوی قدرتمندتر» برگزار میشود. دولت ترامپ نیز خواستار بازآفرینی این ائتلاف در قالب «ناتوی نسخه ۳.۰» شده و انتظار میرود طی دو روز آینده، مفهوم واقعی این ایده روشنتر شود.
همزمان با آغاز اجلاس ناتو، این ائتلاف برای نمایش توان دفاعی خود و ارسال پیام همراهی به دونالد ترامپ، از مجموعه قراردادهای تسلیحاتی چند میلیارد دلاری رونمایی کرد.
مارک روته، دبیرکل ناتو، پیش از نشست اصلی سران، در مراسمی پر زرقوبرق که با موسیقی تکنو و نمایشهای ویدئویی مدرن همراه بود، در حضور وزیران دفاع و مدیران صنایع نظامی، از این طرحها با عنوان «رونمایی بزرگ» یاد کرد.
از جمله نخستین قراردادهایی که اعلام شد، توافقهایی برای خرید پهپادهای جدید، هواپیماهای سوخترسان و هواپیماهای نظارتی بود که هدف آنها تقویت توانایی اروپا برای دفاع از خود است.
آقای روته گفت: «همه اینها نشانه یک تغییر واقعی در نگرش است. این همان ناتوی ۳.۰ است؛ اروپایی قویتر در یک ناتوی قویتر.»
واشنگتن بهروشنی اعلام کرده است که میخواهد متحدانش مسئولیت اصلی دفاع متعارف از قاره اروپا را بر عهده بگیرند و اخیرا نیز اعلام کرده که در حال کاهش بخشی از تجهیزاتی است که در اختیار فرماندهان ناتو قرار میدهد.
این نشست دو روزه در آنکارا یک سال پس از آن برگزار میشود که اعضای ناتو تحت فشار رهبر آمریکا متعهد شدند هزینههای مرتبط با امنیت را به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) افزایش دهند.
آمریکا در سال ۲۰۲۶ حدود ۹۰۱ میلیارد دلار بودجه نظامی دارد که نزدیک به ۳.۳ درصد اقتصاد این کشور را تشکیل میدهد.
ناتو خودش بهعنوان یک سازمان، مالک سلاح یا تجهیزات نظامی نیست و این تجهیزات در مالکیت ۳۲ کشور عضو قرار دارند. با این حال، این ائتلاف یک ناوگان متشکل از ۱۴ فروند هواپیمای هشدار زودهنگام و نظارت راداری موسوم به «آواکس» (AWACS) در اختیار دارد که حدود ۵۰ سال از عمر آنها میگذرد، همچنین تعدادی پهپاد شناسایی جدیدتر نیز در اختیار دارد.
روز سهشنبه توافقی برای جایگزینی این هواپیماهای فرسوده اعلام شد. نخستوزیر سوئد، اولف کریسترشون، اعلام کرد که شرکت سوئدی ساب (Saab) تا سقف ۱۰ فروند هواپیمای شناسایی گلوبالآی (GlobalEye) را برای یک کنسرسیوم متشکل از ۱۰ کشور تأمین خواهد کرد.
او گفت: «این لحظهای مایه افتخار بزرگ است» و افزود این هواپیماهای دوموتوره «در داخل ائتلاف ساخته میشوند و در خدمت تمام اعضای ائتلاف خواهند بود.»
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
آقای روته از طرحی چهارجانبه برای خرید حداکثر پنج فروند پهپاد نظارتی جدید تریتون نیز خبر داد تا به ناوگان کوچک پهپادهای ناتو اضافه شوند.
قرار است بخشی از هزینه این پروژهها از محل صندوق وامهای کمبهره دفاعی اتحادیه اروپا تأمین شود. این صندوق از طریق بازارهای سرمایه تا سقف ۱۷۰ میلیارد دلار منابع مالی جذب کرده است.
آقای ترامپ بارها ناتو را «ببری کاغذی» خوانده و معتقد است این ائتلاف بدون سلاحها و رهبری آمریکا توان ادامه فعالیت نخواهد داشت.
مایکل دافی، معاون وزیر جنگ آمریکا اعلام کرد که واشنگتن قصد دارد صادرات تجهیزات نظامی خود را به کشورهای خریدار افزایش دهد و هم در توسعه ظرفیت تولید صنایع دفاعی در اروپا مشارکت کند.
در جستوجوی اروپایی قویتر برای ناتوی قویتر
افزایش بودجه دفاعی اما هزینههای سیاسی و اقتصادی خود را دارد؛ زیرا دولتها یا باید مالیاتها را بالا ببرند یا منابع مالی را از حوزههای دیگر به بخش نظامی منتقل کنند. جان هیلی، وزیر دفاع بریتانیا، ماه گذشته در اقدامی غیرمنتظره استعفا کرد و گفت دولت در شرایطی که تهدیدها در حال افزایش است، آمادگی لازم برای اختصاص هزینه بیشتر ندارد.
در همین حال، زلنسکی بار دیگر از ناتو خواست مسیر عضویت اوکراین در این ائتلاف را هموار کند. او گفت ارتش اوکراین به دلیل تجربه گسترده و توان مقاومت بالا میتواند به تقویت توان دفاعی ناتو کمک کند.
رئیسجمهور اوکراین به توانایی کشورش در اجرای عملیات دوربرد علیه خاک روسیه، از جمله حمله به پالایشگاهها و زیرساختهای انرژی، اشاره کرد و گفت نیروهای اوکراینی بهطور متوسط ماهانه ۳۰ هزار نیروی روسی را «از میان میبرند».
زلنسکی تأکید کرد: «ما از این موضوع افتخار نمیکنیم؛ این جنگی نیست که ما انتخاب کرده باشیم، بلکه جنگی است که مجبور شدهایم در آن بجنگیم.»
همزمان، برخی کشورهای شمال اروپا و اروپای شرقی و مرکزی نگران هستند که روسیه ممکن است در آینده دست به یک «حمله ترکیبی» علیه اروپا بزند؛ یعنی ترکیبی از عملیات نظامی سنتی، حملات سایبری و اقدامات بیثباتکننده دیگر، بهویژه در شرایطی که پوتین برای دستیابی به پیروزی در اوکراین با چالش مواجه است.
جنگ تمامعیار روسیه علیه اوکراین وارد پنجمین سال خود شده و کشورهای اروپایی و کانادا اکنون بخش بزرگی از هزینههای مورد نیاز کییف را تأمین میکنند؛ از جمله حدود ۹۰ درصد هزینههای دفاع هوایی اوکراین.