ایتالیا با همراهی بریتانیا و ژاپن، سرمایهگذاری کلان ۹ میلیارد یورویی را در پروژهای تحت عنوان «برنامه جهانی نبرد هوایی» (GCAP) آغاز کرده است. پروژهای که هدف آن، دستیابی به سامانه هوایی عملیاتی نسل جدید تا سال ۲۰۳۵ است.
تصمیمی فراتر از بودجه ایتالیا در آستانه اتخاذ تصمیمی است که فراتر از محدودیتهای قانون بودجه میرود.
پارلمان این کشور طی هفتههای آینده باید تصمیم بگیرد که آیا منابع قابلتوجهی را به برنامه «جیسیایپی» اختصاص دهد یا خیر.
رم قصد دارد با همکاری بریتانیا و ژاپن به باشگاه محدود کشورهایی بپیوندد که توانایی طراحی و مدیریت سیستمهای جنگنده نسل آینده را دارند. این یک قمار پرهزینه است، اما تلاشی برای رهایی فناورانه از برنامههای بزرگ گذشته (مانند اف-۳۵) محسوب میشود که در آنها ایتالیا اغلب نقشی فرعی و تابع داشت.
لایحه پیشنهادی وزارت دفاع به رهبری «گویدو کروستو» به کمیسیونهای دفاع و بودجه خواهد رفت.
در ظاهر، موضوع تصویب یک تعهد مالی جدید است؛ اما در باطن، مسئله این است که آیا ایتالیا میخواهد نقش رهبری را در توسعه پیشرفتهترین فناوریهای نظامی ایفا کند، با دسترسی برابر به دانش فنی و حاکمیت عملیاتی بیشتر، یا همچنان وابسته به مدلهای همکاری نامتوازن باقی بماند.
برنامه جدید یکی از ارکان برنامهریزی نظامی ایتالیا در میانمدت و بلندمدت است و نشاندهنده تغییر مسیر احتمالی از برنامههای قبلی مانند یوروفایتر و اف-۳۵ است که در آنها کنترل قابلیتها عمدتاً در دست شرکای قویتر باقی میماند.
«جیسیایپی» چیست؟
این برنامه حاصل ادغام دو پروژه قبلی است: پروژه «تمپست» بریتانیا و پروژه «اف-ایکس» ژاپن. هدف، توسعه یک سیستم نبرد هوایی نسل ششم تا سال ۲۰۳۵ است که به تدریج جایگزین پلتفرمهایی مانند یوروفایتر تایفون و میتسوبیشی اف-۲ خواهد شد.
این مفهوم محدود به یک هواپیما نیست، بلکه یک معماری یکپارچه شامل موارد زیر است:
• یک جنگنده پنهانکار با قابلیت نفوذ بالا.
• پهپادهای کمکی بدون سرنشین.
• حسگرهای توزیعشده و متصل به هم.
• سیستمهای فرماندهی و کنترل مبتنی بر هوش مصنوعی.
• ارتباطات امن و قابلیتهای جنگ الکترونیک نسل جدید.
هزینه برای ایتالیا طبق سند برنامهریزی چندساله دفاعی، سهم ایتالیا در این برنامه تا سال ۲۰۳۵ حدود ۹ میلیارد یورو برآورد شده است.
این رقم تنها مربوط به فاز توسعه است و هزینههای تولید انبوه یا چرخه عمر عملیاتی را شامل نمیشود. تنها برای سال ۲۰۲۵، بودجهای بیش از ۶۰۰ میلیون یورو اختصاص یافته که آن را به یکی از گرانترین برنامههای هوانوردی نظامی تبدیل میکند.
جایگاه استراتژیک و بازدارندگی
الساندرو مارونه، رئیس برنامه دفاع و امنیت در اندیشکده موسسه امور بینالملل، در این باره میگوید: «ما باید با نگاهی به ۱۰، ۲۰ یا ۳۰ سال آینده تجهیز شویم تا بازدارندگی علیه روسیه را حفظ کنیم و جسارتهای چین در مناطق مختلف را مهار کنیم.»
در دنیای چندقطبی، نیروهای مسلح ایتالیا احتمالا برای ماموریتهایی متفاوت از گذشته فراخوانده خواهند شد؛ دیگر فقط حفظ صلح یا مبارزه با تروریسم مطرح نیست، بلکه آمادگی برای جنگهای پیچیده ضروری است.
درسهای تلخ اف-۳۵ و مدل جدید همکاری
برخلاف برنامه اف-۳۵ که در ایتالیا اختلافات سیاسی زیادی ایجاد کرد، «جیسیایپی» تاکنون از اجماع گستردهتری برخوردار بوده است.
در پروژه اف-۳۵، مدل همکاری به نفع ایالات متحده بود که نقش مرکزی در انتخابهای تکنولوژیک و عملیاتی داشت. گزارشها نشان میدهد که انتقال محدود فناوری و وجود «جعبههای سیاه» در برنامه اف-۳۵ باعث ناامیدی ایتالیا شد.
جعبههای سیاه به قطعات یا نرمافزارهایی گفته میشود که عملکرد داخلی آنها برای شرکا پنهان است و تحت کنترل آمریکا قرار دارد. این مسئله مانع از تعمیر، ارتقا یا مداخله مستقیم کشورهای شریک میشود و حاکمیت فناورانه آنها را محدود میکند.
در مقابل، برنامه جدید بر رویکردی متفاوت استوار است: عدم حضور واشنگتن به رم استقلال عملیاتی بیشتری میدهد.
مشارکت برابر ایتالیا (سهم ۳۳.۳ درصدی همتراز با بریتانیا و ژاپن) تضمینکننده بازده صنعتی بسیار بالاتری نسبت به گذشته است (در مقایسه با سهم ۱۵ درصدی در تورنادو یا ۲۱ درصدی در یوروفایتر). همچنین همکاری با ژاپن، افق استراتژیک ایتالیا را فراتر از مدیترانه و به سمت منطقه ایندو-پاسیفیک گسترش میدهد.
صنعت و رقبا
در سطح صنعتی، ایتالیا از طریق شرکت «لئوناردو» در کنار «BAE Systems» (بریتانیا) و صنایع سنگین میتسوبیشی (ژاپن) مشارکت دارد. این سه شرکت یک سرمایهگذاری مشترک با سهم برابر تشکیل دادهاند.
در همین حال، فرانسه، آلمان و اسپانیا برنامه رقیب خود به نام FCAS (سیستم نبرد هوایی آینده) را پیش میبرند. با این حال، پروژه اروپایی با دشواریهای پیچیده و تاخیر روبرو شده و پیشبینی میشود ۵ سال دیرتر از «جیسیایپی» ، یعنی در سال ۲۰۴۰ عملیاتی شود.
به کانال تلگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
چالشها و ریسکهای اصلی
برنامه «جیسیایپی»اگرچه فرصتی بینظیر است، اما یک آزمون پرخطر نیز محسوب میشود. بسیاری از شرکتهای کوچک و مراکز تحقیقاتی ایتالیا عادت به کار در این سطوح امنیتی ندارند و خطر حاشیهنشینی آنها وجود دارد.
از لحاظ زنجیره تأمین و نیروی انسانی نیز نیاز به مهندسان و تکنسینهای متخصص دائمی برای تضمین استقلال فناورانه حیاتی است.
از سوی دیگر برنامه زمانبندی فشرده است و نیاز به سرمایهگذاری مداوم دارد. هرگونه تاخیر یا عدم قطعیت در بودجه میتواند بازده صنعتی را به خطر بیندازد.
در نهایت قوانین صادرات نیز میتواند به مانعی بر سر این برنامه تبدیل شود. در واقع نبود یک چارچوب روشن برای تبادل قطعات و صادرات میتواند همکاری بینالمللی را کند کرده و این پروژه بلندپروازانه را تضعیف کند.