کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در حیدرآباد هند با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس به انتشار تصویری از مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا و همسرش در مقابل تاج محل واکنش نشان داد و نوشت: «اگر او تاریخ و معماری را میشناخت، برای گرفتن چنین عکسی در این مکان ژست نمیگرفت.»
در این پیام آمده است که تاج محل «برای عشق به همسر ایرانی امپراتور هند ساخته شده» و «نبوغ معماران ایرانی» آن را خلق کردهاند؛ در حالی که دولت آمریکا تهدید کرده بود «تمدن ایرانی را نابود میکند.»
آگهی
آگهی
اما این ادعاها تا چه اندازه از نظر تاریخی دقیق هستند؟
تاج محل چرا ساخته شد؟
تاج محل یکی از شناختهشدهترین بناهای تاریخی جهان است که به دستور شاه جهان، امپراتور گورکانی هند ساخته شد.
این آرامگاه پس از مرگ همسر محبوب او «ممتاز محل» در سال ۱۶۳۱ میلادی ساخته شد. ساخت مجموعه تاج محل از سال ۱۶۳۲ آغاز شد و بخش اصلی آن حدود ۱۶ سال بعد تکمیل شد.
منابع تاریخی میگویند که شاه جهان پس از مرگ ممتاز محل برای مدتی طولانی عزادار بود و سپس دستور ساخت این آرامگاه عظیم را صادر کرد.
ممتاز محل که بود؟
ممتاز محلMumtaz Mahal با نام تولد «ارجمند بانو بیگم» در سال ۱۵۹۳ میلادی به دنیا آمد. خانوادهاش ایرانیتبار بودند و نفوذ زیادی در دربار گورکانیان داشتند. پدرش میرزا حسن آصفخان از مقامهای بلندپایه دربار جهانگیرشاه بود و عمهاش نورجهان، یکی از قدرتمندترین زنان تاریخ امپراتوری گورکانی به شمار میرفت.
ممتاز محل در حدود ۱۴ سالگی با شاهزاده خرم که بعدها با نام شاه جهان به تخت نشست، نامزد شد و پنج سال بعد با او ازدواج کرد. منابع تاریخی و وقایعنگاران دربار گورکانی از رابطه عاشقانه و نزدیک این دو بسیار نوشتهاند و تاکید کردهاند که شاه جهان علاقهای کمنظیر به ممتاز داشت.
پس از به قدرت رسیدن شاه جهان، ممتاز محل به مهمترین زن دربار گورکانی تبدیل شد و به نوشته برخی منابع، مُهر شاهنشاهی را نیز در اختیار داشت؛ جایگاهی که نشاندهنده نفوذ سیاسی او در ساختار حکومت بود. ممتاز محل در سال ۱۶۳۱ میلادی، هنگام همراهی شاه جهان در لشکرکشی به دکن، در جریان تولد چهاردهمین فرزندش در شهر برهانپور درگذشت.
مرگ او تاثیر عمیقی بر شاه جهان گذاشت و امپراتور گورکانی پس از آن دستور ساخت تاج محل را به عنوان آرامگاه همسرش صادر کرد؛ بنایی که بعدها به یکی از مشهورترین آثار معماری جهان تبدیل شد و بسیاری آن را نمادی از عشق در تاریخ میدانند.
آیا معمار تاج محل ایرانی بود؟
درباره هویت معمار اصلی تاج محل میان پژوهشگران اتفاق نظر کامل وجود ندارد.
بسیاری از منابع، «استاد احمد لاهوری» را معمار اصلی این بنا معرفی میکنند. برخی پژوهشگران او را دارای ریشه ایرانی میدانند و برخی دیگر معتقدند او اهل لاهور بوده است.
با این حال مورخان اتفاق نظر دارند که شمار زیادی از هنرمندان، خوشنویسان و معماران از مناطق مختلف امپراتوری گورکانی، ایران و آسیای مرکزی در ساخت تاج محل مشارکت داشتند.
معماری ایرانی در قلب تاج محل
اگرچه تاج محل را نمیتوان صرفا یک «بنای ایرانی» توصیف کرد، اما نفوذ معماری ایرانی و سنت هنری فارسی در آن کاملا مشهود است.
ویژگیهایی مانند باغ چهارباغ ایرانی، تقارن کامل بنا، گنبد مرکزی بزرگ، خوشنویسی فارسی، تزیینات الهامگرفته از هنر ایرانی، همگی از عناصر مهم معماری ایرانی ـ اسلامی محسوب میشوند که در دوره گورکانیان در هند گسترش یافتند.
پژوهشگران معماری، تاج محل را معمولا محصول تلفیق سنتهای معماری ایرانی، اسلامی، تیموری و هندی میدانند.
آیا دونالد ترامپ تهدید به نابودی تمدن ایران کرده بود؟
توئیت سفارت ایران اشارهای به فرسته دونالد ترامپ، رئیبس جمهوری ایالات متحده در شبکه «تروث سوشال» دارد که در زمان حمله اسرائیل و آمریکا به ایران و اوجگیری تنشهای نظامی در منطقه منتشر شده بود.
ترامپ در آن پیام نوشته بود: «یک تمدن کامل امشب از بین خواهد رفت؛ تمدنی که هرگز دوباره باز نخواهد گشت.» او همچنین نوشته بود که «نمیخواهد چنین اتفاقی بیفتد»، اما افزود که این وضعیت «احتمالا رخ خواهد داد.»
رئیس جمهوری آمریکا در ادامه، با اشاره به احتمال «تغییر رژیم کامل و تمامعیار»، گفته بود شاید در نتیجه آن «اتفاقی شگفتانگیز و انقلابی» رخ دهد.
او در پایان نیز نوشته بود: «۴۷ سال اخاذی، فساد و مرگ، سرانجام پایان خواهد یافت.»
این اظهارات بهعنوان تهدیدی علیه «تمدن ایرانی» تعبیر شد و واکنش گسترده مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی و همچنین کاربران ایرانی و خارجی در شبکههای اجتماعی را در پی داشت.