اروپا برای بیشتر زیرساخت لازم برای بهکارگیری هوش مصنوعی به آسیا وابسته است و شرکتهای آمریکایی در بسیاری از حوزههای فناوری بخش بزرگی از بازار را در اختیار دارند؛ وضعیتی که میتواند این قاره را در معرض خطر قرار دهد.
یک گزارش تازه هشدار میدهد اروپا در حالی که هوش مصنوعی (AI) تجارت جهانی و قدرت اقتصادی را دگرگون میکند، در معرض گرفتار شدن در یک «دام وابستگی» فناوری قرار دارد.
آگهی
آگهی
این گزارش که از سوی شرکت بیمه (منبع به زبان انگلیسی) آلیانس منتشر شده، استدلال میکند اقتصاد جهان در حال سازماندهی دوباره حول صنایع فناوری مانند رایانش ابری، مراکز داده و نیمهرساناهاست؛ حوزههایی که اروپا در آنها نسبت به ایالات متحده و آسیا ضعیفتر است.
آسیا با در اختیار داشتن ۶۵ درصد از این بخش از اقتصاد جهانی و هفت مورد از ۱۰ صادرکننده برتر کالای مرتبط با هوش مصنوعی، بر صادرات این نوع کالاها تسلط دارد؛ صنعتی که ارزش آن از ۱ تریلیون دلار (۸۸۰ میلیارد یورو) در سال ۲۰۱۴ به ۳.۸ تریلیون دلار (۳.۳ تریلیون یورو) در سال ۲۰۲۵ جهش کرده است.
ایالات متحده از سال ۲۰۲۳ میزان واردات کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی خود را سه برابر کرده است؛ عمدتا به دلیل سرمایهگذاری این کشور در مراکز داده و رایانش ابری. آمریکا همچنین میزبان نزدیک به نیمی از مراکز داده جهان است.
در همین حال، واردات اروپا در حوزه هوش مصنوعی در همین بازه زمانی تنها ۴۰ درصد افزایش یافته است؛ رقمی که به گفته آلیانس نشاندهنده تشدید «شکاف زیرساختی» است.
این گزارش میگوید نقش اتحادیه اروپا در زنجیره تامین هوش مصنوعی «محدود» است و همین موضوع باعث میشود این منطقه از «اهرم راهبردی اندک و آسیبپذیری قابل توجه در برابر اختلالات زنجیره تامین» رنج ببرد.
وابستگی به «کیل سوئیچ» آمریکایی
غولهای فناوری آمریکایی تا ۴۰ درصد از ظرفیت محاسبات عملیاتی اروپا و نزدیک به نیمی از پروژههای آتی مراکز داده را در اختیار دارند.
گزارش میگوید این شرکتها با بهرهبرداری از بازار ضعیف سرمایهگذاری خصوصی در شرکتها و رقابت اندک از سوی شرکتهای بومی، سود میبرند.
گزارش توضیح میدهد که ایالات متحده ۸۰ درصد بازار رایانش ابری اروپا، ۵۹ درصد درآمد نرمافزار سازمانی در اروپا و ۷۳ درصد بازار نرمافزار مدیریت مشتری را در اختیار دارد و این وضعیت بازیگران غیرآمریکایی را وا میگذارد تا «برای حاشیه سود باقیمانده» با یکدیگر رقابت کنند. در این گزارش آمده است: «محدودیتهای ساختاری، مقررات پراکنده، فرایندهای پیچیده صدور مجوز، تاخیر در اتصال به شبکه برق، نبود ارائهدهنده داخلی در مقیاس عظیم (هایپراسکیلر) و سرمایهگذاری محدود خطرپذیر یا دولتی، این وابستگی را تقویت میکند.»
اروپا همچنین به خروجیهای سختافزاری آسیا، مانند واحدهای پردازش گرافیک (GPU) مورد نیاز برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی، وابسته است. اتحادیه اروپا ۵۷ درصد از کل تجهیزات فناوری اطلاعات و بیش از نیمی از سختافزار مورد نیاز برای مراکز داده خود را از پنج کشور آسیایی تایوان، چین، کره جنوبی، مالزی و ویتنام وارد میکند.
گزارش نتیجه میگیرد که این وابستگی به سختافزار آسیایی «مکمل» وابستگی به آمریکا است و اگر سرمایهگذاری مستقلی در این حوزه انجام نشود، این وابستگی «بیشتر» هم خواهد شد.
گزارش اضافه میکند که «در چنین شرایطی، اروپا همواره زیر سایه تهدید یک "kill switch" آمریکایی روی دادههای ابری قرار دارد؛ به این معنا که آمریکا میتواند هر زمان بخواهد این خدمات را خاموش کند». این گزارش هشدار میدهد که «اگر بازارهای مرتبط با هوش مصنوعی در خارج از اتحادیه اروپا شکل بگیرند، این وضعیت عدم توازن خدمات میان اتحادیه اروپا و آمریکا را تشدید خواهد کرد».
«کسری دوگانه» اروپا
به گفته گزارش، قاره اروپا با آنچه «کسری دوگانه» خوانده میشود روبهرو است؛ ترکیبی از کمبود سرمایه خصوصی و پراکندگی سیاستگذاری عمومی. این وضعیت در تضاد با ایالات متحده است که شرکتهای خصوصی در آن صدها میلیارد دلار در زیرساخت هوش مصنوعی سرمایهگذاری میکنند یا چین که در آن دولت فرایند سرمایهگذاری را متمرکز و تسهیل میکند.
گزارش میگوید اروپا باید محدودیتهای مقرراتی و سرمایهای خود را برطرف کند تا «از گرفتار شدن در دام وابستگی فناوری» پرهیز کند.
برای نمونه، گزارش یادآور میشود که ترکیب محدودیت در دسترسی به زمین در شهرها، فرایندهای پیچیده صدور مجوز و مقررات زیستمحیطی، ساخت مراکز داده را دشوار کرده است؛ به طوری که برخی پروژهها تا چهار سال طول میکشد تا عملا آغاز شوند.
گزارش اضافه میکند که در برخی مناطق اروپا به دلیل ناتوانی ارائهدهندگان در اتصال به برخی شبکههای فرسوده برق با ظرفیت محدود، که توان پاسخگویی به تقاضای بالای انرژی یک مرکز داده جدید را ندارند، اجرای پروژههای مراکز داده ممکن است تا پنج سال طول بکشد.
با وجود این نگرانیها، گزارش استدلال میکند که اروپا همچنان در حوزههایی چون مهندسی صنعتی، هوش مصنوعی صنعتی و مقرراتی از مزیتهای رقابتی برخوردار است.
این گزارش از ابتکارهایی مانند پروژههای محاسبات حاکمیتی در فرانسه و سوئد تمجید میکند؛ طرحهایی که با هدف انتقال خدمات عمومی از شرکتهای فناوری آمریکایی مانند گوگل یا آمازون وب سرویسز (AWS) و سرمایهگذاری بر راهحلهای اروپایی طراحی شدهاند.
گزارش میگوید این ابتکارها «وزنههای متقابل» امیدوارکنندهای هستند، اما از نظر مقیاس هنوز محدودند.