رافائل گروسی، رئیس آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز دوشنبه اعلام کرد که سوریه در دوران ریاستجمهوری بشار اسد در حال ساخت راکتور هستهای بود که برای تولید مواد شکافتپذیر با قابلیت استفاده احتمالی در سلاحهای هستهای طراحی شده بود.
به گفته رافائل گروسی، «پیکربندی» و «ویژگیهای فنی» راکتور هستهای که در زمان بشار اسد، رئیسجمهوری مخلوع سوریه در دست احداث بود، «برای تولید مواد شکافتپذیری که میتوانست مستقیما در ساخت سلاحهای هستهای مورد استفاده قرار گیرد، بسیار کارآمد بود».
آگهی
آگهی
او در نخستین روز نشست عادی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین به خبرنگاران گفت: «البته این موضوع هرگز اعلام نشد و همواره انکار میشد. بار دیگر باید گفت که نمیتوان درباره نیتها قضاوت کرد، اما این مساله برای ما نگرانی بسیار جدی در زمینه اشاعه تسلیحات هستهای ایجاد کرده بود و بررسی آن کار دشواری بوده است.»
تصور میشد سوریه در دوران اسد برنامه هستهای اعلامنشده و گستردهای را پیش میبرد. این برنامه شامل راکتوری بود که توسط کره شمالی در استان دیرالزور در شرق سوریه ساخته شده بود.
پس از برکناری بشار اسد، حکومت جدید سوریه با دسترسی بازرسان آژانس به مکانهای مشکوک مرتبط با برنامه هستهای پیشین این کشور موافقت کرد.
بازرسان آژانس در جریان سفر ماه اوت به سوریه تایید کردند که «زیرساخت خنککنندهای که اکنون کشف شده، با زیرساخت یک راکتور هستهای مطابقت دارد».
آقای گروسی و گروهی از بازرسان ارشد همچنین از مکانی در این کشور بازدید کردند که پیش از آن به آژانس اعلام نشده بود.
بازرسان برای یافتن مواد پنهانشده مجبور به تخریب دیوارها شدند
سوریه در نامهای به تاریخ ۱۷ ژوئیه، آژانس را از وجود این مکان مطلع کرد و از آن دعوت کرد «در بازرسی و راستیآزمایی این مکان و هرگونه ماده هستهای که احتمالا در آن یافت شود، با مقامهای سوری همکاری کند.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی در گزارش محرمانهای که سهشنبه گذشته میان کشورهای عضو توزیع شد و به دست آسوشیتدپرس نیز رسیده است، اعلام کرد که در این مکان جدید «فلز اورانیوم طبیعی بهشکل میلههای سوخت روکشدار» نگهداری میشد. آژانس این مواد را راستیآزمایی و وجود «حدود ۷۳ تن فلز اورانیوم طبیعی» را تایید کرد.
به گفته آقای گروسی، بازرسان در ماه اوت هنگام بازدید از این مکان، برای دسترسی به مواد هستهای پنهانشده مجبور به تخریب دیوارها و عبور از «گذرگاههای بسیار دشوار و باریک» شدند. بهگفته او، در این مکان «جعبههایی در گوشهوکنار پراکنده بود.»
رافائل گروسی گفت: «نکته مهم این است که این مواد اکنون تحت پادمانهای آژانس قرار دارند.»
او افزود که بازرسان آژانس موفق شدهاند در این مکان دوربین نصب کنند.
سوریه درباره سرنوشت مواد هستهای تصمیم خواهد گرفت
آقای گروسی در پاسخ به این پرسش که آیا مواد هستهای در سوریه باقی خواهند ماند یا از این کشور خارج خواهند شد، گفت: «دولت سوریه باید درباره این موضوع تصمیم بگیرد.»
او افزود: «ما از آنها نمیخواهیم این کار یا آن کار را انجام دهند. آنچه برای ما اهمیت دارد این است که همواره بدانیم تا آخرین گرم این مواد کجاست.»
به گفته لوگان مینتز، مدیر امنیت مواد هستهای در موسسه «ابتکار تهدید هستهای»، فلز اورانیوم طبیعی مستقیما در ساخت سلاح هستهای قابل استفاده نیست، اما ممکن است «به یک برنامه تسلیحاتی مخفیانه منتقل و در آنجا با فرآوری بیشتر به پلوتونیوم مورد نیاز برای ساخت سلاح هستهای تبدیل شود.»
به گفته او، پس از آنکه جابجایی این مواد ایمن تشخیص داده شود، میتوان این مواد را «در محفظههای استاندارد و تاییدشده» به کشور ثالثی انتقال داد تا آن کشور «با رعایت الزامات ایمنی و امنیتی، آنها را بهشکلی با ثبات شیمیایی بیشتر و کاربرد گستردهتر تبدیل کند» که احتمالا بتوان از آنها در نیروگاههای هستهای استفاده کرد.
او افزود: «همانند هرگونه انتقال مواد هستهای، جابجایی این مواد نیز مستلزم تدابیر امنیتی قوی برای جلوگیری از سرقت یا خرابکاری خواهد بود.»