در گوشهوکنار کابل، دور از چشم ماموران طالبان زنانی زندگی میکنند که بیسروصدا در برابر محدودیتهای سختگیرانهای مقاومت میکنند که طالبان پس از بازگشت به قدرت در اوت ۲۰۲۱ بر آنها تحمیل کرده است.
دختران در افغانستان پس از پایان دوره ابتدایی اجازه ادامه تحصیل ندارند و تنها میتوانند در کلاسهای آموزش دینی و زبان شرکت کنند. زنان از رفتن به پارکها و باشگاههای ورزشی منع شدهاند، آرایشگاههای زنانه تعطیل شدهاند و زنان موظفاند در اماکن عمومی خود را از سر تا پا بپوشانند. آنها اگرچه همچنان میتوانند برای راهاندازی برخی کسبوکارها مجوز بگیرند اما اجازه کار در بیشتر مشاغل را ندارند.
یکی از بازیکنان پیشین تیم ملی فوتبال زنان افغانستان که با ممنوع شدن ورزش زنان از ادامه فعالیت ورزشی و تحقق آرزوهایش بازمانده است، میگوید: «زن بودن در افغانستان جرم است.»
اجرای این مقررات بر عهده ماموران وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان است که بسیاری از مردم از آنها واهمه دارند. این ماموران با روپوشهای سفید در خیابانها گشت میزنند و میتوانند زنانی را که از مقررات سرپیچی میکنند، بازداشت کنند. شماری از این زنان مورد ضربوشتم نیز قرار گرفتهاند.
محمد اسلم بدریوال، سخنگوی این وزارتخانه در پاسخ به پرسشهایی درباره محدودیتهای اعمالشده بر زنان به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت که این وزارتخانه «کاملا متعهد» است تا حقوق همه افراد را در چارچوب شریعت اسلامی تضمین کند.
او گفت: «خواهران ما نیز میتوانند به فعالیتهای اجتماعی و تجاری خود ادامه دهند، مشروط بر اینکه اصول شریعت اسلامی و قوانین جاری را بهطور کامل رعایت کنند.»
به گفته او اولویت این وزارتخانه آن است که زنان در جامعه از امنیت کامل برخوردار باشند و بتوانند از تمامی حقوقی که شریعت برای آنها در نظر گرفته است، بهرهمند شوند.
با وجود خطرهای ناشی از سرپیچی از این مقررات، شماری از زنان راههایی برای مقابله با محدودیتهای طالبان پیدا کردهاند.
آنچه در ادامه میخوانید روایت زندگی پنهانی سه زن در کابل است که از بیم بازداشت به شرط فاش نشدن نامشان با آسوشیتدپرس گفتوگو کردهاند.
آرایشگاهی که دو بار از نو راهاندازی شد
یکی از این زنان، زنی ۴۰ ساله است که سالها در یکی از آرایشگاههای زنانه کابل کار میکرد. او با ممنوع شدن فعالیت آرایشگاههای زنانه احساس کرد که یکی دیگر از معدود فرصتهای زندگیاش را از دست داده است.
او میگوید: «آدم احساس ناامیدی میکند، کاملا دلسرد میشود. حالا در افغانستان دیگر چیزی نمانده که مایه شادی یا آرامش باشد. نه میتوان سفر کرد، نه به پارک رفت، نه به مدرسه. مطلقا هیچچیز نمانده است.»
او که کار کردن تنها دلخوشیاش بود میگوید:«حالا حتی اجازه کار کردن هم به ما نمیدهند. انگار کار کردن برای زنان در افغانستان به جرم تبدیل شده است.»
او با وجود ممنوعیت فعالیت آرایشگاههای زنانه، تصمیم گرفت آرایشگاه خودش را راهاندازی کند. تقاضا برای خدمات آرایشی همچنان زیاد بود، بهویژه برای مراسم عروسی که زنان معمولا با آرایش و مدل موهای خاص و پرزرقوبرق در آن شرکت میکنند.
او آپارتمانی اجاره کرد و وسایل مورد نیازش را خرید. طولی نکشید که حدود ۳۰ مشتری پیدا کرد. همسرش نیز مانند میلیونها مرد دیگر در افغانستان نتوانسته بود کاری پیدا کند و درآمد حاصل از این آرایشگاه راهی برای تامین مخارج زندگی خانوادهاش بود.
اما ماموران طالبان از وجود آرایشگاه مخفی او باخبر شدند. آنها به محل کارش یورش بردند و تمام تجهیزات و تقریبا همه اثاثیه آرایشگاه را با خود بردند.
او میگوید: «کاملا ناامید شده بودم. اگر کارم را که تنها چیزی بود که به زندگیام معنا میداد از من بگیرند، دیگر چه چیزی برایم میماند؟ چطور شکم بچههایم را سیر کنم؟ چطور خرج خانه را بدهم؟ آنقدر ناامید شده بودم که با خودم گفتم دیگر باید از اینجا بروم.»
اما مشتریان همچنان با او تماس میگرفتند و مخارج زندگی هم به قوت خود باقی بود. او سرانجام تصمیم گرفت بار دیگر کارش را از سر بگیرد. آپارتمان دیگری اجاره کرد و آرایشگاهش را دوباره به راه انداخت.
این زن ۴۰ ساله اکنون هفت کارمند دارد؛ زنان جوانی که با درآمد حاصل از کار در این آرایشگاه، به تأمین هزینههای زندگی خانوادههایشان کمک میکنند.
در یکی از روزهای ماه اکتبر آرایشگاه پر از زنانی بود که خود را برای شرکت در مراسم عروسی آماده میکردند. آنها روی بالشتکهایی که بر کف اتاق گذاشته شده بود، دراز کشیده بودند و آرایشگران با برس روی گونههایشان پودر آرایشی میزدند.
فضای آرایشگاه شاد و صمیمی بود اما ترسی پنهان بر آن سایه انداخته بود.
صاحب آرایشگاه میگوید: «هر بار کسی در میزند میترسم که مأموران طالبان پشت در باشند.»
فوتبال؛ رویایی که هنوز زنده است
یکی دیگر از این زنان از دوران نوجوانی آرزو داشت فوتبالیست شود. با راه یافتن به تیم ملی فوتبال زنان افغانستان، به نظر میرسید که رویایش به واقعیت پیوسته است. اما دو سال بعد ممنوعیت ورزش زنان از سوی طالبان همه آرزوهایش را نقش بر آب کرد.
او دچار افسردگی شد و تا شش ماه بهندرت از اتاقش بیرون میآمد.
خانوادهاش نگران حال او بودند و خودش هم میدانست که باید راهی برای بیرون آمدن از این وضعیت پیدا کند. سرانجام دوباره به فوتبال روی آورد اما این بار نه در زمین فوتبال، بلکه در فضای محدود خانهاش.
او تمرین بوکس را هم آغاز کرد و با چند لاستیک کهنه خودرو، وسیلهای دستساز برای تمرین مشتزنی درست کرد. به گفته خودش این تمرینها به او کمک کرد تا با فشارهای روحیاش کنار بیاید.
اما علاقه او به فوتبال همچنان پابرجاست و حالا که خودش امکان بازی در زمین فوتبال را ندارد تصمیم گرفته است آموختهها و مهارتهایش را به نسل بعد منتقل کند. او در حیاط کوچک و محصور خانهاش به گروهی از پسران خردسال فوتبال آموزش میدهد.
در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده بود، میگوید: «در آنها همان رویاها و اشتیاقی را دیدم که خودم در کودکی داشتم. تمرین کردن با آنها حس خیلی خوبی به من میدهد. گاهی خودم را در آنها میبینم.»
تمرین بوکس و آموزش فوتبال به کودکان به او کمک میکند روزهایش را سپری کند اما چشمانداز روشنی برای آینده خود نمیبیند. او میخواهد افغانستان را ترک کند و به کشور دیگری پناه ببرد.
«هیچ امیدی به آیندهام در افغانستان ندارم. همه درها به روی ما بسته است.»
مدرسهای که دانشآموزانش پنهانی درس میخوانند
دانشآموزان یکی از مدارس مخفی در افغانستان برای اینکه جلب توجه نکنند، با فاصله زمانی از یکدیگر به کلاس میآیند. در خانه هم فقط به اندازهای باز میشود که بتوانند وارد شوند.
درسهایی که در اینجا تدریس میشود تفاوتی با درسهای معمول مدارس ندارد، تاریخ، علوم، جغرافیا، ریاضی، زبان و آموزش قرآن. اما این مدرسه، مدرسهای معمولی نیست.
کلاسها در خانهای مسکونی برگزار میشود و علاوه بر پسران، دختران و زنان جوان زیر ۲۰ سال نیز در آن درس میخوانند. حضور دختران نوجوان در این کلاسها به این معناست که فعالیت مدرسه باید مخفی بماند.
معلمان این مدرسه دختر جوانی ۲۰ ساله و خواهر نوجوانش هستند که هیچکدام دورههای حرفهای معلمی را نگذراندهاند. آنها تمام تلاش خود را میکنند تا آنچه را پیش از محروم شدن از تحصیل آموختهاند، به دانشآموزانشان یاد بدهند.
این دختر ۲۰ ساله میگوید: «وضعیت کنونی افغانستان به هیچ وجه مطلوب نیست. روزبهروز بیشتر احساس افسردگی میکردم و به همین دلیل تصمیم گرفتم این کلاس را راهاندازی کنم.»
او بیش از یک سال پیش برگزاری این کلاسها را آغاز کرد، به این امید که با زنده نگه داشتن امید در دل دختران امکان ادامه تحصیل را برای آنها فراهم کند. اکنون حدود ۳۰ دانشآموز دارد.
یکی از اتاقهای خانه به کلاس درس تبدیل شده است. دانشآموزان روی زمین و پشت میزهای پلاستیکی کوتاه مینشینند و دیوارهای اتاق با نقاشیهای رنگارنگ تزئین شده است.
در میان محدودیتهای اعمالشده از سوی طالبان ممنوعیت تحصیل دختران با بیشترین مخالفت روبهرو بوده است. مقامهای طالبان بارها گفتهاند که در تلاش برای یافتن راهحلی برای این مسئله هستند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان در ماه اوت گفت: «در بخشی از آموزش که هنوز کاستیهایی وجود دارد، تلاش میکنیم مشکل را بهطور همهجانبه حل کنیم.»
با این حال هنوز نشانهای از پیشرفت در این زمینه دیده نمیشود.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
خواهر نوجوان این معلم ۲۰ ساله که در تدریس به او کمک میکند، میگوید بسیاری از دختران از درس و تحصیل عقب ماندهاند.
«میخواستیم فضایی فراهم کنیم که دختران بتوانند درس بخوانند و برای رسیدن به اهدافشان تلاش کنند.»
اما با برگزاری هر کلاس خطر بازداشت آنها را تهدید میکند.
او میگوید: «ما از طالبان خیلی میترسیم. میترسیم روزی سراغ ما بیایند، ما را به سرپیچی از مقرراتشان متهم کنند، دستگیرمان کنند و با خود ببرند. حتی فکر اینکه چنین اتفاقی بیفتد ما را به وحشت میاندازد.»