قیمت گاز در اروپا در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۲۰ درصد جهش کرده و سطح پایین ذخایر و ریسکهای عرضه، این قاره را در برابر زمستانی پرهزینه آسیبپذیر کرده است.
اروپا در میانه موج دیگری از گرمای شدید تابستانی است. همین موضوع یکی از دلایل آن است که زمستان پیش رو در حال تبدیل شدن به زمستانی پرهزینه است.
آگهی
آگهی
دمای بیسابقه تقاضا برای برق را بالا برده و همزمان خشکسالی و گرما تولید برقآبی و هستهای را محدود کرده است. در نتیجه نیروگاههای گازسوز بخشی از این کمبود را جبران میکنند درست در زمانی که اروپا باید گاز بیشتری روانه مخازن ذخیرهسازی کند.
این فشار همین حالا در قیمتهای عمدهفروشی گاز نمایان شده است.
قراردادهای آتی در هاب هلندی TTF که شاخص اصلی قیمت گاز در اروپا محسوب میشود از ابتدای سال ۲۰۲۶ حدود ۱۲۰ درصد رشد کرده و در ۱۸ اوت به حدود ۶۳.۷ یورو به ازای هر مگاوات ساعت رسیده است.
با این حال قیمت گاز هنوز بسیار پایینتر از اوج ۳۵۰ یورو به ازای هر مگاوات ساعت است که در اوج بحران انرژی سال ۲۰۲۲ پس از حمله روسیه به اوکراین ثبت شد. اما اروپا در حالی به استقبال زمستان میرود که سطح ذخایر کاهش یافته و فضای چندانی برای یک شوک عرضه دیگر باقی نمانده است.
بزرگترین عامل غیرقابل پیشبینی اکنون آبوهوا است؛ متغیری که امکان کنترل آن وجود ندارد.
چرا قیمت گاز در اروپا دوباره بالا میرود
جهش قیمت دقیقا در بدترین زمان ممکن شدت گرفته است.
اروپا معمولا تابستان را صرف پر کردن دوباره ذخایر گاز میکند پیش از آن که خانوارها در فصل سرما برای گرمایش شروع به برداشت از این ذخایر کنند.
امسال اما روند پر کردن مخازن با مجموعهای از اختلالها برخورد کرده است.
تنگه هرمز عملا بسته مانده است، نروژ دوره توقف تولید در برخی میدانهای گازی را تمدید کرده و خشکسالی تولید برقآبی و هستهای را کاهش داده است.
همزمان با افزایش تقاضا برای برق در موج گرما، نیروگاههای گازسوز بخشی از این کمبود را جبران کردهاند و همین تقاضا برای سوختی را بالا برده که اروپا باید آن را برای زمستان ذخیره کند.
نتیجه بازاری است با حاشیه اطمینان بسیار محدود.
دانیل کرال، اقتصاددان آکسفورد اکونومیکس، در یادداشتی اخیر گفت: «چندین ریسک نامطلوب در سمت عرضه بالفعل شده و سطح ذخیرهسازی گاز پیش از فصل سرما به شکل تاریخی پایینی قرار دارد».
این موسسه انتظار دارد در ماه سپتامبر پیشبینی خود از قیمت گاز اروپا را افزایش دهد و آن را از سطح فعلی ۴۵ یورو به ازای هر مگاوات ساعت به میانگینی نزدیک به ۶۰ یورو در سهماهه چهارم ۲۰۲۶ و سهماهه نخست ۲۰۲۷ برساند.
اروپا مقاومتر شده اما در برابر نوسانات آبوهوا مصون نیست
اروپا مصرف گاز را نسبت به سال ۲۰۲۱ حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش داده است. بخش صنعت مصرف خود را پایین آورده، انرژیهای تجدیدپذیر گسترش یافته و پمپهای حرارتی بخشی از سیستمهای گرمایشی گازسوز را جایگزین کردهاند.
عرضه جهانی الانجی نیز افزایش یافته است. اروپا پایانههای وارداتی بیشتری دارد و میتواند هنگامی که قیمتها بالا میرود محمولهها را جذب کند. این موضوع احتمال کمبود فیزیکی گسترده را نسبت به بحران ۲۰۲۱-۲۰۲۲ بسیار کمتر کرده است.
اما کاهش مصرف، بزرگترین آسیبپذیری اروپا را از بین نمیبرد.
به گفته آکسفورد اکونومیکس، رابطه میان دما و تقاضای گاز همچنان تقریبا کامل است. زمستان گذشته، زمانی که دما برای مدتی کوتاه پایینتر از متوسط بلندمدت قرار گرفت، صرفهجویی گاز اروپا نسبت به سطح پیش از ۲۰۲۱ به تنها ۵ تا ۱۰ درصد کاهش یافت.
اروپا نیاز معمول خود به گاز را کاهش داده اما وابستگیاش به گاز را در زمان زمستانهای غیرعادی سرد از میان نبرده است.
به همین دلیل ذخیرهسازی تا این حد اهمیت دارد.
ذخیرهسازی همان ضربهگیر میان یک زمستان عادی و شوک عرضه است.
وقتی سطح ذخایر بالا است، معاملهگران میتوانند یک موج سرما را بدون آن که برای محمولههای جدید به شکل تهاجمی پیشنهاد قیمت بدهند جذب کنند. اما وقتی ذخایر پایین است، هر هفته سردتر از انتظار به مسابقهای برای تامین عرضه تبدیل میشود.
عددی که اهمیت دارد
در آغاز ماه اوت، مخازن ذخیرهسازی گاز اروپا تنها حدود ۵۷ درصد پر بود.
دادههای موسسه Gas Infrastructure Europe نشان میدهد سطح ذخایر در اول اوت روی عدد ۵۷.۱ درصد قرار داشته که پایینترین سطح ثبتشده در این مقطع از سال در سری تاریخی این آمارها است.
قوانین اتحادیه اروپا همچنان هدف پر شدن ۹۰ درصدی مخازن را تعیین کردهاند هرچند اکنون کشورهای عضو در زمان رسیدن به این سطح آزادی عمل بیشتری دارند. این هدف میتواند در فاصله اول اکتبر تا اول دسامبر محقق شود و در شرایط دشوار بازار، انعطافپذیری بیشتری در نظر گرفته شده است.
بروکسل همچنین از کشورها خواسته است در صورت دشوار شدن روند پر کردن مخازن در اثر شرایط بازار، از این انعطافپذیری استفاده کنند و هدف را تا ۸۰ درصد پایین بیاورند.
مخازن ذخیرهسازی در حکم انبار انرژی اروپا هستند.
گاز میتواند به مشکلی برای بانک مرکزی اروپا تبدیل شود
در اینجا جهش قیمت گاز دیگر فقط یک داستان انرژی نیست بلکه به داستان تورم و در ادامه به چالشی برای بانک مرکزی اروپا (ECB) تبدیل میشود.
قیمتهای عمدهفروشی گاز بسیار سریعتر از قبضهای خانگی تغییر میکند زیرا شرکتهای خدماترسان معمولا خریدهای خود را چند ماه زودتر پوشش ریسک میکنند. آکسفورد اکونومیکس برآورد میکند که به طور متوسط انتقال افزایش قیمت از بازار عمدهفروشی به مصرفکننده حدود شش ماه پس از آغاز موج افزایش به اوج میرسد.
اما این سپر حفاظتی اگر قیمتها برای مدت طولانی بالا بماند ضعیف میشود. با پایان یافتن قراردادها و تمدید آنها از سوی شرکتها، قیمتهای خردهفروشی به تدریج به سطح قیمتهای عمدهفروشی نزدیک میشود.
تاثیر این روند در اروپا نیز بسیار متفاوت خواهد بود.
در آلمان و اتریش قراردادهای ثابتقیمت معمولا بلندمدتتر است که روند انتقال را کند میکند. در فرانسه، ایتالیا و اسپانیا واکنش قیمتها سریعتر است. در هلند انتقال افزایش قیمت تقریبا فوری است.
ایتالیا به این دلیل متفاوت است که هم سرعت انتقال قیمت در آن نسبتا بالاست و هم وابستگی زیادی به گاز دارد. به همین دلیل آکسفورد اکونومیکس ایتالیا را در میان اقتصادهای بزرگ اروپا بیش از همه در معرض شوک قیمتی گاز میداند.
این وضعیت جهش قیمت گاز را فراتر از یک داستان کالایی کرده و آن را به موضوعی بالقوه برای سیاست پولی تبدیل میکند.
آکسفورد اکونومیکس برآورد میکند که با سطح فعلی قیمتهای عمدهفروشی گاز، تورم شاخص کل در منطقه یورو در نیمه دوم سال ۲۰۲۶ میتواند به حدود ۳.۵ درصد نزدیک شود، در حالی که در آخرین سناریوی پایه این موسسه کمی بالاتر از ۳ درصد پیشبینی شده بود.
بانک مرکزی اروپا پیشتر در واکنش به شوک تورمی ناشی از انرژی نرخهای بهره را افزایش داده است.
بازارها به طور گسترده انتظار دارند در ماه سپتامبر یک افزایش ۲۵ نقطه پایهای دیگر در نرخ بهره اعمال شود.
برآوردهای خود بانک مرکزی اروپا در ماه ژوئن نیز نشان میداد که به دلیل قیمتهای بالاتر انرژی، تورم شاخص کل بالا میماند و در سهماهه سوم و چهارم سال ۲۰۲۶ به ۳.۴ درصد میرسد.
در نتیجه یک زمستان سردتر میتواند ترکیب نامطلوبی ایجاد کند؛ کاهش قدرت خرید خانوارها همراه با نرخهای بهره بالاتر.