ناسا اعلام کردهاست که فعالیتهای انسانی صد برابر بیش از فورانهای آتشفشانی زمین دیاکسید کربن تولید میکنند.
فعالیترین آتشفشان اروپا این روزها نمایشی آتشین به راه انداخته و کارشناسان پیشبینی میکنند این تازه آغاز ماجراست.
آگهی
آگهی
گردشگران برای تماشای فوران گدازههای مذاب از کوه اتنا، آتشفشان لایهای واقع در ساحل شرقی سیسیل، دستهدسته راهی این منطقه شدهاند.
با ورود فوران به هفتمین روز پیاپی، ستونهای دود غلیظ و سیاه همچنان باعث اختلال گسترده در سفرهای هوایی منطقه شده و دهها پرواز را در فرودگاه کاتانیا–فونتاناروسا زمینگیر و ورودها را موقتا متوقف کرده است.
با این حال، با وجود تمام نیروی مهیب اتنا، پیامدهای زیستمحیطی فورانهای آن لزوما آنقدر گسترده و ویرانگر نیست که در نگاه اول به نظر میرسد.
اتنا تقریبا همیشه در حال فوران است
نخست اینکه چنین فعالیتی برای اتنا غیرمعمول نیست. این آتشفشان چندین بار در سال و گاهی چند بار در ماه فوران میکند؛ در واقع، آخر ماه ژوئیه نیز فوران داشته است.
جورجو کوستا، دانشجوی دکترای گروه علوم زیستی، زمینشناسی و محیطزیست دانشگاه کاتانیا، به یورونیوز ارث میگوید که این نماد سیسیل یکی از فعالترین آتشفشانهای جهان است و طی شش سال گذشته بیش از ۷۰ فوران سهمگین تولید کرده است.
این جهشهای شدید فعالیت میتواند فوارههای گدازه را تا صدها متر به هوا پرتاب و ابرهای خاکستر را تا چند کیلومتر بالا ببرد. هر فوران معمولا چند ساعت طول میکشد.
کوستا میگوید: «در واقع، فعالیت آتشفشان در حال حاضر کاملا طبیعی است.»
آیا کوه اتنا یک فاجعه زیستمحیطی در کمین است؟
فورانهای آتشفشانی ترکیبی از خروارها ذرات و گازها را وارد جو میکند. آشکارترین آن خاکستر است، اما آتشفشانها همچنین دیاکسید کربن و دیاکسید گوگرد، و نیز مقادیر کمی سولفید هیدروژن، کلرید هیدروژن و فلورید هیدروژن آزاد میکنند.
این موضوع ممکن است فورانهای منظم اتنا را شبیه فاجعههای بالقوه زیستمحیطی جلوه دهد، اما واقعیت پیچیدهتر از این است.
اداره زمینشناسی آمریکا توضیح میدهد که گازهایی مانند دیاکسید گوگرد میتوانند باعث خنکشدن جهانی شوند، در حالی که دیاکسید کربن پتانسیل گرمکردن اقلیم را دارد.
با این حال این تاثیر بسیار ناچیز است. ناسا میگوید فعالیتهای انسانی ۱۰۰ برابر بیش از فورانهای آتشفشانی سیاره، دیاکسید کربن تولید میکند.
همچنین خود تغییرات اقلیمی تاثیری بر فورانها ندارد. کوستا به یورونیوز ارث میگوید: «هیچ ارتباطی میان رویدادهای هواشناسی، از جمله تغییرات اقلیمی، و فعالیت آتشفشانی یا تکتونیکی زمین وجود ندارد.»
خاکستر نگرانی بزرگتری است، اما همچنان چندان جدی نیست
کوستا میگوید: «مسئله اصلی که در حال حاضر با فورانهای اتنا پیوند دارد، ریزش مواد پیروکلاستیک، عمدتا خاکستر و لاپیلیهای کوچک است که میتواند با وزش باد به دامنهها منتقل شود.»
لاپیلی خردهسنگهای کوچکی هستند که اندازهشان معمولا بین دو تا ۶۴ میلیمتر است.
کوستا توضیح میدهد که خاکستر و لاپیلیهای کوچک به خودی خود برای سلامت انسان خطرناک نیستند، اما زمانی میتوانند خطرناک شوند که ذرات بسیار ریز ناشی از خاکستر در هوا معلق شوند.
او اضافه میکند: «استنشاق مقدار زیاد از این مواد قطعا برای دستگاه تنفسی سالم نیست، بنابراین توصیه میشود از ماسک استفاده شود.»
این ذرات همچنین میتوانند برای هواپیماها مشکلی جدی ایجاد کنند.
اگر هواپیما وارد یک ابر خاکستر شود، این ذرات میتوانند وارد موتور شوند؛ جایی که ممکن است ذوب شده و به قطعات آسیب بزنند و در برخی موارد باعث از دست رفتن توان موتور شوند. به همین دلیل وجود خاکستر در حریم هوایی اطراف اتنا میتواند فرودگاه کاتانیا را ناچار به تعطیلی کند.
این فرودگاه در حال حاضر تا ساعت ۲ بامداد شنبه بسته است و طی هفته گذشته صدها پرواز لغو یا به فرودگاههای دیگر منحرف شده است.
چرا خاکستر اتنا برای زندگی انسان هم سودمند است
این مواد شاید برای هواپیماها پیامد منفی داشته باشند، اما همین ذرات میتوانند برای سیاره مفید باشند.
خاکستر اتنا همچون کود غنی از مواد معدنی عمل میکند و میتواند نفوذپذیری و نگهداشت آب در خاک را بهبود دهد؛ عاملی که به کشاورزان کمک میکند شرابها، پستهها و مرکبات مشهور سیسیل را تولید کنند.
پژوهش موسسه اوشنوگرافی اسکریپس در سندیگو نشان داده است که خاکستر آتشفشانی میتواند کارهای بیشتری (منبع به زبان انگلیسی) از صرفا افزودن مواد مغذی به خاک انجام دهد.
در آزمایشها، خاکستر به بازسازی و احیا جوامع میکروبی در خاکهای تخریبشده کمک کرد و فعالیت ارگانیسمهایی را افزایش داد که در تجزیه مواد آلی و در دسترسکردن مواد مغذی برای گیاهان نقش کلیدی دارند.
پژوهشگران همچنین دریافتند گیاهانی که در خاک غنی از خاکستر رشد میکنند، سیستم ریشهای بزرگتر و زیستتوده بیشتری تولید میکنند.
خاکستر آتشفشانی میتواند نفوذپذیری و ظرفیت نگهداشت آب در خاک را هم بهبود دهد.
فورانهای مکرر اتنا به معنای آن است که این آتشفشان بارها و بارها لایههای تازهای از خاکستر بر جای میگذارد و چرخه بلندمدتی از تخریب، غنیسازی و نوسازی ایجاد میکند. حتی اگر خاکستر در هنگام فرود آمدن مشکلساز شود، در نهایت بخشی از خاکی میشود که از حیات جدید – و گاه محصولهای مهم کشاورزان سیسیلی – پشتیبانی میکند.
خطرهای نزدیکشدن بیش از حد
در حالی که برخی ممکن است نگران تاثیر اتنا بر محیطزیست باشند، بزرگترین خطر فوری احتمالا از خودِ کسانی ناشی میشود که بیش از حد به صحنه فوران نزدیک میشوند.
میرکو مسینا، همبنیانگذار Bùum (منبع به زبان انگلیسی)، سرویس تور تخصصی که سفر به آتشفشانهای ایتالیا از جمله اتنا را سازماندهی میکند، میگوید: «بزرگترین عامل خطر حضور شمار زیادی تماشاگر است که بدون داشتن تجهیزات کوهستان، در دشوارترین مسیرهای کوه اتنا راه میافتند تا فوران جاری را تماشا کنند.»
او میافزاید: «سرویس نجات آلپ تاکنون عملیات نجات متعددی انجام داده است، بهویژه در شبهایی که کنترلهای نیروهای انتظامی برقرار نیست.»
مسینا اضافه میکند که دامنه شمالشرقی اتنا – که تنها یک جاده باریک و سربالایی دارد – اکنون با صدها خودرو قفل شده و این وضعیت جریان عادی ترافیک را مختل و عملیات امداد را دشوار کرده است.
مسینا میگوید هرچند فوران اتنا برای خود آتشفشان اتفاقی تقریبا معمول است، اما برای کسانی که قصد تماشای آن از نزدیک را دارند، نباید به هیچ وجه معمولی تلقی شود.
او توضیح میدهد: «پیشبینی اینکه فوران طی روزهای آینده چگونه پیش خواهد رفت، از پیش ناممکن است، اما به طور مداوم تحت پایش خواهد بود.»