لهستان به دلیل پایین بودن بحرانی سطح آب در رود ویستولا ناچار شده میزان تولید نیروگاههای برق زغالسنگی خود را کاهش دهد.
کارشناسان از لهستان خواستهاند در پی خشکسالی اروپا که صنعت زغالسنگ این کشور را فلج کرده، تلاشهای خود را برای توسعه انرژی پاک دوچندان کند.
آگهی
آگهی
اوایل همین هفته (۴ اوت) شرکت بزرگ خدمات انرژی Enea ناچار شد تولید در نیروگاههای زغالسوز Kozienice و Połaniec را کاهش دهد، زیرا سطح آب رودخانه ویستولا به طور بحرانی پایین آمد و تامین آب خنککننده را محدود کرد.
گفته میشود این اقدام ۱٫۳ گیگاوات را از سیستم برق لهستان خارج کرده است؛ ظرفیتی معادل تامین برق بیش از یک میلیون خانوار معمولی. این میزان حدود دو درصد از ظرفیت فعلی تولید انرژی کشور است.
۵ اوت، دبی رودخانه در نزدیکی نیروگاه Kozienice به فقط ۱۳۵ متر مکعب در ثانیه رسید که بیانگر شرایط خشکسالی شدید است.
سامانه خنککننده این نیروگاه حدود ۸۰ تا ۱۰۰ متر مکعب در ثانیه آب از رودخانه میکشد؛ یعنی در چنین شرایطی بیش از نیمی از جریان باقیمانده رود را مصرف میکند.
با وجود شواهد رو به افزایش که نشان میدهد این نیروگاه میلیونها لارو ماهی، از جمله متعلق به شش گونه حفاظتشده، را از بین میبرد، شرکت Enea همچنان برنامه ساخت یک نیروگاه گازسوز نزدیک به ۱٫۳ گیگاواتی در محل Kozienice را پیش میبرد. کارشناسان هشدار میدهند چنین طرحی با تداوم نیاز بالای این تاسیسات به آب خنککننده، فشار بر اکوسیستم رود ویستولا را بیشتر خواهد کرد.
«پارادوکس بحران اقلیم»
پاول پومیان، معاون رئیس سازمان محیط زیستی لهستانی EKO-UNIA، میگوید: «این پارادوکس بحران اقلیم است: نیروگاههایی که تغییرات اقلیمی را تشدید میکنند، خود بیش از پیش قربانی آن میشوند.»
او اضافه میکند: «هر چه رود ویستولا خشکتر میشود، نظام انرژی مبتنی بر نیروگاههای بزرگ حرارتی تابآوری خود را از دست میدهد. Kozienice منحصر به فرد نیست؛ در سراسر لهستان نیروگاههای زیادی با سامانه خنککننده مشابه وجود دارد و اگر دولت به توسعه گاز فسیلی ادامه دهد، تعداد آنها بیشتر هم خواهد شد.»
پومیان معتقد است خشکسالی اخیر اروپا باید برای لهستان و بقیه قاره نقش «زنگ هشدار» را داشته باشد تا به سوی فناوریهایی مانند انرژی خورشیدی و بادی گذار کنند؛ فناوریهایی که برای تولید برق کمترین میزان آب را نیاز دارند.
لهستان به کنار گذاشتن زغالسنگ فراخوانده شد
با وجود آنکه لهستان یکی از سریعترین رشدها در زمینه انرژی خورشیدی را در اروپا تجربه کرده و بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ بیش از ۲۰ گیگاوات ظرفیت خورشیدی افزوده است، سهم ترکیبی باد و خورشید در سبد انرژی این کشور همچنان پنج درصد کمتر از میانگین اتحادیه اروپا است.
به گفته اندیشکده انرژی Ember، بیش از نیمی (۵۱ درصد) برق لهستان از زغالسنگ تامین میشود، در حالی که باد و خورشید روی هم فقط ۲۵ درصد این ترکیب را تشکیل میدهند.
لهستان قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ سهم تولید برق تجدیدپذیر را به ۵۱ درصد و ظرفیت منابع تجدیدپذیر را به ۶۴ گیگاوات برساند، اما وابستگی این کشور به زغالسنگ کنار گذاشتن آن را دشوار کرده است.
کاسیا شنیافسکا، کنشگر سازمان Beyond Fossil Fuels، میگوید: «نیروگاههای زغالسوز اکنون بهای مشکلاتی را میپردازند که خود ایجاد کردهاند.»
او ادامه میدهد: «هر چه موجهای گرما و خشکسالیها شدیدتر میشود، ضعف نظامهای انرژی مبتنی بر سوختهای فسیلی عیانتر میشود. در حالی که بیشتر کشورهای اتحادیه اروپا مصرف زغالسنگ را کاهش دادهاند، لهستان نه تنها در حذف به موقع این سوخت ناکام مانده، بلکه نیروگاههای گازی جدیدی هم پیشنهاد میکند که فقط مشکلات زیستمحیطی را تشدید خواهد کرد.»
خشکسالی اروپا به انرژیهای تجدیدپذیر هم ضربه میزند
تابستان گرم و خشک اروپا که دانشمندان اقلیم میگویند بدون سوزاندن سوختهای فسیلی «عملا غیرممکن» بود، بر بخش انرژیهای تجدیدپذیر نیز اثر گذاشته است.
به گفته شرکت اطلاعات انرژی مونتل (منبع به زبان انگلیسی)، ورودی آب به مخازن و نیروگاههای برقآبی جریانی در اتریش و سوئیس در ماه ژوئیه تقریبا ۵۰ درصد کمتر از میانگین بوده است.
مونتل اضافه میکند به دلیل کمبود بارش، کل تولید برقآبی اتریش در ژوئیه فقط ۵۱ درصد سطح معمول (در مقایسه با ۱۵ سال گذشته) بوده است. به همین ترتیب، سوئیس به ۴۸ درصد تولید معمول رسیده و آلمان (۶۳ درصد) و فرانسه (۶۸ درصد) نیز آسیب دیدهاند.
هرچند کاهش چشمگیر تولید برقآبی میتواند کشورها را دوباره به سمت منابع آلایندهای مانند زغالسنگ سوق دهد، اما انرژی خورشیدی و بادی اغلب میتواند این افت تولید برق را جبران کند.
برای نمونه، Ember میگوید شرایط جوی سال گذشته باعث شد تولید سالانه برقآبی ۱۲ درصد کاهش یابد و در نتیجه تولید برق از گاز در اتحادیه اروپا نسبت به ۲۰۲۴ هشت درصد افزایش پیدا کند.
با این حال همان شرایط آب و هوایی (که موجب کاهش دو درصدی تولید برق بادی نیز شد) به جهش تولید برق خورشیدی کمک کرد.
به این ترتیب در سال ۲۰۲۵، انرژی خورشیدی بیش از هر زمان دیگری برق اتحادیه اروپا را تامین کرد و بیش از ۲۰ درصد رشد داشت. این روند اهمیت تنوعبخشی به سبد انرژیهای تجدیدپذیر را در دورهای که با رویدادهای حدی ناشی از بحران اقلیم روبهرو هستیم نشان میدهد.