اصلاحات پیشنهادی در سامانه تجارت انتشار (ETS) بلوک، «هدیهای به آلایندهها» خوانده شده است.
اتحادیه اروپا از بازنگری جنجالی در مهمترین سیاست اقلیمی خود رونمایی کرده است؛ تغییری که میتواند روند کاهش انتشار گازهای گلخانهای را کندتر کند.
آگهی
آگهی
از زمان راهاندازی نظام تجارت انتشار آلایندههای اتحادیه اروپا (ETS) در سال ۲۰۰۵، این سازوکار بیش از ۲۷۰ میلیارد یورو درآمد ایجاد کرده است. این منابع در نوآوری، کربنزدایی صنعتی و نوسازی سامانه انرژی اروپا سرمایهگذاری شده است و همچنین به اروپا کمک کرده تا در بخشهای مشمول این نظام، انتشارها را ۵۰ درصد کاهش دهد.
با این حال، کمیسیون اروپا هفته گذشته (۱۷ ژوئیه) اعلام کرد که «شرایط ژئوپولیتیک و اقتصادی» تغییر کرده و صنعت اتحادیه اروپا را تحت «فشار فزاینده» قرار داده است. در نتیجه پیشنهاد کرده است مقررات را تسهیل کند تا بنگاهها زمان بیشتری برای کاهش انتشار کربن خود داشته باشند.
نظام ETS چگونه کار میکند؟
در چارچوب ETS، صنایع و نیروگاههای اروپا موظفاند برای هر تن دیاکسید کربن که منتشر میکنند، مجوز یا سهمیهای خریداری کنند تا گذار به فناوریهای پاکتر تشویق شود.
شرکتها میتوانند سهمیه اضافی بخرند یا آن را مبادله کنند و برخی بنگاهها نیز برای کمک به رقابت با شرکتهای خارجی که هزینهای برای بهاصطلاح «هزینه کربن» نمیپردازند، سهمیه رایگان دریافت میکنند.
ETS با محدود کردن تعداد سهمیههایی که هر سال میتوان خریداری کرد یا به صورت رایگان تخصیص داد، اطمینان حاصل میکند که انتشارها به روند کاهشی خود ادامه دهد.
با این حال، طبق پیشنهادهای جدید، اتحادیه توصیه کرده است که تا سال ۲۰۳۸ به توزیع سهمیههای رایگان ادامه دهد. بر اساس قواعد قبلی، این سهمیهها قرار بود در سال ۲۰۳۴ حذف شوند و جای خود را به عوارض مرزی کربن بر واردات بدهند.
این بلوک همچنین اعلام کرده است که ۸۰ درصد سهمیههای رایگان را به صورت پیشاپیش در اختیار شرکتهایی قرار میدهد که برنامهای برای سرمایهگذاری در کربنزدایی ارائه کنند. ۲۰ درصد باقیمانده زمانی داده میشود که این سرمایهگذاریها در عمل انجام شده باشد.
وپکه هوکسترا، کمیسر اقلیم، خالصصفر و رشد پاک، میگوید: «نظام ETS اتحادیه اروپا نشان داده است که قیمتگذاری کربن کارساز است.»
او اضافه میکند: «این نظام انتشارها را کاهش داده، امنیت انرژی اروپا را تقویت کرده و سرمایهگذاری را در سراسر اقتصاد ما بسیج کرده است. این پیشنهاد بازنگری ETS سه هدف کلیدی را در کنار هم قرار میدهد: اقدام اقلیمی، رقابتپذیری و استقلال.»
«اسب تروآ»
با این حال، بازنگری در ETS هماکنون با واکنش تند کارشناسان اقلیم روبهرو شده است؛ کارشناسانی که هشدار میدهند این طرح به جای «کربنزدایی، تعلل» را پاداش میدهد.
لیندا کالکر، مدیر اجرایی اندیشکده «استراتژیک پرسپکتیوز» که یک اتاق فکر اقلیمی سرتاسری اروپا است، این اصلاحات را «اسب تروآ» توصیف میکند.
کالکر میگوید: «این طرح در ظاهر هدیهای به شرکتها برای به تاخیر انداختن کاهش انتشارهایشان است، اما در واقع آنها را در برابر شرکتهای چینی که سرعت میگیرند، در موقعیت رقابتی ضعیفتری قرار میدهد. یک بار دیگر فشار سیاسی بر واقعیتهای اقتصادی و بازار غلبه میکند.»
او استدلال میکند که در نتیجه این رویکرد، دستیابی به هدف انتشار اتحادیه اروپا برای سال ۲۰۴۰ که از کشورهای عضو میخواهد انتشار خالص گازهای گلخانهای خود را نسبت به سطح پیشاصنعتی ۹۰ درصد کاهش دهند، ممکن است «بیدلیل پرهزینه» شود و در عین حال سرمایهگذاری در نوآوری را نیز به خطر بیندازد.
آیا اروپا ETS را تضعیف کرده است؟
کیارا مارتینلی، مدیر شبکه اقدام اقلیمی (CAN) اروپا، میگوید هر تن اضافی دیاکسید کربن که در چارچوب ETS مجاز شود، چالش اقلیمی اروپا را «دشوارتر و پرهزینهتر» میکند.
مارتینلی میافزاید: «تضعیف ETS در این مقطع هدیهای است به آلایندههایی که به جای سرمایهگذاری در تولید پاکتر، پرداخت به سهامداران را در اولویت گذاشتهاند؛ به بهای شهروندان، نسلهای آینده و شرکتهایی که پیشاپیش در راهحلهای سازگار با اقلیم سرمایهگذاری کردهاند.»
اتحادیه اروپا همچنین بابت پاداش دادن به شرکتها صرفا به خاطر داشتن یک برنامه کربنزدایی تصویبشده، هدف انتقاد قرار گرفته است؛ در حالی که سازمان غیردولتی «ائتلاف ماموریت ممکن» (MPP) استدلال میکند که این «شرطگذاری برعکس» است و باید به شکل نزدیکتری به «سرمایهگذاریهای واقعی» گره بخورد.
گامی نیمهراهی به سوی مالیاتبستن بر پروازهای بینالمللی
یکی از بزرگترین تغییرات در ETS این است که کمیسیون اروپا برای نخستین بار برای پروازهایی که از اتحادیه اروپا خارج میشوند قیمت کربن تعیین کرده است.
با این حال، این اقدام تا سال ۲۰۲۹ اجرا نخواهد شد و فقط شامل پروازهایی در شعاع ۵ هزار کیلومتری میشود. به این معنا که یک پرواز از پاریس به دوبی تحت پوشش بازار کربن قرار میگیرد اما پرواز از پاریس به نیویورک مشمول آن نخواهد بود.
سازمان «حملونقل و محیطزیست» (T&E) میگوید این تصمیم همچنان ۴۷ درصد از هوانوردی اروپا را از قیمتگذاری کربن معاف میگذارد و استدلال میکند که این اقدام را تنها میتوان «نخستین گام» دانست. اگر همه پروازهای خروجی در دامنه بازار کربن قرار میگرفتند، اتحادیه اروپا میتوانست حدود ۴.۲ میلیارد یورو درآمد اضافی به دست آورد.
دیان ویتری از سازمان T&E میگوید: «به دلیل فشار صنعت، تنها بخشی از سفرها تحت پوشش قرار میگیرند و طولانیترین و آلایندهترین پروازها همچنان معاف میمانند.»
او تاکید میکند: «این باید فقط نقطه آغاز باشد. اکنون توپ در زمین کشورهای عضو است. آنها باید دستکم از این تعهد حمایت کنند و در عین حال برای گسترش تدریجی دامنه پوشش تا بازنگری بعدی فشار بیاورند. هوانوردی باید مانند هر بخش دیگر اقتصاد، هزینه همه انتشارهای خود را بپردازد.»
سازمان T&E همچنین میگوید از پیشنهاد اختصاص ۱۱۰ میلیون سهمیه ETS برای حمایت از سوختهای پاک کشتیرانی و فناوریهای پیشرانش استقبال میکند. این منابع، سرمایه لازم را برای صنعت کشتیرانی اروپا فراهم میکند تا در سوختهای الکترونیکی سبز و قابل توسعه و شناورهای برقی سرمایهگذاری کند.