در دل تاریکی شب در ژاپن، آزمایشگاهی تجربی با استفاده از جعبههای پر از خاک و کمپوست موفق شده صدها لامپ را روشن کند؛ نوآوریای که منتقدان آن را ناکارآمد میدانند، اما خالق آن میگوید که این پروژه میتواند گامی کوچک در مسیر حل بحران انرژی جهان باشد.
ساتوشی ناکاگاوا، طراح ژاپنی، با توسعه فناوری «جمعآوری ریزتوان» (MPC) و استفاده از خاک و کمپوست موفق شده است جریان برق ضعیف اما پایدی برای روشن کردن لامپها و تجهیزات کممصرف تولید کند؛ روشی که حامیان آن را بدون کربن و مناسب برای مناطق دورافتاده میدانند اما منتقدان به دلیل توان تولیدی پایین، کارایی عملیاش را زیر سوال میبرند.
آگهی
آگهی
در دل تاریکی شب، در میانه دامنه یک تپه در ژاپن، آزمایشگاه تجربی کوآن که ظاهری شبیه یک گلخانه دارد، با برقی روشن شده که از هزار و ۵۰۰ جعبه چوبی پر از خاک و کمپوست تولید میشود.
ناکاگاوا همچنان باور دارد فناوریای که برق مورد نیاز ۸۰۰ چراغ الای دی LED را تامین میکند، میتواند در حل معمای انرژی جهان نقشی داشته باشد. حتی اگر چنین نشود، دستکم منظرهای چشمنواز خلق میکند و مردم را به فکر وامیدارد.
ناکـاگاوا، مدیرعامل شرکت طراحی تریپاد دیزاین در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه میگوید: «با نزدیک شدن جمعیت جهان به ۱۰ میلیارد نفر، چالش انرژی به همان اندازه چالش تامین غذا اهمیت پیدا خواهد کرد.»
او که طراح و مهندس محصولات است، میافزاید: «حتی اگر این فقط سهم کوچکی باشد، دوست دارم مردم بتوانند با استفاده از خاک اطراف خودشان برق تولید کنند.»
فناوریای که میتواند در مناطق دورافتاده و مزارع کاربرد داشته باشد
ناکاگاوای ۷۲ ساله میگوید پیشگام فناوری جمعآوری ریزتوان (Micropower Collection یا MPC) بوده است؛ روشی که میتواند مقدار بسیار اندکی جریان برق را از مواد مختلف، از شراب گرفته تا نان باگت، استخراج کند.
این سامانه بر همان اصل پیل ولتایی استوار است؛ نخستین باتری الکتریکی جهان که در سال ۱۷۹۹ توسط آلساندرو ولتا ساخته شد و جریان مستقیم تولید میکرد.
در این روش، الکترودهایی از فلزاتی مانند روی و مس در موادی که دارای رطوبت یا یون هستند قرار میگیرند و جریانهای الکتریکی بسیار ضعیف اما پیوستهای از آنها استخراج میشود.
در نزدیکی آزمایشگاه شیشهای کوآن که ناکاگاوا در شهر دورافتاده هیتاچی-اوتا ساخته است، سازه دیگری به نام لوآن قرار دارد که سال گذشته افتتاح شد. این سازه با استفاده از بیش از ۲ هزار استوانه پلاستیکی پرشده از خاک و کمپوست، ۱۰۰ وات برق تولید میکند؛ مقداری که برای راهاندازی یک پلوپز برقی و چند وسیله دیگر کافی است.
ناکـاگاوا میگوید این فناوری میتواند در مناطقی که به شبکه برق دسترسی ندارند، بهویژه پس از وقوع بلایای طبیعی، مورد استفاده قرار گیرد.
این فناوری دیاکسید کربن تولید نمیکند
او همچنین بر این باور است این فناوری میتواند انرژی مورد نیاز تجهیزات کممصرف خارج از شبکه را تامین کند؛ تجهیزاتی مانند حسگرهای تشخیص خسارت آفات به محصولات کشاورزی، سامانههای پایش طغیان رودخانهها، رانش زمین یا حتی سیستمهای هشدار ضدسرقت.
به گفته او، پس از نصب، این فناوری دیاکسید کربن تولید نمیکند و برخلاف انرژیهای تجدیدپذیر دیگری مانند خورشیدی و بادی، به شرایط آبوهوایی وابسته نیست.
منتقدان: ریزبَرق کاربرد عملی ندارد
یکی از نمونههای آزمایشی این فناوری، دستگاهی موسوم به گره مستقل (Stand-alone Node) است؛ نوعی پایانه که با استفاده از خاک تغذیه میشود و میتواند دادهها را به ماهواره ارسال کند.
ناکاگاوا همچنین از این فناوری در آثار هنری استفاده کرده است؛ میلههای انعطافپذیری که در زمین فرو میروند و نوک آنها در تاریکی، مانند کرمهای شبتاب میان علفزار میدرخشد.
با این حال، برخی مهندسان بر این باورند که هرچند آثار ناکاگاوا از نظر زیباییشناختی جذاب و از نظر فکری الهامبخش هستند، اما سامانه او از نظر عملی کارآمد نیست.
ماسایوکی ناکائو، استاد بازنشسته مهندسی دانشگاه توکیو که سالهاست ناکاگاوا را میشناسد، میگوید: «توان تولیدی این سامانه بهمراتب کمتر از باتریهای معمولی یا حتی باتری خودروهاست.»
نور تولید شده توسط ناکاگاوا بر احساس آدمی توانایی تاثیرگذاری دارد
او در عین حال تاکد دارد که «اما آنچه در آثار آقای ناکاگاوا قابل توجه است، این است که نور تولید شده توسط او بر احساس آدمی توانایی تاثیرگذاری دارد. مردم هنگام دیدن این نورها تحت تاثیر قرار میگیرند. این نورها زیبا هستند.»
ناکـاگاوا این انتقادها را رد میکند و میگوید مهندسان باید محصولاتی تازه طراحی کنند که از قابلیتهای فناوری «ریزتوان» بهره ببرند. به گفته او «این فناوری، ریزتوان تولید میکند؛ بنابراین باید ببینیم ریزتوان چه کارهایی میتواند انجام دهد. باید ترکیب فناوریهای مختلف برداشت انرژی را بخشی اساسی از راهبرد کلی انرژی خود بدانیم. امکانها بیپایان است.»
تلاشهای این پژوهشگر ژاپنی در شرایطی همچنان ادامه دارد که بسیاری در سراسر جهان به دنبال جایگزین کردن سوخت فسیلی و دستیابی به انرژیهای پایدار با کمترین سطح آلودگی زیستمحیطی هستند.