گزارشی تازه ادعا کرده است رونق باتریها میتواند به قطع برق منجر شود، اما کارشناسان میگویند خطر آن بسیار ناچیز است.
باتریها در گذار اتحادیه اروپا به انرژی پاک به عنوان «فناوریای حیاتی» مطرح شدهاند اما اخیرا نگرانیهایی درباره خاموشیها متوجه آنها شده است.
آگهی
آگهی
با توجه به این که سهم این بلوک از انرژیهای تجدیدپذیر طبق برآوردها تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۶۹ درصد و تا ۲۰۵۰ به ۸۰ درصد میرسد، نیاز به ذخیرهسازی انعطافپذیر با سرعت در حال افزایش است.
اروپا همین حالا میلیونها یورو از انرژی بادی و خورشیدی خود را به دلیل محدودیتهای شبکه و ماهیت غیرانعطافپذیر آن هدر میدهد. وقتی عرضه از تقاضا پیشی میگیرد، این وضعیت میتواند به قیمتهای منفی برق منجر شود.
بسیاری از کارشناسان سامانههای ذخیرهسازی انرژی باتری (BESS) را راهحل معجزهآسا برای این مشکل میدانند. منطق ساده است: باتریها میتوانند برق تولیدی از منابع تجدیدپذیر در طول روز (زمانی که مصرف معمولا پایین است) را ذخیره و آن را هنگام افزایش تقاضا در ساعات عصر در اختیار خانوارها قرار دهند.
به همین دلیل است که اروپا در سال ۲۰۲۵ معادل ۳۶ گیگاواتساعت سامانه BESS جدید نصب کرد و برای نخستین بار ظرفیت عملیاتی خود را از ۱۰۰ گیگاواتساعت فراتر برد. این میزان برای تامین برق حدود ۷۵ میلیون خانه کافی است.
انجمن تجاری سولارپاور اروپا میگوید: «در سراسر اروپا، ذخیرهسازی با باتری در ادغام حجمهای رو به رشد انرژی تجدیدپذیر، تقویت امنیت انرژی و بهبود تابآوری سیستم برق کمک میکند.»
این انجمن میافزاید: «در شرایطی که این قاره به دنبال کاهش وابستگی به واردات پرهزینه سوختهای فسیلی، تسریع برقیسازی و تحقق اهداف اقلیمی خود است، ذخیرهسازی دیگر نمیتواند به عنوان فناوری پشتیبان دیده شود. این فناوری در حال تبدیل شدن به یک دارایی راهبردی است که نقشی اساسی در تقویت تابآوری، رقابتپذیری و حاکمیت انرژی اروپا دارد.»
آیا رونق باتری از حد گذشته است؟
هفته گذشته روزنامه بریتانیایی «تلگراف» مقالهای با این تیتر منتشر کرد: «رونق باتری در بریتانیا خطر از کار انداختن شبکه را در پی دارد»؛ مقالهای که مدعی است سامانههای پشتیبان برای حمایت از برق بادی ممکن است «همان خاموشیهایی را ایجاد کنند که قرار است از آنها جلوگیری کنند».
این مقاله پس از انتشار گزارش اخیر «هیئت کارشناسان فنی» منتشر شد؛ گروهی مشورتی از مشاوران مستقل که از سوی دولت بریتانیا برای ارائه توصیه در مورد جنبههای فنی اصلاح بازار برق منصوب شدهاند.
در این گزارش آمده است: «هیئت PTE همچنان بر این باور است که لازم است درباره نحوه رفتار BESS در شرایط صدور اعلان بازار ظرفیت (CMN) تامل شود، زیرا ذخیرهسازی ممکن است در چنین شرایطی انگیزه داشته باشد برای انجام تعهدات خود در بازار ظرفیت، از پیش شارژ شود.»
در ادامه گزارش تاکید شده است: «این وضعیت ممکن است به سرعت به یک رویداد تنش در شبکه تبدیل شود. این تقاضای اضافی باید هنگام برآورد اوج تقاضا در یک رویداد تنش، صریحتر در مدلسازیها لحاظ شود.»
اعلان CMN سیگنالی است که چهار ساعت زودتر داده میشود و نشان میدهد ممکن است میزان تولید انرژی در دسترس کمتر از سطحی باشد که اپراتورهای سیستم برای پاسخگویی به تقاضای ملی انتظار دارند.
با این حال، گزارش ادعا نمیکند که باتریها شبکه را بیثبات خواهند کرد و به طور مشخص نگرانیای در مورد خاموشیها ابراز نمیکند. این گزارش صرفا بر ضرورت مدلسازی نحوه واکنش باتریها به اعلان CMN تاکید دارد.
آیا رونق باتری در اروپا خطر خاموشی ایجاد میکند؟
ترس از این که باتریها بتوانند خاموشیهایی در سراسر اروپا ایجاد کنند، عمدتا به این نکته برمیگردد که اپراتورهای شبکه نمیتوانند بسیاری از نصبهای کوچک و پراکنده را ببینند یا کنترل کنند.
به این معنا که اگر همه آنها همزمان وارد عمل شوند، مدیریت شبکه دشوار خواهد شد.
آدریان هیل، مدیر ائتلاف برقیسازی (منبع به زبان انگلیسی) به یورونیوز ارث میگوید: «این همان چالشی است که ۲۰ سال گذشته در مورد برق خورشیدی با آن روبهرو بودهایم.»
او میافزاید: «ما به تدریج در این که مطمئن شویم این تاسیسات شبکه را بهبود میدهند نه این که به آن آسیب بزنند، بهتر و بهتر شدهایم. در عمل این وضعیت تنها زمانی به خطر خاموشی تبدیل میشود که نادیده بگیریم هر سال میلیونها باتری نصب میکنیم؛ و هیچکس علاقهای به نادیده گرفتن این موضوع ندارد.»
هیل میگوید راهحل اصلی برای مواجهه با «ریسک بسیار ناچیز» ناشی از باتریها، بهبود مدلسازی است. این کار به اپراتورهای شبکه اجازه میدهد پیشبینی کنند ناوگان باتریها در شرایط مختلف چگونه رفتار خواهند کرد.
او میگوید: «میتوانیم انتظار داشته باشیم در یکی دو سال آینده حاشیه خطا در مدلسازیها نسبتا بزرگ باشد، اما سپس این مدلها مانند مدلهای مربوط به رفتار برق خورشیدی روی پشتبام، هر چه بیشتر دقیق و قابل اتکا خواهند شد.»
هیل درباره راهحل دیگر توضیح میدهد: «راهحل دیگر برای مدیریت باتریها روی شبکه، واگذاری مدیریت آنها به یک نهاد ثالث است. به جای این که هر خانوار خود مدیریت کند باتریاش چگونه عمل کند، یک شرکت دهها یا صدها هزار باتری را گرد هم میآورد و آنها را به گونهای بهرهبرداری میکند که بیشترین منفعت را هم برای خانوار و هم برای شبکه به همراه داشته باشد.»
این ایده در بسیاری از کشورها در قالب شارژ هوشمند خودروهای برقی در حال اجرا است. هیل این روند را برای باتریها هم «گام منطقی بعدی» توصیف میکند، زیرا به این معنا است که اپراتور شبکه میتواند با شرکت گردآورنده باتریها تماس بگیرد تا در صورت نیاز، آنها را به سرعت در حالت شارژ قرار دهد و مصرف را بالا ببرد یا بالعکس، برای پاسخ به جهش ناگهانی تقاضا، به سرعت دستور دشارژ بدهد.
آیا باتریها واقعا «خیلی گران» هستند؟
یک نماینده صنعت که در مقاله تلگراف نقل قول شده، مدعی است «باتریها بسیار گران هستند» اما هیچ دادهای برای تایید این ادعا ارائه نمیشود. بر اساس اعلام آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، میانگین هزینه باتریها از سال ۲۰۱۰ تاکنون به لطف پیشرفت در شیمی و تولید، ۹۰ درصد کاهش یافته است.
گزارش اخیر اندیشکده انرژی امبر (منبع به زبان انگلیسی) نشان میدهد تا سال ۲۰۳۰ باتریهای مقیاس تاسیساتی میتوانند انعطافپذیری کوتاهمدت مورد نیاز اتحادیه اروپا را با هزینهای ۲۰ درصد کمتر از نیروگاههای گازسوز جدید تامین کنند.
این گزارش همچنین میگوید در چهار سال آینده، باتریهای اتحادیه اروپا قادر خواهند بود در یک ساعت، بیش از ۸۰ درصد برقی را تولید کنند که همه نیروگاههای گازی اتحادیه در همان بازه زمانی روی هم میتوانند تولید کنند.
بیاتریس پетровیچ، تحلیلگر ارشد انرژی در امبر، میگوید: «انعطافپذیری پاک همین حالا در دسترس است.»
او ادامه میدهد: «رشد سریع باتریها، شارژ هوشمند خودروهای برقی و پمپهای حرارتی میتواند وابستگی به گاز برای متعادل کردن شبکه را کاهش دهد و فشار بر شبکه را کم کند. اکنون وظیفه اصلی نه نوآوری، بلکه اجرا است: موانع را برداریم، به انعطافپذیری پاداش بدهیم و این راهحلها را آنقدر سریع گسترش دهیم که از قفل شدن روی پشتیبانهای فسیلی غیرضروری جلوگیری شود.»
آیا اروپا باید دوباره به سراغ سوختهای فسیلی برود؟
مصاحبهشونده تلگراف پیشنهاد میکند که به خاطر موانع احتمالی هزینهای و خطر خاموشی، کشورها باید گذار به انرژی پاک را متوقف کنند و به سوختهای فسیلی متکی بمانند.
هیل میگوید: «این که بگوییم نباید تولید برق مقطعی را توسعه دهیم، چون این ریسک بسیار کوچک از طرف باتریها وجود دارد، شبیه این است که به فردی با چاقی مفرط بگوییم وزن کم نکند، چون مجبور میشود لباسهای جدید بخرد.»
او اضافه میکند: «زحمتی که برای مدیریت تاثیر این میلیونها باتری لازم است، در برابر مزایای بهرهگیری حداکثری از ارزانترین منابع انرژی که جهان تاکنون به خود دیده، آن هم در زمانی که کشورهایی که گاز به ما میفروشند از سلطه انرژی بر اروپا سخن میگویند و تهدید میکنند اگر مطابق میلشان عمل نکنیم گاز را قطع خواهند کرد، تقریبا هیچ است.»
وزارت امنیت انرژی و انتشار خالص صفر (DESNZ) بریتانیا هنگام پرسش درباره نگرانی از خاموشیهای ناشی از رونق باتریها از اظهار نظر خودداری کرد. این وزارتخانه به هیچ یک از سوالات یورونیوز ارث پاسخ نداد و همان اظهارنظری را ارائه کرد که به روزنامه تلگراف داده بود.
یک سخنگوی این وزارتخانه گفت: «بازار ظرفیت ما امنیت تامین را تضمین میکند و در عین حال برای مصرفکنندگان مقرون به صرفه است. ما مالیات بر ارزش افزوده برق را کاهش دادهایم تا به خانوادهها مجالی برای نفس کشیدن بدهیم و تمرکز ما بر این است که صورتحسابها را برای همیشه پایین بیاوریم.»